Muziek



Termen en Begrippen



Module 1 Schakelen en Herhalen




♫ Motief

Het kortste melodisch en/of ritmisch gegeven, dat als bouwsteen dient voor een muzikale zin of voor een compositie. Het is open, niet afgerond en meestal goed herkenbaar.

♫ Motiefverwerking

Motieven kunnen worden herhaald, bijvoorbeeld op andere toonhoogten; motieven kunnen worden veranderd, bijvoorbeeld door variatie, motiefsplitsing, motiefkoppeling, verkorting en uitbreiding, vergroting en verkleining van het ritme, kreeftengang en omkering.

♫ Sequens



De onmiddellijke herhaling van een muzikaal gegeven op een hogere of lagere toon.



♫ Muzikale zin

Een muzikale eenheid van vaak acht maten, meestal te ontleden in voorzin en nazin met aan het eind een muzikale ontspanning (cadens, slot). Een muzikale zin wordt ook wel aangeduid als periode of volzin.

♫ Periodieke zinsbouw

Het samenstellen van muzikale zinnen door contrasterende motieven in een symmetrische structuur, bijvoorbeeld vier maten stijgend, vier maten dalend; voorzin met drieklanktonen, nazin in secondes.

♫ Liedvorm

Compositie opgebouwd uit muzikale zinnen.

Bijvoorbeeld: ééndelige liedvorm: A

tweedelige liedvorm: AB of AA

driedelige liedvorm: ABA of AAB of ABC enz.

De term heeft niet alleen betrekking op liederen, maar op alle overeenkomstig gebouwde vocale en instrumentale vormen.

Onderverdelingen worden aangegeven met a,b,c enz. Veranderde herhalingen met A' en B' enz.



♫ Samengestelde liedvorm

Composities waarin grotere delen zelf weer kleinere, afgeronde structuren vertonen.

♫ Bolero

Van oorsprong Spaanse dans in matig tempo en driekwartsmaat; vaak met zestienden in triolen.



♫ Song

Engels woord voor lied, meestal gebruikt in d betekenis van amusementslied. Kenmerken: vaak 32 maten, vaak AABA-vorm.

♫ Chorus

1. Refrein, na een voorafgaand verse.

2. Het akkoordenschema in zijn geheel.

3. Solo (op een akkoordenschema).

♫ Verse

Synoniem voor couplet; in lichte muziek ook aanduiding voor wat aan een chorus voorafgaat.

♫ Intro



♫ Bridge

Een combinatie van tekst en muziek in een song, anders dan een couplet en refrein, die maar één keer voorkomt.

♫ Ballad



♫ Fade-out



♫ Arrangement

Het herschrijven van een bepaalde compositie voor een andere dan de oorspronkelijke bezetting.

♫ Coverversie

Een bestaande song uitgevoerd in een andere sound.



♫ Refrein

Telkens herhaald hoofdthema dat minstens drie keer terug komt.

♫ Couplet

Gedeelte tussen het steeds terugkerende hoofdthema (refrein).

♫ Frans rondo

Rondo met als vorm: ABACADAE enzovoort (de lengte van deze reeks is niet relevant).

♫ Weens rondo

Rondo met als vorm: ABACABA

♫ Bourdon

Een begeleidingsfiguur bestaande uiteen lang aangehouden samenklank van een kwint (tonica en dominant) in de bas.

♫ Pizzicato

Getokkeld.

♫ Arco

Gestreken.

♫ Coda

Afsluitend gedeelte van een compositie.

♫ Da capo al fine

Vanaf het begin tot aan fine.

♫ Dal segno al fine

Vanaf het teken tot aan fine.



♫ Imitatie

Een compositietechniek waarbij ritmes, motieven of melodische fragmenten van de ene stem vrij kort daarna (of zelfs overlappend) in andere stemmen terugkomen.

♫ Canon

Meerstemmige compositie waarin de leidende stem door de andere stem(men) notengetrouw wordt geïmiteerd; meestal wordt een canon eenstemmig genoteerd, voorzien van den aanduiding hoe achtereenvolgens te beginnen. Die ‘regel’ voor het imiteren geeft de letterlijke betekenis van het woord canon aan.

♫ Fuga

1. Meerstemmige imitatorische compositietechniek waarbij een thema achtereenvolgens in de verschillende stemmen terugkeet volgens vaste tonale ordeningspatronen (tonica-dominant-tonica-dominant) in de zogenaamde expositie. Tijdens de doorwerking ondergaat het thema dan allerlei andere polyfone bewerkingen.

Het kan gedeeltelijk herhaald worden, al dan niet verkleind of vergroot, of moduleren naar verwanten toonsoorten. In het slotgedeelte van een fuga treft men vaak een orgelpunt aan en een stretto (een overlappende themaherhaling in de verschillende stemmen).

2. Compositie op basis van de techniek als in 1 beschreven.

♫ Thema

Een afgerond melodisch gegeven dat als bouwsteen dient voor een compositie. Het is langer dan een motief, bijvoorbeeld acht maten en meestal melodisch opvallend. Een thema kan uit meerdere zinnen bestaan. Een thema eindigt meestal met een cadens.

♫ Orgelpunt

Een begeleidingsfiguur bestaande uit een lang aangehouden of steeds herhaalde toon in de bas.

♫ Scat vocal

Een manier van instrumentaal zingen op betekenisloze lettergrepen.





Module 2 Muziek en Dans



♫ Estampie

Dans(lied), heeft vaak een refrein.

♫ Pavane

Statig geschreden dans uit de 16e eeuw met tweedelig ritme en matig snel tempo.

♫ Gaillarde

Levendige springdans uit de 16e eeuw met driedelig ritme en snel tempo. Volgt vaak op Pavane met dezelfde melodie.

♫ Instrumentale kwartetten

Combinatie met vier instrumenten (Sopraan, Alt, Tenor, Bas).

♫ Articulatie

De manier waarop elkaar opeenvolgende tonen val dan niet verbonden worden.

♫ Frasering

Het door middel van articulatie doen uitkomen van de muzikale zinnen of zinsdelen.

♫ Staccato

Kort, alle tonen los van elkaar, aangegeven met een punt onder of boven de noot.

♫ Legato

Gebonden, aangegeven met een boog onder of boven de noten.

♫ Portato

Bijna gebonden, aangegeven met een streepje onder of boven de noot of met een boog en een punt.



♫ Suite

Compositie bestaande uit tenminste vier korte, instrumentale stukken. Drie soorten:

1. De Baroksuite: vooral dansen

2. De Romantische suite: vooral korte, programmatische stukken

3. De suite samengesteld uit ballet-, film- of toneelmuziek

♫ Allemande

Van oorsprong Duitse, rustig geschreden dans met matig tempo in twee- of vierkwartsmaat. Vaak met en gevoelige, beweeglijke melodie. De allemande was de openingsdans van de 17e en 18e eeuwse suite.

♫ Courante

Van oorsprong Franse, matig snelle dans, vaak afwisselend in drietweeden- en zeskwartsmaat; tweede dans van de baroksuite.

♫ Sarabande

Van oorsprong Spaanse dans, in langzaam tempo; driedelige maatsoort; vaak met lange noot op de tweede tel; derde dans van de baroksuite.

♫ Gique

Van oorsprong Ierse dans; snel tot zeer snel tempo; zesachstenmaat; vaak imitatorisch; laatste deel van de baroksuite.

♫ Gavotte

Van oorsprong Bretonse, niet te snelle dans in tweetweedenmaat meteen opmaat van twee kwarten; komt vaak voor in de baroksuite.

♫ Bourree

Van oorsprong een snelle reidans uit de Auvergne met een tweedelige maatsoort; komt vaak voor in de baroksuite.

♫ Italiaanse ouverture

Instrumentaal openingsstuk van cantate, oratorium, opera of suite. Later ook: zelfstandige compositie, bestaande uit drie delen met als temposchema: snel, langzaam, snel.

♫ Franse ouverture

Als Italiaanse ouverture, maar met temposchema: langzaam, snel, langzaam.

♫ Largo

Breed

♫ Adagio

Langzaam, behoedzaam

♫ Lento

Langzaam

♫ Grave

Ernstig, zwaar

♫ Andante

Gaande

♫ Moderato

Matig

♫ Allegro

Snel

♫ Presto

Zeer snel

♫ Homofonie

Meerstemmigheid, waarbij één van de stemmen de melodie voert, terwijl de andere een begeleidende, opvullende functie hebben.

♫ Polyfonie

Meerstemmigheid, waarbij alle stemmen een zelfstandige melodische betekenis hebben.

♫ Triosonate

Een compositie met drie instrumenten (2 + 1 begeleidende)

♫ Menuet

Van oorsprong Franse reidans; matig tempo; driekwartsmaat; karakteristiek zijn het zware accent op de eerste tel en de slepende tweede en derde tel.

♫ Trio

Combinatie van drie instrumenten.

♫ Strijkorkest

Een orkest van strijkinstrumenten.

♫ Mazurka

Van oorsprong Poolse springdans in matig tot zeer snel tempo en driedelige maatsoort; vaak gepuncteerd ritme en accenten op een andere dan de eerste tel.

♫ Polonaise

Van oorsprong Poolse dans met langzaam tempo; sinds de zestiende eeuw in tweekwartsmaat, vanaf de achttiende eeuw driekwartsmaat. Het ritme is afwisselend in zestienden en groepen achtsten.

♫ Wals

Van Oorsprong Oostenrijkse draaidans met snel tempo; driekwartsmaat; karakteristiek zijn het zware accent op de eerste tel en de slepende tweede en derde tel.

♫ Fermate

Een verlenging van een noot of een rust, naar keuze van de uitvoerenden.

♫ Tutti

Allen

♫ pp

Pianissimo = zeer zacht

♫ p

Piano = zacht

♫ mp

Mezzo piano = matig zacht

♫ mf

Mezzo forte = matig sterk

♫ f

Forte = sterk

♫ ff

Fortissimo = zeer sterk

♫ sf

Sforzando = sterk inzetten en onmiddellijk daarna zachter worden.

♫ Tango

Van oorsprong Argentijnse dans vol plotselinge bewegingen. Langzaam tempo; tweedelige maatsoort; veel lichte syncopen.

♫ Rumba

Van oorsprong Cubaanse dans; matig snel tempo; tweedelige maatsoort; veel sterk syncopische ritmes; vooral door accenten op de eerste, vierde en zevende achtste van een vierkwartsmaat.

♫ Blue note

Te laag geïntoneerde toon, meestal de terts.





Module 3

Muziek bij een verhaal




♫ Mis

De voornaamste handeling van de Katholieke eredienst, daar zij de herhaling en herdenking is van het Kruisoffer, volgens Christus' gebod en voorbeeld in het Laatste Avondmaal. In de gezongen Mis vormt de muziek een belangrijk onderdeel.

♫ Ordinarium

De vaste gezangen van een mis. Deze teksten komen in iedere mis voor: Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus (met Benedictus) en Agnus Dei.

♫ Proprium

De wisselende gezangen van een mis. Iedere dag en ieder kerkelijk feest heeft eigen teksten voor Introitus, Graduale, Tractus, Alleluja, Offertorium en Communio.

♫ Requiem

Dodenmis in de katholieke eredienst. De naam is ontleend aan de openingswoorden van het Introitus: 'Requiem aeternam dona eis, Domine' (Heer, geef hun eeuwige rust).

♫ A capella

Vocale uitvoering zonder begeleiding.

♫ Close harmony

Een samenklankopbouw waarbij de tonen zo dicht mogelijk bij elkaar liggen.

♫ Crescendo

Geleidelijk sterker worden.

♫ Decrescendo

Geleidelijk zachter worden.

♫ Diminuendo

Geleidelijk zachter worden.



♫ Opera

Muzikaal drama voor zangstemmen en orkest; de muziek vervult een rol bij het schetsen van het verloop van de handeling en het weergeven van stemmingen en emoties die daarmee samenhangen.

Onderdelen: de ouverture(sinfonia), recitatieven, aria's, koren, balletten, instrumentale intermezzi, duetten, terzetten enz.

De opera is bedoeld voor scenische uitvoeringen.

♫ Operette

Lichte opera uit de tweede helft van de negentiende eeuw; vooral gesproken dialogen en veel modieuze dansen (cancan, wals, polka, galop) en marsen; in een operette loopt het verhaal voor de hoofdpersonen meestal gelukkig af.

♫ Oratorium

Grote, meerdelige vocaal-instrumentale compositie op een meestal religieuze tekst. Onderdelen: ouverture(sinfonia), recitatieven, aria's, koren en instrumenten.

♫ Cantate

Meerdelige, vocaal-instrumentale compositie, minder lang dan een oratorium. Meestal is de tekst religieus. Onderdelen: sinfonia's, recitatieven, aria's, koralen en koren.

♫ Passie

Grote, meerdelige vocaal-instrumentale compositie met als tekst het lijdensverhaal van Jezus. Bij de onderdelen komen ook koralen voor.

♫ Recitatief

Een onderdeel van grotere vocale vormen waarin de solist een verhaal vertelt. De muziek is syllabische en de melodie is sober, met weinig toonverschillen en veel kleine intervallen. De begeleiding bestaat slechts uit ondersteunende harmonieën op de belangrijkste woorden.

♫ Recitatief secco

Recitatief met als begeleiding slechts een continuo; sobere uitwerking in enkele akkoorden.

♫ Recitatief accompagnato

Recitatief op basis van een rijker uitgewerkte begeleiding die door orkest gespeeld wordt. Meestal heeft de muziek ook een grotere melodische zelfstandigheid.

♫ Aria

Een onderdeel van grotere vocale vormen voor solostem met orkestbegeleiding; vaak melodische zeer rijk, melismatische en virtuoos. De tekst bevat veel herhalingen en is ondergeschikt aan de muziek.

Komt ook voor als zelfstandige compositie.

♫ Obligaat

Verplicht.

♫ Sopraan

Hoogste vrouwenstem.

♫ Mezzosopraan

Middelhoge vrouwenstem (zit tussen sopraan en alt in).

♫ Alt

Laagste vrouwenstem.

♫ Tenor

Hoogste mannenstem.

♫ Bariton

Middelhoge mannenstem (zit tussen tenor en bas in).

♫ Bas

Laagste mannenstem.

♫ Unisono

Eenstemmig: alle desbetreffende instrumenten spelen tegelijk dezelfde melodie.



♫ Musical

Muziekdramatische werk uit de twintigste eeuw op Engelse tekst, bedoeld als amusement, soms enigszins geëngageerd. Veelal op basis van populaire dansritmen.

♫ Soundtrack

Muziek van de geluidsband van een film.



♫ Volkslied

Muziek op een tekst in de volkstaal, vaak mondeling overgeleverd en derhalve met veel varianten, door amateurs te zingen. Veel volksliederen wortelen in de historie van een volk en ontstonden en/of functioneerden in een gemeenschap. Kenmerken: eenvoudige structuur, kleine omvang, gemakkelijk te onthouden, per zin gemakkelijk te zingen, ritmisch en melodisch eenvoudig.

♫ Protestlied

Liederen waarin de onvrede met bestaande (wan)toestanden tot uitdrukking gebracht wordt.

♫ Blues

Liederen van Amerikaanse negers, vanaf de tweede helft van de 19e eeuw. De inhoud is meestal droevig berustend, later ook protesterend; gezongen met gitaarbegeleiding op een vast, meestal twaalfmatig bluesschema.

♫ Danslied

Een lied waar goed op gedanst kan worden.

♫ Hymne

Loflied, gecomponeerd op een metrische, meestal rijmende religieuze tekst.

♫ Coupletlied

Lied dat voor ieder vers dezelfde muziek heeft.

♫ Gevarieerd coupletlied

Lied waarvan de coupletten variaties bevatten op het eerste couplet.

♫ Doorgecomponeerd lied

Lied waarvan ieder couplet nieuwe muziek laat horen.

♫ Orkestlied

Lied met orkestbegeleiding.



♫ Interpretatie

De manier waarop de kunstenaar gestalte geeft aan de uitvoering van een kunstwerk.



♫ Meno

Minder.

♫ Piu

Een beetje.

♫ Poco

Een beetje.

♫ Mosso

Beweeglijk.

♫ Accelerando

Versnellen.

♫ Ritenuto

Plotseling vertragen.

♫ Generale pauze

Algemene pauze; voor het gehele orkest.


REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

M.

M.

hallo wilma!
Dank je wel voor je samenvatting! Het bespaarde me heel veel werk!
x
Mendel

17 jaar geleden

M.

M.

héél goed, ik heb morgen een toets muziek over module 1 en ik heb er heel aan.. dank je!!!!

16 jaar geleden

R.

R.

Wilma, prachtige samenvatting, mar, heb je ook een samenvatting van de termen en begrippen van hoofdstuk 4 en 5 van Muziek op Maat?

ik zou het eruhg fijn vinden als je het ff mailde.

alvast bedankt,

rups

16 jaar geleden

B.

B.

nee

5 jaar geleden