Hoofdstuk 4: Romantiek

Beoordeling 10
Foto van een scholier
  • Samenvatting door een scholier
  • 4e klas havo | 2762 woorden
  • 15 juni 2016
  • 1 keer beoordeeld
Cijfer 10
1 keer beoordeeld

Taal
Nederlands
Vak
ADVERTENTIE
Fix onze energie!

Studeer energie & techniek. Iedereen staat te springen om jou! We hebben namelijk veel technische toppers nodig die de energie van morgen fixen. Met een opleiding in energie & techniek ben je onmisbaar voor de toekomst. Check Power Up The Planet en ontdek welke opleiding het beste bij je past! 

Check Power Up The Planet!

samenvatting lit. Ges. Hs 4 Romantiek

KERNBEGRIPPEN

Romantiek                       Reactie op de verlichting, een stroming in de westerse cultuur. Hoofdkenmerk: onvrede met het hier en nu.

Reveil                                Een internationale opleving van het christelijk denken en handelen, men zorgt voor de armen, strijdt tegen alcoholisme, geeft hulp aan verwaarloosde jeugd, prostituees en zwakzinnigen.

Weltschmerz                  Wereldpijn, lijden en verdriet om het leven zoals het is.

Sehnsucht                        Gevoel van vurig, pijnlijk verlangen.

Humorcultus                   De overdadige toepassing van het humoristische in levenshouding en literatuur gedurende de romantiek.

Nationalisme                  Ideologie gebaseerd op het idee dat mensen trouw moeten zijn aan hun staat, natie of volk, vaderlandsliefde.

Chauvinisme                   Overdreven vaderlandsliefde

Realisme                          Een stroming in de 19e-eeuwse beeldende kunst,, in het theater en in de literatuur, waarin gestreefd wordt naar het weergeven van de werkelijkheid en waarheid.

Lyrisch gedicht               Gedicht waarmee dichters hun persoonlijke gevoel uiten.

Ballade                             Volkslied met een verhalende inhoud.

Historische roman        Een roman die speelt in een tijd die voor de auteur verleden is.

Hist. Ideeënroman        Een historische roman waarin duidelijk de opvattingen van de auteur naar voren komen.

Couleur locale                uitgebreide schildering van de omgeving

Natuurlijke godsdnst   Men gelooft dat God te kennen is d.m.v. Zijn schepping. Daarmee wordt vaak het idee van de goddelijke openbaring door de Bijbel aan de mens verworpen; de schepping wordt gezien als enige kenbron van God.

Schets                               Gedachte die men later kan gebruiken in één van de werken of kort verhaal, anekdote.

Dit wil je ook lezen:

Ironie                                Een stijlfiguur waarbij dat wat gezegd wordt, afwijkt van dat wat bedoeld wordt.

Stichtelijke poëzie        religieuze gedichten voor godsdienstige mensen, met als doel deze mensen te stichten, te laten groeien in het geloof. (in tegenstelling tot wereldse poëzie)

Domineespoëzie           Poëzie geschreven door dominees.

Homo universalis          Kunstenaar die actief en begaafd is op diverse terreinen; persoon die zich op bijna alle wetenschappelijke terreinen ontwikkeld heeft.

Relativisme                     Stroming die stelt dat de waarheid relatief is. De waarheid van een uitspraak of theorie is afhankelijk van de mens met zijn specifieke eigenschappen.

Sciencefiction                Letterlijk wetenschapsfictie, maar meestal gaat het om toekomstbeelden met verzonnen technologische vooruitgang en wetenschappelijke ontwikkelingen.

Tijdzang                            Poëzie waarin actuele gebeurtenissen, meestal van politieke of maatschappelijke aard, behandeld worden.

Contrarevolutionair     Iemand die ernaar streeft de gevolgen van een revolutie teniet te doen.

Antirevolutionair          Politicus die zich verzet tegen de beginselen van de Franse revolutie en daar de soevereiniteit van God tegenover plaatst.

Alter ego                          Een tweede persoonlijkheid van een persoon naast zijn werkelijke identiteit.

Cultuurstelsel                Belastingsysteem van 1830-1870. De inheemse bevolking moest als pacht 20% van haar grond gebruiken voor producten voor de Europese markt. Deze producten werden door de Nederlandse Handel-Maatschappij in Europa verkocht en geveild. De Amsterdamse koffieveilingen waren een wereldwijd begrip.

NHM                                  Nederlansche Handel-Maatschappij, maatschappij met als doel bevordering van handel, scheepvaart, scheepsbouw, visserij, landbouw en het fabriekswezen. Door de verbondenheid met de Nederlandse regering speelde de NHM een belangrijke rol in de handel tussen de Nederlanden en Nederlands-Indië.

Realistische humor      Situaties uit het dagelijks leven worden humoristisch beschreven. (Camera Obscura Hildebrand)

Kolderieke humor         Dolkomische, dwaze, onzinnige humor

Knittelvers                      vrij vers zonder een bepaald metrum. De indruk van onbeholpenheid die dit soort poëzie bij sommige lezer wekt heeft vaak een humoristisch effect.

Mystificatie                    Een auteur fopt het publiek door bijv. een vervalste datum of auteursnaam te gebruiken.

Zwarte humor                Gebaseerd op het leed van anderen met als doel te spotten en te amuseren (cynisme).

Biedermeier                   Periode waarin men verlangt naar huiselijkheid en orde en aandacht heeft voor het kleine, vriendelijke en normale, overgoten met een sausje romantiek. Literatuur is ‘goed-schoon-waar’.

Voordrachtkunst           De kunst van het declameren. In de 19e eeuw vooral in een genootschap of in huishoudelijke kring. Kunstzinnigheid, toon, mimiek en gebaar spelen een grote rol.

Improvisatie                   Onvoorzien; het is spontaan schrijven, maken of bedenken van iets, waarbij je bij de start niet aan kunt geven wat aan het eind het resultaat zal zijn.

PARAGRAAF 1

  • De romantiek is een periode in de literatuur. De romantiek speelde zich ongeveer af in de negentiende eeuw.
  • De Franse revolutie en de Belgische optand gaan aan de romantiek vooraf. Tijdens het Reveil hebben Isaäc da Costa en Groen van Prinsterer veel invloed.
  • In 1834 komt de Afscheiding tot stand, wat voor veel kerkscheidingen zorgt. Economisch en sociaal gezien zijn er ook grote veranderingen. In plaats van een belangrijke positie als handelsland wordt Nederland een doorvoerland. De kolonie Nederlands-Indië is ook een belangrijke factor voor de Nederlandse economie.
  • De veranderingen in de maatschappij leiden tot veranderingen binnen de literatuur. De romantische auteurs willen zich niet meer aan de klassieke wetten houden en gebruiken veel weltschmerz. Dit leidt tot een aantal reacties:
    • Sehnsucht (Auteur probeert zijn bestaan te ontvluchten,  geeft zijn verlangen naar betere tijden/plaatsen aan.)
    • Verheerlijking van de natuur (romanticus vindt de natuur primitief, aantrekkelijk maar ook overweldigend.)
    • Verheerlijking van het verleden (Middeleeuwen en de Gouden Eeuw zijn een inspiratiebron.)
    • Verheerlijking van het religieuze gevoel (duisternis wordt opgezocht, de dichter heeft een zesde zintuig, zijn niet altijd christelijk.)
    • Gebruik van humor (middel om werkelijkheid ontvluchten en zich af te zetten tegen de wereld om zich heen. Er ontstaat een humorcultus.)
    • Opstand (Men verzet zich welbewust en strijdbaar tegen de situatie waarin men zich verkeert)
    • Nationalisme & chauvinisme (De romanticus ziet het volk als een organische eenheid met een eigen karakter of volksgeest. Er is grote belangstelling voor het nationale verleden.)
  • Rond 1830 ontstaat er een stroming waarbij auteurs de alledaagse, eigentijdse werkelijkheid met normale personen in de hoofdrol beschrijven: het realisme. Het realisme is een uitvloeisel van de romantiek. Realisten willen vooral de waarheid beschrijven. Ze willen de lezers opvoeden en veranderingen in de maatschappij teweegbrengen.
  • Vormkenmerken van de romantische literatuur:
    • Lyrische gedichten in de vorm van liederen, ballades
    • Geen klassieke regels
    • Historische roman
    • Historisch dichtverhaal
    • Binnen het proza komen andere vertelmanieren:
      1. Auctoriale verteller die commentaar geeft of vragen stelt.
      2. Auctoriale verteller die de verhalen verbindt, zonder commentaar te geven.
      3. Auteur doet net alsof hij het verhaal niet zelf heeft verzonnen.

Verlichting

Romantiek

Beheersing/verstand

Vrijheid/emotie, intuïtie

Cultuur

Natuur

Het bewuste

Het onbewuste

Realiteit

Droom

Aandacht voor klassieke oudheid

Aandacht voor eigen land en verleden

Navolging van de klassieken

Originaliteit

Optimisme

Pessimisme

PARAGRAAF 2

  • In de 19e eeuw worden de romans van Walter Scott erg populair in Nederland. Hij geeft een nauwkeurige beschrijving van de werkelijkheid, de verhalen spelen zich af in een historische setting en de hoofdpersoon is neutraal.
  • J. Lennep vindt dat de NL schrijvers niet de romans van Scott na moeten volgen. J. Lennep jr. schrijft verschillende Nederlandse historische romans. De eerste Nederlandse historische roman die aandacht trok van groot publiek was die van een leerling van J. Lennep: Aarnout Drost: Hermingard van de Eikenter. Dit was een historische ideeënroman. Hij wilde d.m.v. dit boek uitdragen dat het christendom in de beoefening van de liefde de ideale vorm van religie is.
  • De historische elementen in zijn boek dienen vooral de couleur locale.
  • De aspecten die het boek van Drost een romantisch kunstwerk maakten zijn:
    • De grote waarde van gevoel dat in zijn boek ligt
    • Verheerlijking van het verleden, de natuur en religieuze gevoelens
    • Natuurlijke godsdienst

PARAGRAAF 3

  • In 1839 schreef Nicolaas Beets onder het pseudoniem Hildebrand een bundel met schetsen: Camera Obscura. D.m.v. de camera biedt hij ons een doorsnede van de hele maatschappij uit het midden van de 19e eeuw. Alle rangen en standen zijn uitgetekend. Zijn boek valt onder het realisme. De lezer en de schrijver zelf kijken mee en observeren. Zijn ironische toon verraadt zijn opinie.
  • Op latere leeftijd gaat hij i.p.v. de sombere, naargeestige verhalende gedichten stichtelijke poëzie schrijven. Een bekend gedicht is: ‘De moerbeitoppen ruisten’.
  • Later schrijft hij een domineeespoëzie.
  • Er werd verschillend gereageerd op de werken van Hildebrand. Aan de ene kant vindt men dat de stijl en de taal heel veel mensen weet te bekoren, maar aan de andere kant vindt men het stichtelijk gerijmel.

PARAGRAAF 4

  • Rond 1830 zijn er 3 topauteurs:
    • Feith: schrijft sentimentele gedichten
    • Tollens: schrijft eenvoudig over alledaagse zaken
    • Bilderdijk: Voelt zich ‘elitair’
  • Bilderdijk wordt door sommigen de laatste homo universalis genoemd. Hij is een man van buitengewone belezenheid en kennis. Na zijn rechtenstudie werd hij advocaat in Den Haag, daarna werd hij leermeester van koning Lodewijk Napoleon en nog later werd hij hoogleraar te Leiden. Velen van zijn leerlingen behoren later tot het Reveil.
  • Het reveil is een opleving van het protestantisme in de eerste helft van de 19e eeuw. Het is o.a. een reactie op het:
    • Deïsme: God is schepper maar de schepping wordt geregeld door natuurwetten.
    • Rationalisme: laat de rede heersen over Gods woord.
    • Relativisme: predikt verdraagzaamheid, alle godsdiensten zijn in wezen gelijk.
    • Bilderdijk schrijft verschillende soorten boeken, waarvan één zelfs een sciencefiction is: ‘Kort verhaal van een aanmerkelijke luchtreis en nieuwe planeetontdekking’.
    • Da Costa is een Sefardische jood die al jong bezig in de dichtkunst. Hij promoveert in de letteren en de rechten. Op een gegeven moment bekeert hij zich tot het christelijk geloof. 2 zaken spelen mee:
      • Zijn contacten met Bilderdijk
      • Zijn belangstelling voor de wetten van Mozes
  • In 1823 schrijf Da Costa ‘Bezwaren tegen de geest der eeuw’. Hij schrijft daarin tegen de verlichtingsgeest, de geest van de Franse revolutie en het vooruitgangsgeloof. In het begin is hij contrarevolutionair ingesteld, later antirevolutionair.

PARAGRAAF 5

  • Multatuli is een pseudoniem voor Max Havelaar. Hij schreef de beroemdste Nederlandse roman uit de 19e eeuw: Max Havelaar, of de koffieveilingen der Nederlandse Handelsmaatschappij.
  • Max Havelaar is het alter ego van Eduard Douwes Dekker. Hij gaat naar Nederlands-Indië waar hij ambtenaar wordt en in conflict komt met zijn superieuren. Hij gaat terug naar zijn vaderland en schrijft zijn boek.
  • De auteur staat model voor de hoofdpersoon Max Havelaar in het boek. Over de allereerste uitgave van het boek is Multatuli erg teleurgesteld, omdat de uitgever, Jacob van Lennep, diverse wijzigingen aanbrengt en dingen weglaat. Daarnaast brengt hij het boek uit in een kostbare editie, daarmee is het maar voor een select publiek te koop.
  • Het doel van het boek is een aanklacht tegen het onnrecht dat de Indische bevolking wordt aangedaan en hij wil ook eerherstel voor zichzelf. Hij wil een heel breed publiek bereiken.
  • In het 17e hoofdstuk van de Max Havelaar staat het verhaal van Saïdjah & Adinda. Het verhaal gaat over Een jonge Javaanse jongen, Saïdjah, die hard voor zijn buurmeisje, Adinda, werkt om voor haar buffels en geschenken te verdienen. Als hij klaar is met werken gaat hij naar haar op zoek, maar hij treft haar dood aan. Haar dorp is verbrand door het Nederlandse leger. Ook Saïdjah sterft. Met dit boek waarschuwt Multatuli zijn lezers.

PARAGRAAF 6

  • In vergelijking met de vorige eeuwen is humor in de 19e eeuw niet alleen terug te vinden in een blijspel, maar in alle genres. De twee bekendste humoristen uit de 19e eeuw zijn de Schoolmeester en Piet Paaltjens.
  • Over de Schoolmeester:
    • Er is sprake van kolderieke humor: hij beschrijft onderwerpen die niet kunnen, die onlogisch of absurd zijn.
    • Hij schrijft knittelverzen.
    • De schoolmeesters werk past binnen de romantiek, omdat hij van alles en iedereen belachelijk maakt en zekerheden op losse schroeven zet.
  • Over Piet Paaltjens:
    • HaverSchmidt gaat heel ver in zijn pseudoniem Piet Paaltjens. Hij gebruikt mystificatie.
    • De dichter vlucht in zijn poëzie zodat hij zijn teleurstellingen op een humoristische manier kan verwerken.
    • Hij gebruikt zwarte humor .
    • Pleegt na het overlijden van zijn vrouw zelfmoord.

 PARAGRAAF 7

  • Veel gedichten in de 19e eeuw zijn door predikanten geschreven. Dat heeft te maken met de situatie die in 1816 in de nieuwe Herv. Kerk is ontstaan. Als je predikant wilt worden kun je rekenen op een staatsuitkering. Daardoor volgden veel jonge mannen de theologische studie, waarbij letterkunde een onderdeel van hun opleiding is. Dat is de oorzaak dat veel predikanten zich gaan bezighouden met poëzie.
  • De gedichten van de predikanten hebben de volgende kenmerken:
    • Er wordt vaak over vaderlandse geschiedenis gedicht.
    • De gedichten zijn nationalistisch en chauvinistisch van toon.
    • De predikanten schrijven veel stichtelijke poëzie
    • Er worden veel gedichten geschreven over allerlei gebeurtenissen in huiselijke kring
    • Godsdienstigheid in algemene zin speelt een belangrijke rol
  • Deze periode van brave, burgerlijke en zelfvoldane kunst noemen we ook wel biedermeier.
  • Enkele namen van predikantsdichters zijn:
    • Nicolaas Beets
    • J.P. Hasebroek
    • Bernard ter Haar
    • J.J.L. ten Kate
    • Eliza Laurillard
  • In het begin kunnen de domineedichters veel lof oogsten. Later komt er kritiek op hun gedichten. Het wordt ‘dichtkunst van de huiselijke haard’ genoemd. Hun poëzie is aak niet van een hoog dichterlijk gehalte en wordt meestal afgedaan als ‘berijmde stichtelijkheid’. Toch zijn de schrijver van betekenis geweest:
    • Cultuurhistorische betekenis: ze vormen de rijker burgerij.
    • Ze vormen een wezenlijk contrast met de Beweging van Tachtig.
    • Ze worden zeer gewaardeerd en door velen gelezen.
    • Niemand kan ontkennen dat hun werk literaire waarde heeft.

REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.