Cookies..
Door Scholieren.com te bezoeken ga je akkoord met het gebruik van cookies. Klik hier voor meer info.

Staatsinrichting van Nederland

Geschiedenis

Samenvatting

Memo

5.8 / 10
4e klas vmbo
  • Maxime Warnier
  • Nederlands
  • 1255 woorden
  • 2588 keer
    65 deze maand
  • 6 mei 2015

Geschiedenis

Staatsinrichting van Nederland

Grondwet van 1848:

1815: Koninkrijk der Nederlanden kreeg een grondwet à de koning had de meeste macht.

Ministers waren dienaren van de koning: ieder voorstel moest goedgekeurd worden.

Het parlement, die uit de Eerste en Tweede Kamer bestond, had weinig te zeggen.

De leden van de Tweede Kamer: benoemd door de koning.

Eerste kamer: werd benoemd door hoge bestuurders van provincies.

Het volk had geen inspraak.

Verschillende Europese landen eisten d.m.v. revoluties democratie en vrijheid.

De Franse koning was al gevlucht door de onrust.

Koning Willem II was bang dat de revolutie ook naar Nederland oversloeg, en gaf Thorbecke de opdracht om een meer democratische grondwet te maken.

De nieuwe Grondwet van 1848 was precies wat de groep van Thorbecke wilde:

-Iedereen kreeg dezelfde grondrechten.

Bijv.: recht op vereniging en vergadering, vrijheid van godsdienst, vrijheid van meningsuiting en  vrijheid van onderwijs.

-Het parlement kon voortaan een minister of de hele regering om verantwoording vragen. De regering bestond uit de koning en zijn ministers. De minister moest dan kunnen uitleggen hoe hij zijn werk deed en hoe hij het geld besteedde. De ministers moesten dus verantwoording afleggen aan het parlement en niet meer aan de koning.

Dit heet: ministeriële verantwoordelijkheid.

-De koning werd onschendbaar. Voortaan moesten de ministers zich verantwoorden voor het gedrag van de koning hoorde bij de ministeriële verantwoordelijkheid.

-Elke 4 jaar kwamen er rechtstreekse verkiezingen voor de Tweede Kamer. De Eerste Kamer werd vanaf nu indirect gekozen burgers stemden wie er in de Provinciale Staten kwamen en die mensen kozen dan weer de leden van de Eerste Kamer.

Belangrijke politieke stromingen:

Tussen 1850-1900: vooral liberalen in het parlement.

-Liberalen: vrijheid.

Belangrijke liberaal: Thorbecke

-Socialisten: gelijkheid.

Belangrijke socialist en filosoof: Karl Marx

Ferdinand Domela Nieuwenhuis richtte in 1881 de Sociaal-Democratische Bond (SDB) op. Hij was de eerste socialist in de Eerste Kamer, zonder succes.

  • 1894: Sociaal-Democratische ArbeidersPartij (SDAP) o.l.v. Pieter Jellles Troelstra.

SDAP voerde actie voor uitbreiding van het kiesrecht en de invoering van de achturige werkdag. à SDAP kreeg door deze acties veel aanhangers onder de arbeiders.

-Confessionelen: geloof.

1878: Anti-Revolutionaire Partij (ARP) o.l.v Abraham Kuyper.

Bijnaam aanhangers Abraham: ‘de kleine luyden’: vooral boeren, arbeiders en kleine winkeliers.

Deze partij wilde kiesrecht voor het hoofd van het gezin.

  • 1926: Rooms-Katholieke Staatspartij (RKSP) o.l.v. Priester Herman Schaepman.

Veel aanhang: Noord-Brabant en Limburg à woonden veel katholieken.

Geen echte democratie:

1848: macht lag vooral bij het parlement en niet meer bij de koning.

Nederland was een parlementaire democratie geworden.

Toch was Nederland nog geen echte democratie in de 19e eeuw.

Dit kwam door: censuskiesrecht.

In 1848 mochten alleen rijke mannen stemmen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden.

In 1896 werd het kiesrecht uitgebreid. Ook mannen die een examen hadden gehaald, spaargeld hadden of voldoende verdienden, mochten ook stemmen.

Tot 1917 was Nederland verdeeld in 100 kiesdistricten.

Elk district mocht een Kamerlid kiezen.

  • Door het districtenstelsel maakten kleinere en nieuwe partijen nauwelijks kans op een zetel in de Tweede Kamer.

Meer inspraak

Arbeiders en gelovigen laten zich horen:

Tussen 1850-1900: vooral liberalen in het parlement.

Socialisten en confessionelen wilden ook opkomen voor hun belangen en richtten daarom eigen politieke partijen op.

Pieter Jelles Troelstra: kwamen op voor de rechten van arbeiders.

Abraham Kuyper en Herman Schaepman deden dat voor gelovigen.

Beide groepen voelden zich achtergesteld en wilden dezelfde rechten als andere burgers.

Dit streven naar gelijke rechten noem je emancipatie.

Verzuiling van de Nederlandse samenleving: de bevolking raakte verdeeld in verschillende groepen, naar geloof of politieke overtuiging.

Door verzuiling hadden mensen uit de verschillende groepen bijna geen contact meer met elkaar.

De vier zuilen: protestantse, katholieke, socialistische en een liberale.

Schoolstrijd aan het eind van de 19e eeuw:

Door de grondwet van 1848 waren mensen nu o.a. vrij qua onderwijs.

Mensen konden zelf kiezen of ze hun kind naar een katholieke, een protestante of een openbare school stuurden.

De staat betaalde alleen het openbaar onderwijs. De confessionelen waren het daar niet mee eens.

Wie moest de kosten van de bijzondere scholen betalen: de staat of de ouders?

Grondwet van 1917

Om het kiesrecht uit te breiden en bijzondere scholen voortaan te betalen, moest er een grondwetswijziging komen.

Geen enkele partij had de meerderheid. à De partijen van verschillende zuilen moesten dus gaan samenwerken met hun tegenstanders om hun eigen doelen te bereiken.

Confessionelen: wilde  dat bijzondere scholen geld kregen van de overheid.

Socialisten: wilden kiesrecht voor alle mannen.

Door voor elkaars wensen te stemmen, kregen ze de meerderheid, en daarmee hun zin.

Deze oplossing heet de pacificatie van 1917. à Het sluiten van vrede.

De pacificatie leidde tot 3 belangrijke veranderingen in de grondwet:

1.Algemeen kiesrecht voor mannen. Alle mannen ouder dan 23 jaar mochten stemmen.

2.De gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs werd ingevoerd. De overheid betaalde voortaan ook het onderwijs op bijzondere scholen.

3.Het districtenstelsel werd vervangen door het stelsel van evenredige vertegenwoordiging:

Verdeling van de Kamerzetels naar verhouding van het aantal stemmen.

  • Ook kwam er in 1917 passief kiesrecht voor vrouwen.

Geen vrouwen in de politiek:

Rond 1870 tot ong. 1919: eerste feministische golf. Vrouwen wilden dezelfde rechten als mannen.

Beroemdste vrouw uit de eerste feministische golf: Aletta Jacobs. Zij streed naar vrouwenkiesrecht.

1894: Wilhelmina Drucker richtten de Vereeniging voor het Vrouwenkiesrecht op. Zij voerden acties voor het vrouwenkiesrecht en vroegen politici om aandacht te besteden aan de positie van vrouwen.

Wilhelmina Drucker bemoeide zich o.a. met gelijke beloning, de beroepsmogelijkheden voor vrouwen en de gelijkheid van man en vrouw in de wet.

Politieke partijen dachten verschillend over vrouwenemancipatie:

-Socialisten: wilden dat de lonen van de arbeiders omhoogging, zodat vrouwen niet hoefden te werken. Zij vonden dat er wetten moesten komen om de vrouwen te beschermen tegen te zwaar werk.

-Confessionelen: vonden dat vrouwen alleen een rol in huis hadden.

-Liberalen: het grootste deel vond dat vrouwen moesten kunnen stemmen.

1919: vrouwen kregen actief kiesrecht.

Nederland was een echte parlementaire democratie.

1922: vrouwen konden tijdens de verkiezingen voor het eerst naar de stembus.

Bestuur en rechtsspraak

Beslissingen nemen in Nederland

1971: alle Nederlanders vanaf 18 jaar mogen stemmen.

Tweede Kamer:

-Recht van initiatief: ze mogen wetsvoorstellen indienen. Ze hebben dus wetgevende bevoegdheden.

-Recht op amendement: het recht om wetsvoorstellen de wijzigen. 

Eerste kamer:

-Controleert of de wetsvoorstellen niet in strijd zijn met de grondwet.

Alle parlementsleden:

-Een wetsvoorstel goed- of afkeuren.

-Budgetrecht: het recht om staatsuitgaven en staatsinkomen beoordelen en goed of af te keuren.

-Recht van interpellatie: Het recht om een minister ter verantwoording te roepen over eengttghghh besluit of uitspraak.

-Recht van enquête: Een bepaalde zaak tot de bodem uitzoeken.

Ministers en ambtenaren voeren de wetten in de praktijk uit: uitvoerende bevoegdheden.

  • Heeft de Eerste Kamer de wet goedgekeurd? Dan mag de koning(in) zijn handtekening eronder zetten!

Referendum: via een referendum of volksstemming geeft de bevolking haar mening over een besluit van de regering of het parlement.

Bescherming tegen de overheid:

Wetten van 1848: klassieke grondrechten.

Ze beschermen de burgers tegen de machtige overheid.

1983: sociale grondrechten.

Hierin staat dat je recht hebt op je basisbehoeftes zoals een woonruimte, werk, voldoende medische verzorging.

Bescherming van de burgers:

Nederland is een rechtsstaat: de burger wordt zoveel mogelijk beschermd tegen onrechtmatig optreden van de overheid en van andere burgers.

In een rechtsstaat: trias politica.

Tweede Kamerleden en ministers: wetgevende macht.

Regering: uitvoerende macht.

Rechters: rechterlijke macht.

Een rechtstaat heeft een aantal kenmerken:

-Gelijkheid

-Onafhankelijke rechters.

-Je kunt alleen straf krijgen voor iets dat volgens de wet strafbaar is.

-Ook rechters en bestuurders moeten zich aan de wet houden.

Zware misdrijven: Wetboek van Strafrecht.

Burgers die klachten hebben over de overheid, kunnen schrijven naar de Nationale Ombudsman.

Let op

De verslagen op Scholieren.com zijn gemaakt door middelbare scholieren en bedoeld als naslagwerk. Gebruik je hoofd en plagieer niet: je leraar weet ook dat Scholieren.com bestaat.

Heb je een aanvulling op dit verslag? Laat hem hier achter.

voeg reactie toe

2981

reacties

Thank you✌
door Im so dumb (reageren) op 26 september 2017 om 19:28
Thanks!
door Anonieme MWOAN (reageren) op 28 november 2017 om 15:23

Welkom!

Goed dat je er bent. Scholieren.com is de plek waar scholieren elkaar helpen. Al onze informatie is gratis en openbaar. Met een profiel kun je méér:

snel zien welke verslagen je hebt bekeken
de verslagen die je liket terugvinden
snel uploaden en reacties achterlaten

Log in op Scholieren.com

Maak een profiel aan of log in om te stemmen.

Geef dit een cijfer

Eindexamens

Ben jij al helemaal klaar voor de eindexamens?