Samenvatting



De vijftienjarige Michael Berg gaat voor het eerst sinds een lange tijd weer naar buiten, hij heeft geelzucht. Als hij plotseling moet overgeven komt er een vrouw naar hem toe die Michael helpt, ze is ongeveer 30 jaar.

De vrouw heet Hanna Schmitz en is conductrice op de tram. Als Michael naar Hanna terug gaat om haar te bedanken, voelt hij zich aangetrokken tot de veel oudere vrouw. Hij wordt verliefd op Hanna.

Als Michael enkele dagen kolen moet halen voor Hanna, valt de stapel om en ziet Michael helemaal zwart, Hanna vindt dat hij zo niet naar huis kan en vindt dat hij een



bad moet nemen.Als hij in bad zit verschijnt Hanna ook helemaal naakt. Ze bedrijven de liefde en er ontstaat een vast ritueel. Eerst leest Michael Hanna wereldliteratuur voor, dan douchen ze samen en tenslotte gaan ze met elkaar naar bed.

Michael gaat ondertussen nog steeds naar schol, maar probeert zoveel mogelijk bij Hanna te zijn. Samen gaan ze op vakantie, ze maken een grote fietstocht. Het valt Michael niet op dat hij Hanna de bordjes van plaats en straatnamen steeds moet voorlezen.

Als Michael 's ochtends vroeg een ontbijtje voor Hanna haalt en hij een briefje op haar kussen legt met 'ik ben zo terug' raakt Hanna in paniek en slaat ze hem..

De verklaringen van deze verlatingsangst vinden we later in het boek.

Als Michael met zijn vrienden in het zwembad is denkt hij Hanna te zien staan, hij schrikt en besluit niet naar haar toe te gaan. De volgende dag is Hanna weg, Michael heeft het gevoel haar te hebben verraden door niet naar haar toe te zijn gegaan.

Enkele jaren later heeft Michael haar nog steeds niet gevonden, hij studeert inmiddels rechten. Als hij een proces tegen ex-concentratiekamp bewaaksters moet bijwonen ontdekt hij tot zijn verbazing dat Hanna een van de ex-bewaaksters is.

Het wordt duidelijk dat Hanna analfabeet is. Ze schaamt zich erg voor haar handicap,



Voor haar baantje als kampbewaakster was ze werkzaam in verschillende functies zoals tramconductrice waar haar handicap niet aan het licht kwam.

Als ze kans op promotie maakt en ze een schriftelijke cursus moet volgen besluit ze

weg te gaan, ze komt bij de SS terecht.

De schaamte voor het analfabetisme belet Hanna haarzelf te verdedigen tijdens het proces, ze neemt de schuld op zich. Ze belandt in de gevangenis.

Michael probeert Hanna te vergeten hij trouwt met Gertrud en wordt vader van dochter Julia. Hanna blijft in zijn gedachten ,hij besluit te scheiden van Gertrud en zoekt weer contact met Hanna. Hij spreekt wereldliteratuur in op een bandje en stuurt de bandjes naar Hanna in de gevangenis.

Na een tijd bezoekt Michael, ze is erg oud geworden. Na een tijdje wordt bekend

dat Hanna binnenkort uit de gevangenis mag. Michael helpt haar te integreren.

Hanna heeft zichzelf ondertussen schrijven en lezen aangeleerd.

Hanna is ondanks het feit dat ze niet meer analfabeet is, psychisch en lichamelijk te moe om verder te leven. Op de dag dat ze vrijkomt pleegt ze zelfmoord.

In een brief die Hanna na laat staat dat haar geld naar de vrouw moet; die samen met haar moeder de brand in de kerk van het concentratiekamp heeft overleeft.

Michael zoekt de vrouw op en samen besluiten ze het geld aan een organisatie van Joodse analfabeten te doneren.



Thema

Het boek gaat voornamelijk over schuld en hoe de naoorlogse generatie moet omgaan met die schuld. Michael Berg is verliefd op iemand die 'fout' is geweest.

Zo komen we gelijk bij het begrip "toerekeningsvatbaarheid". Had Hanna wel keus?

echter ze wist natuurlijk wat er in die kampen gebeurde.

En hoe moet Michael met haar omgaan?

Een verstoorde relatie met het verleden.

Schlink zorgt ervoor dat je met de dader die ook als slachtoffer (van haar eigen schaamte) kan worden beschouwd in aanraking komt.

De afstand tussen foute nazi's en goede duitsers wordt beschreven.

Het boek behandelt veel van deze aspecten. Het is natuurlijk geen waargebeurd verhaal, maar het thema een belangrijke morele rol. Ook nu worden er soms nog foute duitsers veroordeeld.

Ik zal nu enkele motieven geven:

De angst van de ontdekking van haar analfabetisme komt tot uiting als Michael een ontbijtje is halen en een briefje klaar legt 'met ik ben zo terug'. Hanna kan dit natuurlijk niet lezen en raakt in paniek. Hoe kan ze ooit thuiskomen als ze geen plaatsnamen op borden kan lezen?

Het vele wassen en baden staat voor opnieuw beginnen, schoonheid, reinheid

opnieuw beginnen. Hanna wil het verleden vergeten.

Ook het feit dat Michael's vader filosoof is, maar niet in staat is iets voor zijn kinderen te doen…

De aanhankelijkheid van Hanna, ze is bang om Michael te verliezen, er alleen voor te staan, om nergens meer bij te horen. Dit zou ook gebeuren als haar analfabetisme werd ontdekt. De zwembad scene speelt ook een belangrijke rol. Hanna denkt dat Michael niet voor haar maar voor zijn vrienden kiest.

De rechtszaak is ook belangrijk. Hanna is niet in staat zichzelf te verdedigen, terwijl Michael rechten studeert dit symboliseert het verschil tussen de twee.



B 1 Ik vond het een erg interessant thema.

Het neemt een ander standpunt in. Fout en Goed worden maar relatief.

Mijn visie is wel een beetje veranderd. Het boek laat zien dat de redenen waarom

Duitsers bij de SS gingen zeker niet goedgekeurd moeten worden. Het is natuurlijk onzin om Hanna van haar wandaden, omdat ze analfabeet was vrij te pleiten, maar

dat ze 100% schuldig is, is ook niet zo. Het was wel vernieuwend, je kunt niet iedereen in een hoekje plaatsen.



Tijd

Het verhaal speelt zich in het begin van de jaren 50 t/m midden, eind 60.

In de tweede wereldoorlog en tenslotte in de jaren 70; Michael zegt dan; ' Inmiddels ligt dit alweer tien jaar achter mij'.

De verschillende tijden zorgen voor afwisseling. Het beeld wordt zo completer.

B Het verhaal geeft voor mij een betrouwbare indruk van deze periode doordat het beeld completer wordt; de verschillende tijden sluiten op elkaar aan. Ook wordt de omgeving zo beschreven dat je, je het goed kunt inbeelden.

4

Het perspectief ligt bij Michael Berg. Michael kijkt terug op een aantal belangrijke

gebeurtenissen in zijn leven.

B

De verteller wordt bij het verhaal betrokken doordat de gedachten van Michael uitgebreid beschreven ook zijn emoties komen uitgebreid aanbod. Je kijkt als het ware door de ogen van Michael. Je betrokkenheid bij het verhaal is groot.

Mijn eigen betrokkenheid wordt vergroot, ook al verschillen Michael en ik heel veel, je kruipt in zijn huid, door de goede karakterisering van de personage Michael.



5 1+2

A Belangrijkste personages

Michael Berg: jongen van 15 ontwikkelt zich tot rechtenstudent en groeit uit tot man van middelbare leeftijd, gescheiden met één dochter. Eerst nogal naïef, maar gaandeweg het verhaal krijgt hij een sterke persoonlijkheid, hij denkt veel na over

schuld en schaamte. Relatie met Hanna beïnvloed hem de rest van zijn leven.

Hanna: vrouw van rond de dertig aan het eind van het verhaal bejaard. Schaamt zich voor haar analfabetisme erg aanhankelijk, behoefte aan menselijk contact. Onzeker en eenzaam. Aan het eind van het verhaal heeft ze zichzelf leren lezen en schrijven;

Een knappe prestatie, waar ze maar kort van kan genieten.

Verder aantal bijfiguren: Gertrud; vrouw waarmee Michael een tijdje getrouwd is.

Julia: dochter van Gertrud en Julia

Verder komen nog de ouders van Michael in het verhaal voor.



B

Michael neemt een aantal belangrijke beslissingen; hij gaat niet naar Hanna als hij haar bij het zwembad ziet staan, dit is waarschijnlijk de oorzaak van Hanna's plotselinge vertrek. Verder gaat Michael gaat mede, omdat hij met zijn gedachten niet bij zijn vrouw en kinderen is, maar bij Hanna. Een derde belangrijke beslissing is wanneer Michael besluit weer contact met Hanna te zoeken die in de gevangenis zit.

Ik voel me niet echt verwant met iemand al kan ik me wel heel goed verplaatsen in Michael. Zijn gedachtegang enz spreekt mij wel aan, verder verschillen wij te veel hij is een jongen ik een meisje.



Ruimte

Het huis van Hanna speelt een belangrijke rol, hier ontwikkelt hun relatie.

De rechtbank speelt ook een belangrijke rol, Michael komt achter het verleden van Hanna. Tenslotte speelt de gevangenis een belangrijke rol; hier bloeit hun relatie opnieuw weer op.

De sfeer die gecreëerd wordt spreekt mij wel aan, door de verschillende ruimten

zit er afwisseling in. De ruimten worden zo beschreven dat je, je er een goed beeld van kan vormen, het komt erg realistisch over.



7 Spanning

Het verhaal leent zijn spanning uit het feit dat je niets van Hanna's achtergrond weet. Michael begint zomaar een relatie met een veel oudere vrouw, die plotseling

verdwijnt. Je raakt steeds nieuwsgieriger naar Hanna, wat is haar achtergrond,

waarom moet Michael haar altijd voorleven en is ze zo aanhankelijk? Je raakt

in het eerste deel steeds nieuwsgieriger naar Hanna. Het tweede deel geeft daar een verklaring voor. Het bevat mooiie overdenkinen over schuld/onschuld en de morele waarden. Ondertussen raak je ook benieuwd hoe het met Hanna in de gevangenis gaat. Het derde deel beantwoord de 'zoektocht' in de gedachten van Michael naar Hanna. Er ontwikkeld een nieuwsgierigheid die je blijft vasthouden er ontwikkelen telkens nieuwe vragen.



B

Het is niet zo dat ik zat te bibberen op mijn stoel, maar het was meer een beantwoording van vragen die ik mijzelf uit nieuwsgierigheid stelde. Ik vond het boek wel spannend alleen op een ander soort manier. De schrijver creëert spanning op een ongebruikelijke manier wat ik knap vind.



8 Stijl

A

De zinslengte is normaal, in sommige stukken worden veel bijvoeglijke naamwoorden gebruikt (beschrijving van ruimten bijvoorbeeld) in andere delen weer minder (rechtszaak) Het verhaal staat in de lijdende vorm in de verleden tijd; Michael kijkt terug op een groot deel van zijn leven, de woordkeuze is niet bijzonder, normaal gebruik van leestekens. Sfeer en ruimten door beeldtaal beschreven. Geen typeringen.



B

Ik heb van de stijl kunnen genieten; het boek las snel; de beschrijvingen van ruimten zorgden bovendien voor een completer beeld. Lekker vlot geschreven.



Beoordeling


Ik vond het een leuk boek, erg apart en vernieuwend. Het verhaal speelt enkele tientallen jaren geleden, maar is ook voor deze tijd erg relevant. De schuldvraag (zie ook thema) blijft boeien en is iets van alle tijden. Je ziet de tweede wereldoorlog door de ogen van een 'dader' en iemand van een naoorlogse generatie hopeloos verliefd op de dader, maar hoe fout is fout?

De overdenkingen van deze vraag komen zo aanbod dat het niet saai is en bovendien voor iedereen goed te begrijpen is. Er bestaan ook ontzettend veel vooroordelen over duitsers; sommige zijn misschien wel waar, maar door het lezen van dit boek kunnen mensen zich toch een ander beeld gaan vormen. Verplicht op de lijsten zetten dus! (geintje)

Doordat het verhaal uit drie delen bestaat is het afwisselend, maar het sluit ondanks de tijdsverschillen prima op elkaar aan. De schrijver is erg vernieuwend met de schuldvraag bezig, goed / fout is relatief laat dit verhaal zien. Doordat ook emoties aan bod komen en de ruimten uitgebreid worden beschreven kun je je prima inleven in het verhaal. Ondanks dat het boek in het duits geschreven is is het voor (bijna) iedereen goed te lezen. De personages zijn zo beschreven fat je je er prima mee kunt inleven.

Kortom een erg vernieuwend, leerzaam? boek!

REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

A.

A.

dankje wel meidd!!

15 jaar geleden

XxAnChRoxX

XxAnChRoxX

ik weet dat het al een tijdje terug wasmaar ff een vraagje over dit boek. In welk jaar speelt het zich af? Een 30-jarige vrouw kan geen ex koncentratiekampbewaker zijn in 1995...

8 jaar geleden

A.

A.

het staat gewoon in de samenvatting

6 jaar geleden

P.

P.

als het boek geschreven is in 1995, hoeft het verhaal zich niet af te spelen in 1995...

6 jaar geleden

P.

P.

Korte opmerking nog: Hanna verhuist niet omdat Michael niet naar haar toe gaat bij het zwembad, maar omdat ze een promotie krijgt waarvoor ze moet lezen. Ze verhuist dan omdat mensen er achter komen dat ze analfabeet is.

Verder zijn belangrijke motieven het voorlezen, seks en natuurlijk de oorlog. Belangrijke personages zou ik ook Sophie nog bijzetten, met wie Michael een korte relatie heeft waar aan het licht komt dat Michael verandert is en waar blijkt dat Michael alle vrouwen met Hanna vergelijkt. Ook de dochter (getuige die een boek heeft geschreven over het kamp) is belangrijk.

Verder prima verslag!

6 jaar geleden

R.

R.



Volgens mij ontgaat het hier iedereen waar het echt om gaat. Het gaat om het karakter van Hanna, en hoe anderen hiermee omgaan. De schrijver van het boek probeert ons iets duidelijk te maken, maar schijnbaar zijn er maar weinigen die het echt begrijpen. Hanna heeft in het prille begin van haar leven een keuze gemaakt, en daar gaat het om. Ze heeft haar gevoel uitgeschakeld, en dat is later nooit meer terug te halen. Hiermee maakt ze haar eigen leven tot een hel, en ze sleurt iedereen die deelmaakt van haar leven hierin mee.(Michael liet zijn leven bepalen door een korte affaire met haar) Het is jammer dat de oorlog zo'n grote rol speelt in dit verhaal, anders was de boodschap beter overgekomen. Nu gaat de discussie over goed en fout in de oorlog, daar gaat dit verhaal helemaal niet over. Dit verhaal gaat over iemand die besluit op een bepaalde manier te gaan leven, en dat ook doet, ongeacht de gevolgen. En dan bedoel ik ook: welke gevolgen dan ook, voor zichzelf of voor anderen.

6 jaar geleden