Moenie kyk nie door Henk van Woerden

Beoordeling 7.4
Foto van Remco
  • Boekverslag door Remco
  • 6e klas vwo | 1344 woorden
  • 30 december 2014
  • 28 keer beoordeeld
  • Cijfer 7.4
  • 28 keer beoordeeld

Eerste uitgave
1993
Oorspronkelijke taal
Nederlands
Onderwerpen
Prijzen
Libris Literatuur Prijs (1994 Genomineerd)

Boekcover Moenie kyk nie
Shadow
Moenie kyk nie door Henk van Woerden
Shadow
ADVERTENTIE
De Galaxy Chromebook maakt je (school)leven makkelijker!

Met de Galaxy Chromebook Go kun je de hele dag huiswerk maken, series bingen en online shoppen zonder dat 'ie leeg raakt. Ook kan deze laptop wel tegen een stootje. Dus geen paniek als jij je drinken omstoot, want deze laptop heeft een morsbestendig toetsenbord!

Ontdek de Chromebook!

Analyse Moenie kyk nie van Henk van Woerden



Voor deze analyse is gebruikt gemaakt van:



Moenie kyk nie van Henk van Woerden (eerste druk in augustus 1993), uitgegeven door Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam, als de zesde druk, oktober 1994



Verklaring titel en ondertitel



Moenie kyk nie is Afrikaans en het betekent: “Je moet niet kijken”. “Moenie kyk nie” is wat Toontjies tegen Hans zei. Ze was immers bang dat Hans haar, ook al was het onbewust, zou gaan zien zoals de andere witte mensen de zwarte mensen zagen, als “iets in de orde van een dier uit het achterland”. (p. 147)



Motto’s



Het eerste motto is:



Das Wasser steigt in uns genau so wie in die Bäume, und es bildet die Tierleiber, wie es die Wolken bildet”. – Robert Musil



Het tweede:



“Ek dra die blou steen in my hand



hy vat my hart na anderland”. – N. P. van Wyk Louw



Het tweede motto slaat terug op het stukje uraniumerts dat in Hans’ gereedschapskist zat die na zijn dood naar de ik-persoon was gestuurd. De ik-persoon zou het eenmaal teruggekeerd in Nederland begraven.



Genre



Volgens Van Woerden in het NRC is Moenie kyk nie volledig autobiografisch. Het boek doet me echter te stilistisch bewerkt aan om een echte autobiografie genoemd te worden. Bovendien beschrijft het boek maar een aantal jaar uit Van Woerden zijn hele leven. Het boek is dus een roman die naast de nodige autobiografische elementen ook kenmerken van een reisverhaal vertoont.



Opgedragen aan



Moenie kyk nie is opgedragen aan Hans, de broer van Van Woerden.



Thema



Het thema van het boek is verscheurdheid. Het gaat hierbij om de verscheurdheid van het gezin, de verscheurdheid van Zuid-Afrika (apartheid) en de verscheurdheid binnen het leven van de ik-persoon vanwege het verhuizen naar een vreemd land en het zien ondergaan van zijn gezin. De moeder van de ik-persoon kwam na aankomst in Zuid-Afrika al gauw om het leven en ook Hans kwam aan het einde van het boek om het leven; de vader van de ik-persoon gaat er op het einde van het boek vandoor met Carel en zijn nieuwste vriendin. Vervelende gebeurtenissen binnen het leven van de ik-persoon vallen vaak samen met vervelende gebeurtenissen binnen het land zelf. Zo komt de ik-persoon na de dood van zijn moeder in aanraking met het geweld in Zuid-Afrika en de aanslag op Verwoerd en de ik-persoon zijn verwijdering van het landgoed van de ouders van Sylvia vinden binnen een korte tijdspanne plaats.



De idee



Ten eerste laat Moenie kyk nie zien hoe Verwoerds apartheidsbeleid Zuid-Afrika uiteenscheurde. De arts die bij de ik-persoon in de straat woonde, moest ineens verhuizen omdat hij enigszins gekleurd was. Het gaat echter niet alleen maar om het ruimtelijke aspect. Zo was Toontjies bang dat Hans haar als een minderwaardig mens zou zien vanwege het apartheidsbeleid. Er zit dus ook een psychologisch aspect aan. De apartheid veroorzaakte een angstig klimaat: “Angst is een soort zintuig geworden”. (p. 127)



Ten tweede is er de smart van het familiedrama dat het boek de lezer voorlegt. Zoals onder thema is beschreven valt het gehele gezin uiteen. Het is echter opvallend hoe verschillend Hans en de ik-persoon met de voorvallen omgaan. Terwijl de ik-persoon alles grotendeels goed weet te verwerken, draait Hans vaak door en komt hij op het einde van het boek zelfs om het leven.



Opbouw van het boek



Moenie kyk nie begint met een inhoudsopgave. Hierin worden de veertien getitelde en ongenummerde hoofdstukken weergegeven. Het laatste hoofdstuk is een verklarende woordenlijst. Hierin staan de Nederlandse vertalingen van de Afrikaanse woorden die in het boek worden gebruikt. Voorbeelden zijn donga – geul en pêl – vriend. De hoofdstukken zijn de ene keer vrij logisch en begrijpelijk getiteld (Naar zee, Sylvia) en de andere keer bijna onbegrijpelijk (Die padda is ’n ding wat spring). Dit slaat op het rijmpje:



‘Die padda is ’n ding wat spring,



die padda is ’n ding wat spring;



hij spring in die meid se ding…’ (p. 79)



De titel slaat hiermee op het mannetjesgedrag van de vader van de ik-persoon, aangezien dit rijmpje door een groepje mensen werd opgezegd toen de vader, Laura en de ik-persoon in de sportauto van vader bij een verkeerslicht stonden (ook kon het slechts een herinnering zijn aan dit rijmpje; dit is niet geheel duidelijk). Over het algemeen weten de titels de inhouden van de hoofdstukken, of in ieder geval belangrijke gedeeltes ervan, goed te grijpen.



Een aantal keer staat er een datum vermeld. Dit zorgt ervoor dat de lezer ongeveer kan bijhouden waar in de tijd het verhaal zich afspeelt.



Tijd



Het verhaal is chronologisch verteld. Flashbacks zijn niet van belang.



Vertelde tijd



In ’57 vertrok de ik-persoon op negenjarige leeftijd naar Zuid-Afrika. Na de aanslag op Verwoerd in ’66 zou het niet lang meer duren voordat de ik-persoon weer terug zou gaan naar Nederland. Dit gebeurde uiteindelijk in ’68. De vertelde tijd bedraagt dus ongeveer tien jaar.



Vertelsituatie



Het boek heeft een ik-verteller, wiens naam verder niet genoemd wordt. Het gaat hier echter om Henk van Woerden zelf.



Ruimte



Het verhaal speelt zich af in Leiden, de oorspronkelijke woonplaats van de ik-persoon, Paterswolde, waar overgrootmoeder Boukema woont, op het schip richting Zuid-Afrika en in Zuid-Afrika zelf, voornamelijk in Kaap de Goede Hoop. Op het einde bevindt Hans zich nog in een Rhodesische mijn, waar hij door de staat is geplaatst.



Karakters, personages



De belangrijkste twee personages zijn de ik-figuur en zijn jongere broer Hans. De twee zijn tegenpolen van elkaar, maar ze zijn wel beste vrienden. De ik-persoon is ingetogener. Hij observeert en ziet dingen die andere ontgaan (ondanks het feit dat hij zijn linkeroog mist). De ik-persoon weet relatief goed om te gaan met de situaties waarin hij zich bevindt. Hans is een stuk drukker en hij heeft het maar moelijk met de situaties waarin hij terecht komt. Hij is psychisch niet helemaal in orde verklaard, al verschilt de diagnose van tijd tot tijd: “‘Welnee. De schizofrenie,’ probeerde Hans te verduidelijken, ‘is al een tijdlang uit de mode. Ik lijd aan temporaalkwab-epilepsie’”. (p.151) Het gezin van de familie Barkman (niet Van Woerden!) bestond oorspronkelijk uit vader, moeder, de ik-persoon, Hans, Anneke en Carel(tje).



Stijl



Van Woerden is beeldend kunstenaar en dit zie je duidelijk terug in Moenie kyk nie. Hij gaat heel beschrijvend te werk en geur, kleur en geluid spelen een belangrijke stilistische rol. Daarnaast vind je veel Afrikaanse en Engelse woorden terug in het boek. Ten slotte kwam de stijl ook behoorlijk zakelijk op me over. Ik heb me namelijk nooit goed in de ik-figuur kunnen inleven, omdat ik simpelweg nooit echte emotie bij hem heb weten te bespeuren. Ook staan er veel zakelijke, voor mij bijna misplaatste opmerkingen in het boek. Zo ook bij het gedeelte over de dood van Hans: “(…) sloeg Hans met zijn rug tegen een rots en zijn hoofd met een zucht tegen dezelfde rots, achterover, stil. ’s Avonds lag hij er nog. Op zevenhonderd yard afstand stond een struisvogel”. (p. 154)



Bijzonderheden en mening



Normaal gesproken kan ik na ieder boek wel zeggen dat ik (enigszins) plezier heb gehad tijdens het lezen. Moenie kyk nie kon me echter totaal niet bekoren, al ligt dit eerder aan mij dan aan het boek. De stijl was voor mij heel onwennig en dit bleef ook tijdens het lezen van het boek bestaan. Ik heb liever het recht voor z’n raap van het vorige boek dat ik heb gelezen, De geschiedenis van mijn kaalheid, dan het beschrijvende van Van Woerden. Daarnaast was het een naar karwei om deze analyse te schrijven, aangezien er maar weinig over het boek op internet stond. Het boek leek mij overigens ook aardig naar te vinden, aangezien het tijdens het maken van deze analyse gedeeltelijk uit elkaar is gevallen. 



Een samenvatting van Moenie kyk nie is te vinden op onderstaand adres:



http://www.zoekboekverslag.nl/boekverslag_incach.php?gid=20135


REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

D.

D.

Remco je hebt mijn leven gered.

3 jaar geleden

Andere verslagen van "Moenie kyk nie door Henk van Woerden"

Ook geschreven door Remco