Ben jij weleens opgelicht?

Wij doen onderzoek naar online oplichting onder jongeren. Vul de vragenlijst in (ca 5 min) en maak kans op een Bol.com bon van 25 euro (echt waar!)

Hoofdstuk 5: Tijd van ontdekkers en Hervormers

Beoordeling 4.5
Foto van een scholier
  • Samenvatting door een scholier
  • 4e klas vwo | 1486 woorden
  • 18 januari 2016
  • 6 keer beoordeeld
Cijfer 4.5
6 keer beoordeeld

Geschiedenis hoofdstuk 5

Tijd van de ontdekkers en hervormers

1500-1600

 

Kenmerkende aspecten:

  1. Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
  2. Het begin van de Europese overzeese expansie. (uitbreiding)
  3. Het hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid.
  4. De protestantse reformatie die de splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had.
  5. Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.

     

    §1.

     

    Ontdekkingsreizen:

    Portugal

  • De eerste fase van de ontdekkingsreizen was tussen 1450-1600
  • Portugezen waren de eerste ontdekkingsreizigers
    • Hun doel was te concurreren met de Arabische handel in slaven, goud en ivoor.
  • Bartholomeus Diaz voer in 1488 langs kaap de goede hoop als eerste om de zuidpunt van Afrika. Hij bereikte de Vasco da Gama in 1497
    • Dat was een zeeroute naar Indië. Langs de route hadden ze forten(factorijen) die handel dreven met de lokale bevolking in specerijen.

      Spanje

  • Grootste ontdekkingsreiziger is Christoffel Columbus
    • 1451-1506
    • Afkomstig uit Genua
    • Hij was in dienst van de Spaanse koning Ferdinand en Koningin Isabella
    • Hij moest een snelle zee-route vinden naar Indie
    • In 1492 denkt hij dat hij is aangekomen in Indie
      • Hij noemde de inwoners Indianen omdat hij dacht dat hij in Indie was
      • Hij had uiteindelijk een nieuw continent ontdekt

         

        Ferdinand Magalhaes

  • 1519-1522 Wereldreis
  • Zocht een verbinding tussen de atlantische en indische oceaan
  • Hij zocht een reis om de aarde
  • De reis is gelukt, alleen Magalhaes is gestorven tijdens de reis op de fillipeinen.
  • Conquistadores
    • Willen het rooms-katholieke geloof verspreiden
    • Zoeken goud
    • Nemen ziektes mee, dit zorgt voor vele doden
      • Pokken, tyfus, pest, mazelen, griep

        Hernan cortez

  • Veroverde de azteken (1519-1521)
    • De azteken brachten mensenoffers, Cortez verbood dat meteen

       

      Pizarro

  • Veroverde het Incarijk 1532 met 200 soldaten
  • Pizarro neemt het Incahoofd gevangen zodat de soldaten met de Inca’s konden afrekenen
  • Pizarro eist goud
  • Als ze het goud zouden geven, zou hij het Incahoofd in leven laten. Maar die heeft hij uiteindelijk onthoofd.

     

    Het verdrag van Tordesillas

  • In 1494 verdeelde de paus de wereld in 2 delen
    • 1 deel voor Portugal
    • 1 deel voor Spanje

       

      §2.

       

      Renaissance

  • Begint in Italie
  • 13e /14e eeuw
  • Betekend: herontdekking van de oudheid
  • Memente mori: gedenk het sterven
    • Gedachte van de middeleeuwen
  • Carpe diem: pluk de dag
    • Gedachte van de renaissance
  • Humanisme
    • De uitleg van de bijbel door de kerk was niet langer meer de basis van alle kennis over het leven in de wereld.
    • Mens staat centraal

       

      Michelangelo en Da Vinci worden homo-universalis genoemd omdat ze zowel architect, beeldend kunstenaar als wetenschapper waren.

       

      Michelangelo

  • 1475-1564
  • Hij was kunstenaar
  • Hij is bekend om:
    • De david
      • Uit de bijbel
      • Schoonheid van de mens
      • Uit 1 blok marmer gemaakt 
    • Sixtijnse kapel (Plafond)
    • De koepel van de st. pieter kerk ( Rome)

       

      Leonardo da Vinci

  • Kunstenaar
  • Wiskundige
  • Bekend om:
    • Het laatste avondmaal
    • De mona lisa
    • De man van vitrivius

      Erasmus

  • Was een humanist
  • Beheerste Latijn, Grieks en Hebreeuws
  • Hij was van huis uit priester
  • Hij vertaalde het Nieuwe testament
  • Kwam erachter dat in de vulgaat (de bijbel toen) talloze vertaalfouten zaten.
  • Hij schreef een boek, Lof der zotheid, waarin hij de katholieke kerk bekritiseerde
  • Hij komt uit Rotterdam
    • Erasmusbrug
    • Universiteit

       

      Humanisme:

  • De uitleg van de bijbel door de kerk was niet langer meer de basis van alle kennis over het leven in de wereld.
  • Mens staat centraal
  • Door ontdekkingen kwamen verschillende theorieen naar boven
  • De wijze van denken was
  1. Verstand
  2. Zelf onderzoek doen
  3. Kritisch zijn

     

    §3.

     

    De katholieke kerk

  • Er was veel  kritiek op de katholieke kerk in 1500
  • Veel priesters hadden geen opleiding gehad
  • Velen leefden met een vrouw en hadden kinderen
  • De kerk was erg rijk, paus en bisschoppen leefden in schitterende paleizen, hadden een hofhouding en leefden luxe en dat terwijl het christendom juist verkondigde dat je sober en eenvoudig moest leven.

     

    Luther

  • 1483-1546
  • Duits
  • Europa’s  beroemdste kerkhervormer
  • Studeerde eerst rechten
  • Studeerde later theologie
  • Luther was het niet eens met de leer van de Rooms-Katholieke kerk. Volgens de katholieke kerk kon een mens vergiffenis krijgen voor zijn zonden door goede werken te doen: biechten of een pelgrimstocht maken. Wie rijk was kon zijn zonder afkopen met een aflaat. Luther was het hier niet mee eens. Hij wist dat alleen god vergiffenis kon schenken aan mensen en een mens hoefde dus alleen maar aan god verantwoording af te leggen. 
  • Luthers motto was Sora Scriptura wat alleen het schrift betekend. Hier hield Luther zich ook aan en hij preekte ook uit de bijbel in gewone mensentaal. Hij heeft de bijbel in het Duits vertaald.
  • Op 31 oktober 1517 hing hij 95 stellingen op de deur van de kerk van Wittenberg met 95 problemen in de Rooms-Katholieke kerk. 31 oktober is nu nog steeds hervormingsdag.
  • Luther wil GEEN splitsing met de kerk en hij blijft katholiek. Hij wil alleen de kerk verbeteren.

     

    Calvijn

  • 1509-1564
  • Frans
  • Heeft zijn theorieen uitgewerkt in Geneve
  • Is jurist
    • Wordt belangrijk theoloog
  • Wil WEL splitsen met de kerk. De kerk is zo slecht er moet een nieuwe kerk komen.

     

    Predestinatieleer

  • Calvinistisch
  • Je plan staat vast voordat je geboren bent
  • Wonen in Rijsen, Zeeland en Staphorst

     

    §4.

     

    Karel de V

  • 1500-1558
  • In Gent
  • Familie habsburg
    • 17 Nederlanden
    • Spanje
    • De Amerika’s
  • Keizer van het spaanse rijk
  • Duitse keizer
  • Streng rooms-katholiek
  • In 1555 neemt hij afstand van de troon
    • Zijn zoon Filips || volgt hem op

       

      Centralisatie

  • Karel wilde de 17 gewesten bij elkaar brengen
  • Nederland had een Landsheer
  • Elk gewest had een staten generaal met een stadhouder.
    • In de staten generaal bespraken gewestelijke bestuurders Karels beden.
  • De gewestelijke staten
    • Bestaan uit edelen en stadsbestuurders van een gewest. Ze overlegden over gemeenschappelijke zaken.
    • Bij benoeming van bestuurlijke functies kwamen juristen voor edelen. Kwaliteit boven afkomst. Hiermee verkleinde Karel de mach van de adel
  • Karel vestigde in Brussel een centraal bestuursapparaat met 3 raden
  1. Raad van financien
    • Edelen en Juristen regelden de jaarlijkse verzoeken om geld aan de staten generaal en het innen van belastingen
  2. Raad van state
    • Edelen en juristen geven politieke adviezen
  3. Geheime raad
    • Nieuwe centrale wetten en regels opstellen

      80 jarige oorlog

  • 1568-1648
    • Met een 12 jarige pauze tussen 1609-1621
  • Redenen voor de 80 jarige oorlog:
  1. De adel verzet zich tegen de centralisatie omdat ze steeds meer macht verloren.
  2. Het gewone volk wil geloofsvrijheid

     

    Groeiend verzet

  • Filips stuurde zijn halfzus margaretha naar Nederland
    • Zij was onervaren en de 3 hoogste edelen, Oranje, Egmond en Horne, verenigden zich en toen ze niet meer luisterde naar de Raad van state werd ze ontslagen
  • In 1566 waren er grote misoogsten. Daardoor werd het graan duurder en kwam er een grote hongersnood.
  • De edelen boden een smeekschrift aan. Daarin vroegen ze de inquisitie op te heffen en om de staten generaal op te roepen om belangrijke staatszaken te bespreken. Dit smeekschrift werd afgewezen
  • Daarna begon de beeldenstorm
    • Protestanten kregen hagenpreken te horen. In die hagenpreken werd ze aangemoedigd om de beelden en alle praal van de rooms-katholieke kerk te vernietigen.
  • In 1567 stuurde Filips Alfa naar Nederland
  • In 1568 was de 1e gewapende treffer.
    • Het was in Heiligerlee (groningen)
    • De opstandelingen winnen dit.
    • Alfa laat de 2 edelen Egmond en Horne onthoofden.

       

      Willem van Oranje

  • Prins van Oranje
  • Edelman
  • Wilde geloofsvrijheid en verdraagzaamheid tussen de kerken
    • Filips en Alfa waren het hier niet mee eens
  • Was leider van het verzet en formeerde een leger met zijn eigen geld

     

    1572

  • Willem van oranje probeerde een tweede veldtocht. Deze mislukte
  • Maar op hetzelfde moment namen de watergeuzen die vanaf de noordzee opereerden Den Briel in, daarna sloten Vlissingen, Enkhuizen en Dordrecht zich ook

     

    1573

  • Haarlem kwam in de handen van Spanje
  • Alkmaar werd belegerd, ze gebruikten de methode inundatie à dat is het doorsteken van de dijken zodat de polders vollopen. De Spaanse soldaten konden niks meer en Alkmaar was voor de opstandelingen
  • In Leiden gaf Oranje ook de goedkeuring tot inundatie. De boeren waren hierop tegen omdat de hongersnood dan nog groter werd. De watergeuzen brachten hutspot en haring op wit brood. Dat kan je tot op de dag van vandaag nog op een dag kopen in Leiden

     

    De Spaanse furie

  • De soldaten van Filips hadden al maanden geen loon meer gekregen en besloten steden te gaan plunderen
  • In 1576 werd Antwerpen helemaal leeggeroofd.
  • Hierdoor ging Antwerpen aan de kant van Willem van Oranje staan

     

    De unies

  1. Atrecht
  • De zuidelijke gewesten stonden aan de kant van Filips
  • Filips bood ze vrede aan en de adel zou weer meer macht krijgen alleen als ze Rooms-Katholiek bleven en Filips blijft de koning
  1. Utrecht
  • De noordelijke gewesten stonden aan de kant van Oranje
  • Antwerpen sloot zich aan
  • Zijn het niet eens met de unie van Atrecht en vechten door

     

    Vervolg

  • In 1580 verklaart Filips Willem van Oranje vogelvrij
  • In 1581 wordt de akte van verlatinghe gemaakt
    • Filips is geen vorst meer van de noordelijke Nederlanden
  • In 1588 wordt de republiek der 7 verenigde Nederlanden opgericht
  • Op 10 Juli 1584 wordt Willem van Oranje vermoordt in Delft
    • De opvolger van Willem wordt zijn zoon Maurits

       

       

       

REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.