ADVERTENTIE
Proefstuderen vanuit huis? Wil je vóór dat je een studie kiest, zeker weten of het qua inhoud is wat je ervan verwacht? Dat kan! Volg één van de vijf online proefstudies en ontdek hoe het is om aan de universiteit van Wageningen te studeren. Je volgt videocolleges en maakt opdrachten, gewoon vanuit je slaapkamer. Je wordt begeleid door studenten, die je vragen kunt stellen over de inhoud van de proefstudie of gewoon over het studentenleven! Alles is vrijblijvend, je zit nergens aan vast.

Meld je aan!

Hersenschimmen                        Nina Lorenz, 4hC

 

Dit leesverslag gaat over het boek ‘Hersenschimmen’, dat is geschreven door Bernlef. Dit boek is uitgegeven in het jaar 1984 en in 1984 werd het boek ook voor het eerst gedrukt. De laatste en 56e druk was in 2013.

 

1. Verhaal
Dit verhaal gaat over Maarten die lijdt aan dementie. Hoe verder je leest in het boek, hoe vergeetachtiger hij wordt. Zijn vrouw Vera probeert er voor hem te zijn, maar dat lukt en kan niet altijd. Aan het einde van het boek is Maarten enorm in de war en dan overlijdt hij.

 

2. Genre
Het genre van dit verhaal is ‘psychologische roman’.

 

3. Auteur

Het boek ‘Hersenschimmen’ is één van de beste boeken van Bernlef. Het is erg geliefd onder de lezende Nederlander en staat daarom dus ook op nummer 4 in de top 10 van beste Nederlandse boeken. Het boek is daarnaast maar liefst 56 keer gedrukt, dus dat zegt ook al veel over hoeveel mensen van het boek houden en het zouden willen lezen. Het boek heeft dus best een hoge status in het oeuvre van Bernlef. En Bernlef zelf heeft ook een hoge status onder andere door dit boek, ‘Hersenschimmen’. Ik lees zelf niet heel erg veel en zeker boeken uit dit genre zijn nieuw voor mij. Ik vind het lastig Bernlef te kunnen vergelijken met andere schrijvers, omdat ik dus geen boeken gelezen heb van die schrijvers. Ik heb mezelf voorgesteld meer te gaan lezen, maar dat kost tijd. Misschien over enkele jaren, kan ik goed zelf mijn mening geven over statussen van schrijvers.


4. Ruimte

Een belangrijke ruimte in het verhaal en voor Maarten is het huis van Maarten en Vera. Maartens huis is de plek waar hij zich thuis en op zijn gemak voelt. Maarten speelt hier piano en ook is dit een plek waar hij veel herinneringen heeft. Zijn bureau staat bijvoorbeeld nog in zijn kantoor met al zijn bladen en papieren van vroeger van zijn werk. Zijn werkplaats is erg belangrijk, omdat hij daar grip heeft op alles. Maarten vergeet op een gegeven moment dat hij al lang gepensioneerd is en gaat op een dag opeens naar zijn werk, omdat hij denkt een vergadering te hebben.

Het strand is ook een belangrijke plek voor Maarten. Dit is namelijk een plek waarvan Maarten alle kanten op kan. Hij kan vanaf het strand naar Huis, naar zijn werk en naar het standaard van de ‘stenen man’. De ‘stenen man’ is een herkenningspunt voor Maarten.

 

5.Tijd

Gedurende het verhaal gaan er acht dagen verstreken. In deze acht dagen gebeurt er heel veel. En ook in deze acht dagen verdwijnen Maartens gedachten en herinneringen heel erg snel en sterft hij aan het einde.

Het boek is geschreven in 1984, maar ik denk niet dat dat per se de tijd is dat het verhaal zich zou moeten afspelen. Dit is een verhaal zonder tijdlimiet. Het verhaal gaat over dementie en hoe je daarmee moet omgaan. Dat was in 1984 en voor 1984, maar ook nu en over 10 jaar is dat nog aan de gang.

Het verhaal is in chronologische volgorde verteld. Acht dagen lopen in elkaar door. Maarten heeft wel flashbacks naar zijn verleden en ook bespreken Maarten en Vera wat ze op foto’s zien van vroeger. Zo weet je dus ook veel van hun verleden.

 

6. Personages

Maarten is de hoofdpersoon van het verhaal. Je leest het verhaal vanuit zijn ogen en je weet daarom heel erg veel over hem. Maarten is een man die zijn leven baseert op gewoontes. Hij probeert zijn leven op de rit te houden door zich elke dag aan die gewoontes te houden. Hij merkt op een gegeven moment dat hij dingen begint te vergeten. Daar raakt hij gefrustreerd en verdrietig van. Naarmate je verder leest in het boek wordt Maarten als maar vergeetachtiger. Wanneer hij op het punt komt dat hij echt bijna niets meer kan herinneren, heeft vooral Vera het daar erg moeilijk mee. Vera is de vrouw van Maarten en is een bijfiguur. Vera probeert er altijd voor Maarten te zijn. Het probleem is alleen dat ze niet goed weet hoe. Als ik me bedenk dat mijn eigen geliefde mij niet meer zou herkennen, zou ik ook niet goed weten wat ik zou doen. Vera probeert in het begin nog zo goed mogelijk met haar man te communiceren, maar als ze merkt dat ook dat niet meer werkt, schakelt ze hulp in. Hoewel er niet veel over de gedachtegang van Vera wordt verteld, zou ik me wel kunnen voorstellen hoe het is om haar te zijn, doordat Maarten vaak beschrijft hoe Vera reageert op zijn acties.

Een ander bijfiguur is toch wel de vader van Maarten. Zijn naam wordt niet genoemd in het boek. De vader van Maarten is eigenlijk al dood, maar toch is hij voor Maarten erg belangrijk en aanwezig. Steeds denkt Maarten terug aan vroeger over het bureau van zijn vader, over de thermometer van zijn vader enz. Ik denk dat Maarten zijn vader ziet als een soort houvast, omdat deze herinneringen aan zijn vader feiten zijn.

 

7. Perspectief
Dit verhaal is geschreven vanuit het ik-perspectief. Dat is goed te merken doordat je leest vanuit de ogen van de hoofdpersoon, Maarten. Je leest op wat voor manier hij naar dingen kijkt, hoe hij over dingen denkt en waarom hij dingen zegt. Dit zorgt er voor mij voor dat ik me heel goed kan inleven in Maarten. Hij overtuigt mij tijdens het lezen steeds maar weer van zijn keuzes en gedachtegang, waardoor ik soms zelfs veel begrip kan tonen. Door dit boek heb ik een soort beeld gekregen van hoe het zou zijn als je dementie hebt, terwijl dat eigenlijk niet voor te stellen is.

Het boekverslag gaat verder na deze boodschap.

Verder lezen

 

8.Titelverklaring

Ik vind de titel ‘Hersenschimmen’ uitstekend gekozen voor dit boek. Ik zou zelf geen betere titel kunnen bedenken. Als ik bij de titel en het verhaal een band zou moeten leggen dan is dat dat je gedachten schimmen worden, hersenschimmen. Wanneer je dementie hebt, wordt alles in je hoofd alsmaar vager. Dat lees je ook in het boek. Hoe meer Maarten vergeet, hoe vager alles wordt en hoe meer schimmen er dus zijn.

 

9. Thema
Het hoofdthema en het meest voordehand liggende thema is toch wel dementie. Het is duidelijk dat het verhaal daarover gaat. Maar dit is niet het enige thema die in dit boek voorkomt. Het thema angst komt ook erg duidelijk naar voren. Vanuit Maartens ogen, omdat Maarten bang is in eerste instantie om dingen te vergeten en dat er niets meer van hem overblijft. Later is er ook angst bij Maarten om dood te gaan. Ook bij Vera is de angst zeer duidelijk aanwezig. In eerste instantie is er angst omdat ze niet weet hoe ze met de vergeetachtigheid van Maarten om moet gaan. En naarmate het slechter gaat met Maarten, heeft Vera steeds meer de angst om haar man kwijt te raken. Kwijt raken in de zin van in Maartens gedachten, maar ook in de zin van dat Maarten misschien overlijdt. Dat kwijt raken in Maartens gedachten, kun je ook verval noemen. Bij Maarten is er verval van gedachten en bij Vera is er dus verval van een man die ze ooit had en langzaam kwijtraakt.

Wat zegt de auteur over het thema?
 

10. Motieven
Een terugkerend element in het verhaal is de vader van Maarten. Steeds weer zijn er dingen die Maarten zich aan zijn vader laten herinneren. De vader van Maarten betekent veel voor Maarten en is een soort houvast aan dingen die zijn gebeurd in het verleden. Ook is zijn werk een terugkerend element. Zijn werk is iets wat Maarten bezig houdt. Hij heeft er veel herinneringen van en denkt zelfs soms dat hij nog steeds werkt terwijl hij al gepensioneerd is. Naast Maartens werk is de winter ook een terugkerend element. Het verhaal speelt zich af in de winter en maarten geeft vaan ook de winter de schuld van zijn geheugenverlies. Ook is de winter een tijd dat alle bladeren vergaan en alles kaal wordt. Dat kun je vergelijken met de gedachten en herinneringen van Maarten. Alles gaat in de winter dood en Maarten uiteindelijk ook.

 

11. Motto

'A touching dream to which we are lulled, but wake from separately' komt uit een gedicht van Philip Larkin.

Vanaf je geboorte ben je allemaal hetzelfde en langzaam ontwikkel je je tot jezelf en uiteindelijk gaat iedereen zijn eigen weg.


12. Eigen mening
Ik vind het boek ‘Hersenschimmen’ een interessant en ontroerend boek. Het is lastig om over dementie te schrijven, omdat niemand echt weet hoe dat in elkaar zit. En dan beschrijven hoe een dementerend persoon zich voelt en hoe hij denkt, is erg knap. Ik kan me goed inleven in Maarten door het ik-perspectief, dus dat heeft de schrijver goed voor elkaar gekregen. Mijn oma is zelf ook aan het dementeren, dus het vergeetachtige is erg herkenbaar. Ik voel nu best wel medelijden en schaamte voor mijn oma, doordat ik de gedachten van Maarten gelezen heb en die dus kan vergelijken.

Naast het verhaal vond ik de schrijfstijl erg fijn. Ik denk dat Bernlef de manier van schrijven sowieso heeft aangepast aan het gedrag van Maarten. Hoe vergeetachtiger Maarten wordt, hoe vager de tekst. Toch vond ik het verhaal goed te volgen. Er werd duidelijk geschreven en ik raad dit boek zeker aan!

 

13. Samenvatting van het internet

Hersenschimmen wordt verteld vanuit het perspectief van de ik-persoon Maarten Klein, een 71-jarige man die begint met dementeren. Hij komt uit Nederland, maar woont sinds vijftien jaar in de Verenigde Staten, in Gloucester (Massachusetts), met de trein 1 uur ten noorden van Boston. Zijn geestelijke vermogens verslechteren naarmate het verhaal vordert, terwijl zijn omgeving zich afvraagt wat er met hem aan de hand is. Maarten begint in zijn herinneringen personen door elkaar te halen, verdwaalt als hij de hond uitlaat en vergeet wat hij wilde gaan doen voor hij ergens aan begint. Hij belt de bibliotheek op zoek naar zijn vrouw Vera, die daar al jaren niet meer werkt, informeert naar de gezondheid van een gestorven man en denkt dat hij bij zijn opa en oma aan het logeren is wanneer hij wakker wordt. Terwijl Maartens geheugen verslechtert, wordt het steeds moeilijker voor hem om zaken en personen uit het heden en het recente verleden te herkennen en keert hij in zijn eigen beleving steeds verder terug naar vroegere tijden in zijn leven. Soms is hij ogenblikken helder, dan weer ver weg. Op heldere momenten is hij bang en onzeker over wat hem overkomt en schaamt hij zich voor zijn gedrag en onvermogen. Het wordt steeds moeilijker voor hem om op de woorden te komen waarmee hij zich uit wil drukken.

Maarten begint Dr. Eardly soms aan te zien voor een Amerikaanse officier, Vera voor een verpleegster en de gezinshulp voor het meisje op wie hij verliefd was als jonge man. Hij vergeet hoe hij stukken op de piano moet spelen die hij eerst wel kende. Op zeker moment herkent hij zijn eigen weerspiegeling in de ruit en spiegel niet meer. Soms wordt hij vastgebonden aan zijn bed wakker. Wanneer hij thuis niet meer te handhaven is, wordt hij naar een inrichting gebracht. Wie Vera is, weet hij dan niet meer. De schrijfstijl en zinsbouw worden aan het einde van het boek heel fragmentarisch en daardoor lastig te begrijpen, om te beschrijven wat er in het hoofd van iemand met dementie omgaat.

Maarten begint Dr. Eardly soms aan te zien voor een Amerikaanse officier, Vera voor een verpleegster en de gezinshulp voor het meisje op wie hij verliefd was als jonge man. Hij vergeet hoe hij stukken op de piano moet spelen die hij eerst wel kende. Op zeker moment herkent hij zijn eigen weerspiegeling in de ruit en spiegel niet meer. Soms wordt hij vastgebonden aan zijn bed wakker. Wanneer hij thuis niet meer te handhaven is, wordt hij naar een inrichting gebracht. Wie Vera is, weet hij dan niet meer. De schrijfstijl en zinsbouw worden aan het einde van het boek heel fragmentarisch en daardoor lastig te begrijpen, om te beschrijven wat er in het hoofd van iemand met dementie omgaat.

 

REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

gast

gast