Eerste Wereld Oorlog

Beoordeling 5.8
Foto van een scholier
  • Samenvatting door een scholier
  • 3e klas havo | 2788 woorden
  • 17 oktober 2015
  • 6 keer beoordeeld
Cijfer 5.8
6 keer beoordeeld

ADVERTENTIE
Maak jij weleens gebruik van de achteraf betalen-optie bij een webshop?

Voor veel jongeren is het de normaalste zaak van de wereld, maar het kan ook risico’s met zich meebrengen. Zo belandde Maura in de schulden: 'Wat begon met achteraf betalen eindigde met een schuld van zo’n 3.000 euro.'

Lees nu het interview

Hoofdstuk 1         De Eerste Wereldoorlog

Paragraaf 1. De moderne beleving van tijd.

De olympische spelen

De restanten uit Olympia (waar vanaf de 8e eeuw v.C. elke vier jaar de Olympische spelen werden gehouden) werden in de 19e eeuw opgegraven. Dit bracht Franse historicus Pierre de Coubertin op het idee de Spelen te laten herleven. De Olympische spelen waren toch iets voor de moderne tijd;

  • De trein, het stoomschip en de groeiende welvaart maakten het de komst van buitenlandse bezoekers en sporters mogelijk. à De industriële samenleving had sport populair gemaakt.
  • Men werkten niet meer op het land waar ze lichamelijke arbeid verrichtte, ze werkten nu meer op kantoor; de machines namen het werk over. Door te sporten konden ze het gebrek aan frisse lucht en lichaamsbeweging compenseren.
  • Tijdmeting; succes hing meer en meer af van snelheid. Dankzij de pas uitgevonden stopwatch kon de tijd in tienden van seconden gemeten worden.

Coubertin bedacht als motto voor de spelen: citius, altius, fortius (Latijns voor sneller, hoger, sterker).

Het mooie tijdperk

De tijd voorafgaand van aan de Wereldoorlog (1871-1914) staat bekend als ‘‘De tijd van de Gewapende Vrede’’. Deze werd zo genoemd, omdat de landen in heel Europa elkaar zo wantrouwden, dat ze zich tot het uiterste bewapenden en onderling bondgenootschappen sloten om zo op alles voorbereid te zijn.

De Fransen noemde na de Eerste Wereldoorlog de periode 1890-1914 la belle époque (het mooie tijdperk). Vergeleken met wat erna kwam, wás het ook een mooie tijd..

  • Vooruitgangsgeloof en optimisme overheersten.
  • Tal van nieuwigheden zoals de telefoon, het elektrisch licht maakten het leven aangenamer.
  • Arbeiders gingen meer verdienen, kregen beter eten en hoefden minder lang te werken.

 

Omgaan met tijd

In 1900 werden grote delen van Europa in de nieuwe eeuw op precies het zelfde moment ingeluid.

Voorheen verschilde tijd van plaats tot plaats, torenklokken werden afgestemd op de zonnewijzer.  Zodra de zon zijn hoogste punt bereikte, was het dus 12.00 uur. Door de komst van de spoorwegen kwam een eind aan de wirwar van lokale tijden. De spoorwegen hadden namelijk voor hun dienstregeling  vaste vertrek- en aankomsttijden nodig.

Vanaf 1846 zetten de Britten als eersten alle stationsklokken gelijk. Als standaard namen ze de tijd van Greenwich in Londen, de Greenwichtijd. Daar was sinds de 17e eeuw een sterrenwacht, waar ze tijd en plaats precies konden meten. De klok in Greenwich werd met honderden klokken in het hele land verbonden. Zo vervingen de spoorwegen de lokale tijden door één nationale tijd. De jaren hierna gebeurde dit ook in andere landen.

Maar, al snel was dit niet genoeg meer. Naarmate het internationale treinverkeer toenam, groeide de behoefte aan internationale afstemming. Zo deelde Europese landen in 1989 Europa op in drie tijdzones.

In Rusland ging de Oost-Europese tijd gelden, die twee uur voorliep op Greenwich.

Duitsland kreeg de Midden-Europese tijd, die exact één uur voorliep op Greenwich.

Nederland ging op de Greenwich tijd. Maar in 1940 voerden de Duitsers in Nederland de Midden-Europese tijd in. Deze geld nog steeds in Nederland.

In 1900 werden grote delen van Europa in de nieuwe eeuw op precies het zelfde moment ingeluid.

Historische indelingen

5 periodes:

  1. Prehistorie
  2. Oudheid
  3. Middeleeuwen
  4. Vroegmoderne tijd
  5. Moderne tijd

10 tijdvakken

  1. Tijd van jagers en boeren
  2. Tijd van Grieken en Romeinen
  3. Tijd van monniken en ridder
  4. Tijd van steden en staten
  5. Tijd van ontdekkers en hervormers
  6. Tijd van regenten en vorsten
  7. Tijd van pruiken en revoluties
  8. Tijd van burgers en stoommachines
  9. Tijd van wereldoorlogen
  10. Tijd van televisie en computer

5 samenlevingen

  1. De samenleving van jagers en verzamelaars
  2. Landbouw samenleving
  3. Landbouw stedelijke samenleving
  4. Industriële samenleving
  5. Informatie samenleving

 

Paragraaf 2. De grote oorlog

Wat waren de oorzaken van de wereldoorlog?

  • Nationalisme van de meeste landen. De overtuiging dat het land het beste is en dat alle middelen mogen worden gebruikt om het aanzien van het eigen land te vergroten.

Duitsland en Rusland wilden meer macht en invloed.

Frankrijk wilde wraak op Duitsland voor de nederlaag van 1871.

Frankrijk en Rusland hadden een afspraak, als één van hen aangevallen zou worden door Duitsland, zou de ander Duitsland aanvallen.

Ook Groot-Brittannië wilde voorkomen dat Duitsland te machtig werd.

  • Militairisme; moed, discipline, en strijdlust stonden hoog in aanzien (‘Survival of the fittest’ in ‘The struggle for life’).  De grote landen hadden in een wapenwedloop(=strijd om het sterkste bewapende land te worden) grote wapenvoorraden opgebouwd en nieuwe wapens ontwikkeld. 
  • Imperialisme: het streven naar machts- en gebiedsuitbreiding, vooral in Azië en Afrika.
  • Onderlinge vijandschap              Frankrijk <-> Duitsland

Rusland <-> Oostenrijk Hongarije

  • Bestaande bondgenootschappen         de Triple Entente: Eng. + Fr. + Rusl.

de Triple Alliantie: Dld. + Oost-Hong. + Italië

  • De lont op het kruitvat; de moord op de Oostenrijkse kroonprins Frans Ferdinand in 1914 (Sarajevo). Door Princip, lid van de ondergrondse Servische nationalistische beweging ‘‘De Zwarte Hand’’.

Dit leidde tot een slechtere verhouding tussen Oostenrijk en Servië

Oost-Hongarije eist van Servië, dat a) de Oostenrijkse rechters in de Servische rechtbank word opgenomen b) de handlangers van Princip worden gevangen genomen

Servië weigert hieraan (met name punt a) te voldoen.

Het Schlieffenplan

Dit was een goede aanleiding voor Duitsland om af te rekenen met Rusland, vóórdat de gevreesde ‘Russische beer’ - zoals Rusland genoemd werd vanwege zijn woeste kracht – te sterk zou worden.      De legerleiding had al jarenlang een plan klaarliggen, namelijk het Schlieffenplan.

Eerst zouden de Duitsers vanuit Frankrijk Duitsland binnentrekken. Binnen 40 dagen zouden ze Frankrijk verslaan, waarna de troepen naar het oosten konden worden verplaatst om met Rusland af te rekenen. Snelheid was erg belangrijk, dat gold ook voor de plannen van de andere landen. Ze moesten eerder klaar zijn dan de anderen.

Toen in eind juli 1914 ineens de spanning hoog opliepen, besloten ze tot mobilisatie (=het gevechtsklaar maken  van het leger voor de oorlog).  Dat  leidde tot wild enthousiasme; overal gingen mensenmassa’s zingend, schreeuwend en juichend de straat op. In alle landen meldden zich honderdduizenden vrijwilligers!

De loopgravenoorlog

Het Westfront

Op 4 augustus, 1914 trok het Duitse leger België binnen.  Britse troepen kwamen de Belgen te hulp, maar de Duitsers denderden door en bereikten Noord-Frankrijk, een spoor van verwoesting achterlatend in België. Na 35 dagen riep de keizer: één week en we staan in Parijs! Maar op het nippertje hielden de Duitsers hen nog tegen. De Duitsers trokken zich hierdoor tientallen kilometers terug en verschansten zich in loopgraven. De Fransen, Britten en Belgen deden hetzelfde. De komende drie jaar lag het westfront muurvast. De generaals probeerden er wel doorheen te breken, maar de verdedigers waren in het voordeel. De Britten vielen in 1916 aan bij de rivier de Somme. De eerste dag al viel de aanval vast, zodra de Britten hun loopgraven uitkwamen werden ze beschoten met machinegeweren. Toch beëindigden de legerleiding de aanval pas na vier maanden. De Britten hadden toen 450 000 man verloren.

In 1916 vielen de Duitsers aan bij Verdun, met even weinig resultaat; de slag bij Verdun duurde tien maanden, en kostte 700 000 duizend Fransen en Duitsers het leven. Meestal lagen de vijanden elkaar echter vanuit hun loopgraven te beloeren. Ook dat was een ellende, de soldaten leden een groot deel van het jaar onder het alles doordringende vocht. Handen en voeten stierven af van de kou. Rottende lijken in het niemandsland tussen de loopgraven veroorzaakten verschrikkelijke stank. De loopgraven zaten vol met ratten en luizen. Een ook als rustig was, lag altijd de dood op de loer door een granaat of verdwaalde kogel.

Het Oostfront

Duitsland hadden een tweefrontenoorlog willen voorkomen, maar die kregen ze toch. In het oosten vochten ze namelijk samen met Oostenrijk tegen Rusland. Op den duur ontstonden er nog meer fronten en raakten meer landen bij deze oorlog betrokken. Turkije sloot zich aan bij de centralen (bestaande uit Duitsland en Oostenrijk), en Italië bij de geallieerden ((=bondgenoten) bestaande uit Groot-Brittannië + Japan (wilde invloed in Azië vergoten ten koste van de westerse mogendheden), Frankrijk en Rusland/Sovjet-Unie met hun bondgenoten, België en Servië).

Dus:

Centralen: Oostenrijk, Duitsland, Turkije

Geallieerden: Servië, Rusland, Frankrijk, België, GB + Japan, Italië

Italië en Oostenrijk vochten een bloedige oorlog in de Alpen.

Turkije en Groot-Brittannië vochten een harde strijd uit rond de Middellandse Zee en het Midden Oosten. Ook in de kolonies in Afrika en Azië en op wereldzeeën werd gevochten.

Het plan van Duitsland was een massale aanval op Rusland met behulp van de troepen van het westfront.

Dit mislukte i.v.m.

  1. De veel te brede frontline
  2. Het westfront (deze lag vast dus geen troepen van het westfront)

De Duitse overwinning kwam er toch in 1917 vanwege

  • Slechte uitrusting van de Russische soldaten
  • Slechte leiding van het Russische leger
  • Oorlogsduur en voedselschaarste
  • Russische revolutie

Dit leidde in maart 1918 tot de ‘‘Vrede van Brest-Litovsk’’ in het voordeel van Duitsland; zij konden nu hun troepen naar Frankrijk verplaatsen. In maart 1918 begon daar een Duits offensief/aanval, eindelijk kwam het front in beweging. Op verschillende plaatsen rukten de Duitsers op. Maar, de geallieerden bleken toch sterker te zijn (de Duitsers waren inmiddels uitgeput van de strijd tegen Rusland).

In 1917 had de Verenigde Staten Duitsland de oorlog verklaard.             Eerst had dit weinig uitgemaakt omdat de Amerikanen hun leger vanuit het niets moesten opbouwen. Maar al snel verschenen in 1918 elke maand kwart miljoen verse Amerikaanse militairen op het slagveld. Bovendien begon een nieuwe Brits wapen nu goed te werken; de tank.

Redenen voor het meedoen van de Amerikanen:

  • Het ‘Zimmerman - telegram’
  • Het afkondigen van de onbeperkte duikbotenoorlog door Duitsland, waardoor ook de Amerikaanse schepen werden getorpedeerd
  • President Wilson wilde de democratie veilig stellen
  • De financieel economische belangen van de VS

Ook het Duitse thuisfront stortte in, in Duitsland was de hele oorlog geen schot gevallen, toch had de bevolking geleden onder honger en gebrek. De Duitsers hadden het verdragen zolang ze in de overwinning geloofden, nu was dat ineens voorbij. Overal in Duitsland brak oproer uit. De keizer vluchtte n de legerleiding stelde een nieuwe regering aan die een wapenstilstand tekende.

Redenen voor het beëindigen van Wereldoorlog 1

  • Het meedoen van de VS aan de oorlog
  • Het Duitse leger werd steeds jonger
  • Slechte voedsel situatie in Duitsland als gevolg van Engels blokkade/afsluiting

Op 11-11-1918 om 11 uur zwegen de wapens. De wapenstilstand werd gesloten op basis van de 14 punten van Wilson (als antwoord op de revolutie in Rusland, door hem in januari 1918 opgesteld). En onderteken in een spoorwegwagon in het bos van Compagnie. Hierin stond o.a.

  • Ontruiming van de bezette westelijke gebieden in de linker Rijnoever
  • Herziening van de vrede van Brest-Litovsk
  • Uitlevering van het zware oorlogsmateriaal in de duikboten aan de geallieerden

Dit leidde in 1919 tot ‘De vrede van Versailles

 

1.4 De nieuwe kaart van Europa

De vrede van Versailles

Twee maanden na de Eerste wereldoorlog begon in Parijs een vredesconferentie. Er werden verschillende vredesverdragen gesloten. Veel landen deden mee, maar Groot-Brittannië, Frankrijk en de VS bepaalden alles. Met ieder lid van de Centralen werd een ander verdrag gesloten; hierbij legden de overwinnaars (de geallieerden) hun wil op aan de verliezers (de centralen).

Wel hadden de overwinnaars vooraf onderling verschil van mening over de invulling..

  • Clemenceau (Frankrijk)

Nationalist 1870-1871

  1.  

Doel: Duitsland de grond in boren à zorgen dat Frankrijk nooit meer een bedreiging zal vormen voor Frankrijk. (denk aan demilitarisatie)

  • Lloyd George (Engeland)

Nationalist en anti-Duits

Met verkiezingsuitspraken als ‘‘Hang the Kaiser’’ en ‘‘Make Germany pay’’

  • President Wilson (VS)
  1. Hij zag alleen Duitsland als schuldige; het land straffen door het betalen van herstelbetaling
  2. Een nieuwe oorlog voorkomen door uit te gaan van het zelfbeschikkingsrecht van de volken.
  3. Oprichting van de Volkenbond

Hun ideeën leidden in juni 1919 tot de Vrede van Versailles

Gevolgen:

  1. Anti-centrale bepaling
  2. Oprichting van de Volkenbond
  3. Uitgaan van het zelfbeschikkingsrecht

 

  1. Anti-centrale bepalingen t.a.v. Duitsland
  • Herstelbetalingen (132 miljard aan goud)
  • Duitsland mocht geen zware wapens meer bezitten en slechts een leger van 100.000 man
  • Het Rijnland werd een gedemilitariseerde (ontwapende) zone
  • Silezië en een haven aan de Oostzee komen aan Polen (De ‘Poolse Corridor’), waardoor Pruisen gescheiden werd van de rest van Duitsland
  • Elzas-Lotharingen kwam in bezit van Frankrijk
  • Noord-Sleeswijk kwam in bezit van Denemarken
  • De koloniën (Tanganjika, Togo, Namibië) worden als mandaatgebied (=gebied dat in opdracht van de Volkenbond door een van de overwinnaars uit de Eerste Wereldoorlog werd beheerd) in beheer van de Volkenbond gegeven
  1. Anti-centrale bepalingen t.a.v. Oost./Hong.
  • Het keizerrijk valt uiteen in 3 republieken: Oostenrijk, Hongarije, en Tsjecho-Slowakije
  • Oostenrijk moet ook gebieden afstaan aan Italië, Roemenië, Polen en Joegoslavië (voormalig Servië)
  1. Anti-centrale bepalingen t.a.v. Turkije
  • In Europa werd het grondgebied beperkt tot Istanboel en omgeving
  • Op Klein-Azië na werd het Aziatisch gebied verdeeld in een aantal mandaatgebieden, gedeeltelijk onder Frans en Engels beheer

Stichting van Turkije

In het vredesverdrag met de Turkse sultan werd het Ottomaanse rijk opgesplitst;

De Arabische delen werden mandaatgebieden van de Volkenbond. Frankrijk en Groot-Brittannië gingen ze namens de Volkenbond besturen.

De rest werd verdeeld in invloedssferen. De sultan hield alleen het noorden van het huidige Turkije, en zelfs daar was zijn macht beperkt; de geallieerden hielden bijvoorbeeld toezicht op financiën. Maar deze toestand zou niet lang duren, Turkse nationalisten onder leiding van Kemal Atatürk begonnen een oorlog die in 1923 leidde tot het ontstaan van Turkije.

  1. Doelstellingen van de Volkenbond      Handhaving van de wereld vrede.

Bevordering van de internationale samenwerking.

Wilson beloofde ook een zelfbeschikkingsrecht: elk volk moest zijn eigen staat kunnen krijgen. Internationale conflicten moesten voortaan door overleg opgelost worden. De leden van de Volkenbond moesten daarom beloven dat ze hun conflicten vreedzaam zouden oplossen met behulp van de Volkenbond, maar de Volkenbond werd geen succes…

De betekenis van de Volkenbond was echter gering (beperkt) want:

  • De VS (Isolationisme en Monroeleer) en Rusland (communistisch) werden geen lid; het Amerikaanse congres stemde tegen het lidmaatschap, de meerderheid wilde niets meer te maken hebben met Europa en weigerde ook maar iets van de Amerikaanse zelfstandigheid af te staan aan de nieuwe internationale organisatie (ze wilden niet meer betrokken worden bij de Europese conflicten/oorlogen en wilde niet afhankelijk zijn)
  • De vroegere centralen hadden geen toegang. Ze moesten eerst maar eens bewijzen dat ze vredelievend waren
  • Er was geen Volkenbondleger of –politie, waardoor overtreders van de bepalingen van de Volkenbond niet konden worden gestraft
  • De landen bezaten het vetorecht, waardoor besluitvorming moeilijk was
  1. Uitgaan van ‘het zelfbeschikkingsrecht van de volken’ (= het recht van een volk op een onafhankelijke zelfstandige staat) Dit vond met name plaats op de Balkan

Kritiek hierop:

  • De volkeren leefden zo door elkaar heen dat bij het vormen van nieuwe staten of vergroting van de oude staten, grote groepen mensen onder vreemde heerschappij vielen
  • Men hield zich niet aan het zelfbeschikkingsrecht t.a.v. de overwonnen staten

De Duitsers vonden dit verdrag een vernedering en het kwam voor hen ook onverwacht;

  • Vele Duitsers hadden steeds maar weer gehoord dat het goed ging aan het front en waren hierin gesterkt door de verwikkelingen tijdens de oorlog (o.a. door de overwinning op Rusland)
  • Er werd nooit op Duits grondgebied gevochten
  • De Duitsers zagen zich ook niet als de enige  schuldige voor het ontstaan van deze oorlog
  • Ze hadden een wapenstilstand gesloten op de basis van de ‘‘14 punten van Wilson’’

Ze verwachtten een rechtvaardige vrede

De Duitsers spraken bij de vredesbepaling van ‘Das Diktat’ omdat het verdrag hen op opgedragen werd, over de inhoud van het  verdrag hadden de Duitsers niets te zeggen; er vond geen overleg plaats. Naast vernedering riep het bij hen wraakgevoelens op.

De gevolgen van de Wereldoorlog I

  • Vrede van Versailles
  • De keizerrijken van Duitsland, Oost./Hong. En Ruslan waren verdwenen

In het westen van het voormalige tsarenrijk ontstonden vijf nieuwe staten; Polen, Finland, Estland, Letland en Litouwen. Zo leidde de Eerste Wereldoorlog ertoe dat veel volkeren een eigen staat kregen (zelfbeschikkingsrecht!).  Maar het zelfbeschikkingsrecht was niet consequent toegepast, zo werden miljoenen Duitsers tegen hun zin onderdanen van Polen en Tsjecho-Slowakije.

  • De vrouwen kregen meer (kies)rechten
  • Tijdens de WO I nam de invloed van de overheid op de economie toe, en dat werd niet meer terug gedraaid
  • De vele slachtoffers, mede door de nieuw ontwikkelde wapens

 

 

 

 

 

REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.