Hoofdstuk 2: Rechtsvormen

Beoordeling 0
Foto van een scholier
  • Samenvatting door een scholier
  • 4e klas havo | 1123 woorden
  • 5 januari 2016
  • nog niet beoordeeld
Cijfer
nog niet beoordeeld

2.1 Wie bepaalt wat wel en niet mag?

Er zijn:

  • Geschreven regels: wetten, rechtspraak is gebaseerd op deze wetgeving, wetgeving is gemaakt het parlement en kabinet.
  • Ongeschreven regels:
  • Socialisatie: het bewust en onbewust aanleren en eigen maken van normen, waarden en kenmerken van een groep.
  • Je leefomgeving heeft hier grote invloed op.

Hoe kun je je aan al deze regels houden?

  • Internalisatie
  • Je doet het zonder erbij na te denken
  • Volledig eigen gemaakte gedragingen
  • Sociale controle
  • Mensen houden elkaar in de gaten
  • Overheidscontrole
  • Ingrijpen door de overheid als burger zich uit zichzelf niet aan de regels houden

Waarom accepteren wij de regels?

  • Sociaal contact tussen de burger en overheid
  • Individuele vrijheid afstaan in ruil voor veiligheid
  • De burgers maken indirect de regels
  • Hoe zit dit?

We hebben als burgers ook rechten.

  • In Nederland grondwet vastgelegd
  • Klassieke grondwetten (mensenrechten/fundamentele rechten)
  • Gelijkheidsrechten (racisme)
  • Politieke rechten (democratie)
  • Vrijheid rechten (godsdienst, meningsuiting)
  • Sociale grondrechten
  • Verplichting voor overheid om voor haar burgers te zorgen.

2.2 Controle van de macht van de overheid.

Voorbeelden:

  • Politie
  • Belastingdienst
  • Immigratie- en Naturalisatie dienst
  • Camera’s
  • Douane
  • Nederland is een rechtsstaat:
  • Gescheiden rechten
  • Legaliteitsbeginsel
  • Onafhankelijke rechtspraak
  • Grondrechten
  • De rechtsregels voor de rechtsstaat worden voor de hele samenleving gemaakt en regelen ook hoe ver de overheid mag gaan.

Gescheiden machten

  • Trais Politica leer (machtenscheiding)
  • Montesquieu (verplichting 1750)
  • Basis voor hedendaagse democratieën
  • 3 gescheiden machten:
  • Wetgevende macht (volksvertegenwoordiging)
  • Uitvoerende macht (regering)
  • Rechtelijke macht (rechters)

Het legaliteitsbeginsel

  • Ook de overheid moet zich aan de wet houden.
  • Je kunt alleen straf krijgen als er in de wet staat dat het strafbaar is.

Onafhankelijke rechtspraak

  • Rechters doen uitspraken zonder druk te voelen van andere machten (onpartijdig)
  • Rechtsbronnen: Grondwet, wetten, verdragen, eerdere uitspraken en gewoonterecht
  • Jurisprudentie: eerdere gedane uitspraken
  • Rechters voor het leven benoemd
  • Zelfs politici kunnen dus voor de rechter komen

(Voorbeeld gewoonterecht: kabinetsformatie)

Grondrechten

  • Basisrechten voor alle Nederlandse burgers
  • Beperking van de macht van de overheid
  • Er is wel een beperking aan grondrechten
  • Als je een overval pleegt neemt jou recht op privacy tijdens de zoektocht naar jou af.

Wat kun je als burger doen als je op privacy geschonden wordt?

  • Aangifte doen bij de politie
  • Nationale ombudsman inschakelen (mogelijk voor iedereen) à onderzoek geven à advies (hij is onafhankelijk)
  • CPB (College bescherming persoonsgegevens) inschakelen
  • Controleert aan de hand van de wet of de overheid en bedrijven zich houden aan privacy beleid
  • Mogelijkheid om boetes op te leggen

De grondwet wijzigen:

Tweede en Eerste Kamer moeten met een gewone meerderheid (helft plus 1)  een Grondwetswijziging aannemen à Tweede Kamer moet worden ontbonden (nieuwe Tweede Kamer door verkiezingen) à Nieuwe Tweede Kamer met (oude) Eerste Kamer stemt opnieuw, bij een gewone meerderheid wordt de Grondwetswijziging aangenomen.

2.3 Tegen politie en justitie kun je toch niet op?

Wat zijn de taken van de politie?

  • Handhaving orde
  • Opsporing
  • Hulpverlening

Wat zijn de bevoegdheden van de politie? (wat mogen ze doen?)

  • Staande houden (ter plekke)
  • Aanhouden (naar het bureau)
  • Fouilleren (preventief fouilleren= alleen in risicogebieden)
  • Gebruik van geweld
  • Preventie (=tegen gaan van criminaliteit)
  • Geweldsmonopolie à alleen politie mag geweld gebruiken + wapens bij zich

Wie beslist over de bevoegdheden van politie en justitie?

  • Het Openbaar Ministerie (OM)
  • Officier van Justitie
  • Beoordeling of de politie zich aan de regels heeft gehouden
  • Leiden van politieonderzoek
  • Voor de rechter brengen van verdachten
  • Straffen verdachten (taakstraf of boete)

Hoever mogen politie en justitie gaan?

  • Optreden politie en justitie geboden aan de wet
  • Macht politie en justitie worden beperkt door machtsevenwicht en controle

Strafrechtketen:

 

2.4 Wat gebeurt er na een arrestatie?

  • Onschuldig presumptie
  • Onschuldig tot het tegendeel bewezen is
  • Verhoor of opsluiting hangende het onderzoek (voorarrest)
  • Politie; maximaal 5 uur
  • Officier van Justitie; maximaal 2x 3dagen
  • Voorlopige hechtenis: max. 14 dagen
  • Rechtbank: gevangenhouding max. 90 dagen
  • Officier van Justitie besluit tot vervolging
  • Verdachte krijgt dagvaarding (voor de rechter komen)
  • Mogelijk blijft de verdachte tijdens de rechtszaak in voorlopige hechtenis (bepaalde periode)
  • Rechtszaak volgt
  • Rechter komt tot een uitspraak

Krijgen verdachten een eerlijk proces?

  • Proces volgens het Wetboek van Strafvordering
  • Regels rondom onderzoek, vervolging en berechting
  • Balans rechtshandhaving in maatschappij en rechtsbescherming van verdachten         

De veroordeelden

  • Verdachten worden daders
  • Gericht op humane behandeling en zo mogelijk terugkeer in de maatschappij – TBS behandeling
  • Vervroegde vrijlating is bij een tijdelijk vrijheidsstraf mogelijk
  • Recidivecijfer hoog (terugval)

Langst tijdelijke gevangenisstraf (vrijheidsstraf): dertig jaar

Langste gevangenisstraf: levenslang (niet alleen voor moord maar ook mishandeling, inbraak, fraude)

Een advocaat:

  • Adviseert verdachte gebruik te maken van zwijgplicht of juist het hele verhaal vertellen.
  • Elke verdachte heeft recht op een advocaat. (kan hij het niet betalen? Wordt er een advocaat toegewezen)

Rechtszaak procedure:

  1. Rechter opent zaak door persoonsgegevens van verdachte te controleren en te wijzen op recht van zwijgplicht
  2. Officier van Justitie lees tenlastelegging voor. (de delicten waarvan verdachte wordt verdacht)
  3. Rechter en Officier van Justitie mogen vragen stellen aan verdachte. Hij of advocaat mogen antwoorden maar is niet verplicht.
  4. Officier van Justitie komt met strafeis (requisitoir) Is gebaseerd op bewijzen tegen de verdachte.
  5. Advocaat houdt pleidooi waarin hij opkomt voor de belangen van verdachte en houdt in de gaten of iedereen aan de procedure-eisen houdt.
  6. Verdachte heeft recht op laatste woord.
  7. Rechter komt met een uitspraak en licht dit toe. Kan alleen veroordelen als er wettig en overtuigend bewijs is tegen de verdachte.

Zowel advocaat als Officier van Justitie kan nu in hoger beroep gaan tegen de uitspraak. Dit wordt door gerechtshof behandeld. Opnieuw oneens met uitspraak = in cassatie gaan bij de hoogste rechtbank van Nederland, de Hoge Raad.

Wetboek van Strafrecht

Staat de maximumstraf per delict aangegeven.

2.5 Wanneer is een staat een rechtsstaat?

  • Wat is een rechtsstaat?
  • Gescheiden machten
  • Onafhankelijke rechtsspraak
  • Grondrechten voor burgers
  • Legaliteitsbeginsel
  • Straf alleen voor iets dat strafbaar is
  • Overheid ook aan regels verbonden

5 Landen die geen rechtsstaat zijn:

  • Saudi-Arabië
  • Noord-Korea
  • Colombia
  • Rusland
  • Turkije
  • Wat kan een rechtsstaat onder druk zetten?
  • Repressie van het volk
  • Onderdrukking
  • Klassenjustitie
  • Voortrekken van bepaalde groepen in het rechtssysteem
  • Wetgeving in strijd met het gelijkheidsbeginsel
  • Anti homo wetgeving
  • Vrouwenrechten
  • Onderscheid in afkomt
  • Bestaat de perfecte rechtsstaat?
  • Gevaar voor de rechtsstaat van buitenaf
  • Vrijheid is in geen enkelland onbeperkt
  • Journalisten hebben zelfcensuur
  • Uit angst voor de gevolgen
  • Balans vrijheid en veiligheid

2.6 Staat de rechtsstaat onder druk?

Waarom zijn er in Nederland verschillende straffen voor eenzelfde misdrijf?

  • Voor veel mensen een gebrek aan gerechtigheid.
  • Individuele vrijheid van de crimineel afwegen tegen gemeenschappelijk belang.
  • Beloning voor samenwerking met justitie. (bekend of ontkend)
  • Rol van media.

Wat is de rol van de media en internet?

  • Rol media en internet groot in de huidige informatiemaatschappij.
  • Media ook wel schaduwmacht genoemd.
  • De wet zorg voor bescherming van journalisten.
  • Heeft de media en internet niet teveel macht?

Willen we vrijheid opgeven voor veiligheid?

  • ‘Ik heb toch niks te verbergen.’
  • Schijnveiligheid (=creëren van veiligheidsgevoel terwijl het niet veilig is, zoals militairen op straat)

 

REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.