Alleen vmbo'ers gezocht! Waar denk jij aan bij duurzaamheid? Vul de vragenlijst in en maak kans op een Bol.com bon van 15 euro

Meedoen

Wijsgerige ethiek

Beoordeling 6.7
Foto van een scholier
  • Samenvatting door een scholier
  • 4e klas vwo | 2895 woorden
  • 2 april 2015
  • 5 keer beoordeeld
  • Cijfer 6.7
  • 5 keer beoordeeld

Taal
Nederlands
Vak

Filosofie: Wijsgerige ethiek



Paragraaf 1: Het morele goede

 



1.1

Kwalitatief goed: cijfers, films, etc

Moreel goed: daad die belangen behartigd/goed mens

Moraal: wat is goed, wat is slecht



Niet-morele manier goed: het is niet goed zoals een goed mens of een goede daad dat is.



Bij morele regels gaat het in de eerste plaats om de belangen van andere mensen (bisschop van Digne uit Les Miserables; cijfert zichzelf weg)

Wijsgerige ethiek is de systematische en kritische bestudering van moraal

Geluk is een psychische toestand, waarin mensen tevredenheid en vreugde ervaren. 



Genot is een positieve zintuigelijke ervaring (bevredigen van biologische behoeftes) zonder veel moeite.



Volgens de ethiek van het hedonisme draait alles in het leven om het ervaren van zoveel mogelijk genot.



Vreugde wordt verschaft door ervaringen waarvoor je moeite moet doen, en dat inspanning en vaardigheid vereisen.



In morele regels gaat het in de eerste plaats om de belangen van anderen: zorg voor anderen. De filosofe Heleen Dupuis formuleerde dit kenmerk als volgt: je bent moreel volwassen als je geleerd hebt je eigen belangen te relativeren ten gunste van de belangen van anderen. Pas als men ook geïnteresseerd is in het geluk van anderen, dan betreed men het domein van de moraal.





Een daad die de belangen van anderen schaadt, is moreel slecht; een daad die de belangen behartigd is moreel goed. Het ultieme belang van elk mens is gelukkig zijn. 

 



1.2



Een waarde is iets dat veel mensen waardevol of belangrijk vinden. Niet morele waarden zijn waarden die bijdragen aan ons eigen geluk, morele waarden zijn waarden die bijdragen aan het geluk van andere mensen (rechtvaardigheid, eerlijkheid, gelijkheid, zorgen voor zwakkeren, vrijheid). 

Normen zijn afgeleid van waarden. Een norm (norma, ‘maatstaf’) is op te vatten als een regel waarin een bepaald gedrag wordt voorgeschreven. De norm: je mag niet stelen, is afgeleid van de waarde: eerlijkheid (morele waarde/norm). Normen beginnen vaak met: ‘Je mag niet..’, ‘Je moet…’ of ‘Je behoort…’.



Je hebt ook morele en niet morele normen, dit hangt af van de reikwijdte van de kring van mensen van wie de belangen in het geding zijn.  Morele normen: Je moet altijd de waarheid spreken (eerlijkheid), je behoort iets te geven aan een collecte voor verstandelijk gehandicapten (zorgen voor zwakkere).  Niet morele normen: je moet sprotschoenen van Nike dragen, op een feest moet je bier drinken (erbij horen).



Waarden en normen zijn ‘meningen’, en worden zo dus onderscheiden door feiten. Een feit is een bepaalde stand van zaken in de werkelijkheid. Men heeft feitelijke-uitspraken en waarde-uitspraken. Feitelijke uitspraken zijn altijd waar of onwaar. Een waarde uitspraak bevat een mening, men kan het er dus alleen eens of oneens mee zijn. Waarde uitspraken bevatten een waarde-term, zoals: mooi, slecht, goed, fijn. 



Wetenschappers streven naar objectiviteit: de ideale wetenschap beschrijft en voorspelt louter feiten. De waardevrije wetenschap, bestaande uit louter harde feiten, is per definitie een onbereikbaar ideaal (je kunt niet helemaal objectief zijn).





1.3



Omdat men ook iets moreel goed kan doen uit eigen belang, moet er volgens sommige filosofen ook naar de motieven van een handeling gekeken worden. Een goed mens is dan niet iemand die goede handelingen verricht, maar iemand met een goed innerlijk. Alleen als je goed bent, kun je goed handelen en een voorbeeld zijn voor anderen.



Een goed mens is in deze visie een deugdzaam mens: iemand die bepaalde deugden bezit.



Deugden (arete, braafheid) zijn goede eigenschappen:  een aanleg of geneigdheid om je op een bepaalde manier te gedragen. Deugden zijn bijvoorbeeld: eerlijkheid, trouw, rechtvaardigheid, vrijgevigheid In de Griekse oudheid onderscheidde men vier ‘kardinale’ (spil-deugden, waar het leven om draait) deugden: wijsheid, rechtvaardigheid, moed en matigheid. De drie belangrijkste deugden van het Christendom zijn: geloof, hoop en liefde.



Een deugdzaam mens is uiteindelijk niet zozeer een brave hendrik of iemand die in een opzicht excelleert, maar een voortreffelijk mens, uitmuntend persoon.





 



1.4                                                          



Altruïsme: als je voorbij ziet aan je eigenbelang en je de belangen van andere behartigd. Een altruïst is iemand die op een onbaatzuchtige manier anderen helpt, dat wil zeggen: zonder er zelf beter van te worden.



Egoïsme: tegenovergesteld aan altruïsme. Een egoïst is iemand die zichzelf en zijn eigenbelang centraal stelt. Hij is uitsluitend gericht op zijn eigen behoeftebevrediging, desnoods ten koste van anderen te behartigen.



Een ander kenmerk van moraal is dat zij een prescriptief (voorschrijvend) karakter heeft: moraal schrijft altijd een bepaald gedrag voor. Men heeft ook een descriptief karakter, dat beschrijft hoe iets in elkaar zit. 

Morele regels hebben in principe voorrang boven andere gedragsregels. Als je er een leven mee kunt redden, mag je door rood licht rijden of iemand onbeleefd opzij duwen. 

Morele regels zijn universaliseerbaar: als persoon A iets doet, mag persoon B dat ook. 



De vier kenmerken van moraal:

- zorg voor anderen

- prescriptief karakter

- voorrang boven andere gedragsregels

- universaliseerbaar

 





Paragraaf 4: Soorten ethiek



Normatieve benadering: er wordt een bepaalde norm gesteld. Bij niet-normatieve benadering stelt men zich zo neutraal mogelijk op. Normatieve benaderingen zijn: algemene normatieve ethiek en toegepaste ethiek. Niet normatieve benaderingen zijn: descriptieve ethiek en meta-ethiek. 

Descriptieve ethiek: beschrijving en verklaring van morele opvattingen en moreel gedrag. 

Meta-ethiek houdt zich bezig met de analyse van morele taal: de betekenis van morele thermen en de regels voor correct moreel redeneren.

Algemene normatieve ethiek: houdt zich bezig met normatieve ethische theorieën (formuleren van fundamentele morele principes van plicht of deugd). 

We behandelen de volgende drie theorieën: gevolgenethiek, plichtethiek en deugdethiek. 

Toegepaste ethiek houdt zich bezig met het maken van concrete ethische afwegingen het nemen van beslissingen. 



4.1



Gevolgenethiek:



Consequentialistische ethische theorie= een ethische theorie die geformuleerd wordt in termen van gevolgen. Zoals het utilisme/utilitarisme (grondlegger: Jeremy Bentham). Volgens het utilisme wordt de onjuistheid van handelingen uitsluitend bepaald door de goede of slechte gevolgen van die handelingen. Geluk utilisme= een handeling is moreel goed als deze meer goede gevolgen of minder slechte gevolgen heeft dan alle andere handelingen.



Maximalisatie van geluk= het moreel goede in dat men verplicht is handelingen te doen die geluk tot stand brengen.



Geluk is een moeilijk begrip dus de meeste nemen i.p.v. het geluk utilisme het voorkeur utilisme aan. Hierdoor hoeven we niet te bepalen wat geluk is.



Voordeel utilisme: Duidelijk criterium is nodig om te bepalen wat moreel goed is



Nadeel: Er wordt uitsluitend naar gevolgen gekeken.





Het utilisme verschaft een duidelijk criterium om te bepalen wat moreel goed is. Het nadeel van het utilisme is dat het mensen verplicht moreel goede handelingen te verrichten, terwijl die handelingen andere mensen in het ongeluk kunnen storten. 

 



4.2

Plichtethiek:

Ethische theorieën waarin het doen van je plicht centraal staat, worden deontologische theorieën genoemd. Volgens deze theorie is een handeling moreel goed als zij in overeenstemming is met een of meer principes van morele plicht. Een belangrijk verschil met het utilisme is, dat een deontoloog niet kijkt naar de gevolgen van een bepaalde handeling, maar alleen geïnteresseerd is in de vraag of iemand zijn morele plicht vervult. Volgens de deontologische opvatting moet je handelen volgens je principes van morele plicht, ongeacht wat de consequenties daarvan zijn en zonder een bepaald doel na te streven. Het vervullen van een plicht mag nooit een middel zijn om iets te bereiken, maar een doel op zichzelf. De grondlegger van deze plichtethiek is Immanuel Kant. Morele plichten kunnen ook voorkomen uit relaties (dokter-patiënt). Plichten (zoals opvoeding van kinderen) kunnen absoluut zijn, dat wil zeggen: ze gelden zonder meer en zijn niet afhankelijk van een voordeelberekening of geluk calculatie.

Generaliseerbare stelregel: een regel waarvan je tegelijk zou willen dat het een algemene wet is. Volgens dit principe is het onaanvaardbaar dat je ten aanzien van een bepaald morele regel een uitzondering voor jezelf maakt. Want die uitzondering zal dan voor iedereen gelden.

Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet. 

Omdat ieder mens zijn eigen doelstellingen heeft, mag je hen nooit tot een middel maken voor doelstellingen die in tegenstelling zijn met die van hen.

Voordeel plichtenethiek: is de centrale plaats die morele principes krijgen. Vanuit een deontologisch standpunt zin bepaalde handelingen moreel nooit te rechtvaardigen. Vanuit utilistisch oogpunt is men moreel verplicht datgene te doen wat het meeste geluk of minste ongeluk oplevert.



Nadeel: bevat geen objectief criterium, bevat voorrangsregels, is gebaseerd op verborgen consequentialistische opvattingen. Wie bepaalt welke principes moreel juist zijn?

 



4.3

Deugdethiek:



Goede daad: een daad die het geluk van andere mensen bevordert

In de deugdethiek kijkt men voornamelijk naar het karakter en de beweegredenen van de mens zelf, en niet zozeer naar zijn daden. Het is moreel goed als men een handeling verricht heeft met een moreel goed motief. Het gaat om de vraag: Hoe moet ik (goed) leven. In en door je handelingen laat je zien wat voor persoon je bent en wilt zijn.  In de deugdethiek gaat het niet om de gevolgen van je daden of om plichtsbetrachting, maar om jouw zelfverwerkelijking. Iemand die zichzelf verwerkelijkt leidt ‘het goede leven’.

Aristoteles was de eerste deugdethicus. Het goede van elk ding bestaat in het actief functioneren volgens de eigen aard. Je bent een voortreffelijk mens als je een redelijk leven leidt. Dat houdt in dat je op redelijke wijze met je vermogens omgaat. Dankzij je rede weet je de extremen te mijden en het juiste midden te houden. Dit leidt tot een evenwichtig bestaan.



In de visie van Aristoteles heeft alles in de natuur een doel. Alles en iedereen streeft ernaar om dat doel te verwerkelijken en daarmee zichzelf te volmaken. Geluk is volgens Aristoteles niet een gevoel  of een toeval, maar een levenshouding, waarbij je in staat bent in elke situatie ‘de gulden middenweg’ te kiezen en de extremen te mijden. Vanuit deze houding weet je in elke situatie wat je te doen staat en hoe je invullingen geeft aan moed, matigheid, eerlijkheid, etc.



Aan de deugdethiek zijn geen algemene regels te geven.



Voordeel: in onze pluralistische wereld (een wereld met veel verschillende opvattingen over goed en kwaad) niet een moraal de juiste genoemd kan worden.



Nadeel: Je kunt geen kritiek leveren op deugden in andere culturen, ook van die in onze ogen eerder ondeugden zijn.



De deugdethiek is teleologisch van aard, doel-betrokken. Alles heeft een doel wat het wilt nastreven. Op dit teleologische karakter hebben tegenstanders kritiek geleverd. Deze kritiek staat bekend als de is/ought-drogreden. Uit iets wat op een bepaalde manier is, kun je nooit afleiden hoe iets behoort (ought). De conclusie van een redenering kan nooit meer bevatten dan in de premissen (argumenten) besloten ligt.





 



Paragraaf 8: Filosofisch elftal & tijdbalk



Plato (427-447 v.Chr) had als leermeester Socrates. Plato beschreef zijn gedachtegoed in de vorm van dialogen waarbij de mensen van gedachten konden verwisselen (perspectiefwisselingen). In zijn Ideeënleer neemt de Idee van het Goede de centrale plaats in. Onsterfelijke ziel: mens maakt deel uit van de wereld van Ideeën. Doel: In contact komen met het Idee van het Goede.



Deugd volgens Plato:




  • Wijsheid (geest)

  • Moed (wil)

  • Matigheid (begeerte)

  • Rechtvaardigheid







Thomas van Aquino (1225-1274) wilde de heidense (Aristoteles) filosofie in overeenstemming brengen met de christelijke leer. Thomas bracht een ‘grootse synthese tussen rede en openbaring’ tot stand; hij slaagde erin de tegenspraak op te heffen die er op het eerste gezicht bestaat tussen dat wat we met ons verstand kunnen begrijpen (de rede) en dat wat christenen geloven (wat er in de Bijbel staat: de openbaring).

Hij maakte onderscheid in:




  • Het domein van de kennis: objectieve werkelijkheid, waarvan wij door middel van onze rede ware en zekere kennis kunnen verkrijgen

  • Het domein van het geloof: bovennatuurlijke kennis, die we niet met ons verstand begrijpen



Aan de vier belangrijkste deugden (wijsheid, rechtvaardigheid, moed en matigheid) voegt Thomas de drie christelijke deugden toe: geloof, hoop en liefde. Hoe meer een deugd gericht is op het algemeen belang, hoe hoger die deugd staat aangeschreven. Volgens Thomas is een mens een redelijk wezen: de rede is de natuur van de mens.  Thomas legt de nadruk van het moreel handelen op de vrijheid van de wil.





* Toets: Bron ‘Is rechtvaardigheid de belangrijkste van alle morele deugden’





Baruch de Spinoza (1632-1677) schreef Ethica. In dit boek ontvouwt Spinoza er zijn ethische denkbeelden in. Spinoza sluit wat zijn ethiek betreft aan bij het gedachtegoed van de Stoa, een filosofische school in de Griekse oudheid (gesticht door Zeno uit Citium). Het stoïcijnse ideaal is de wijze, die volgens de rede leeft en zijn hartstochten en driften beheerst (Spinoza: niemand in dit ideaal is volledig te bereiken). In het streven ernaar gaan wil en verstand samen: tegenover het verstand staan de hartstochten, niet de wil.  Ieder mens kent een natuurlijk streven naar zelfbehoud. Vrijheid van de wil bestaat uit het volgen van de eigen natuur en moet niet opgevat worden als gerichtheid op een doel. Vrijheid is het besef van noodzaak. Verzet tegen de rede is slechts een illusie van vrijheid: je bent dan onvrij. Vrij is de mens die niet is onderworpen aan ‘aandoeningen’ (emoties) als begeerte, vreugde en verdriet, haat en liefde. De mes die onderworpen is aan zijn emoties is passief, lijdend (leven word gestuurd door passies). Actief kan een mens alleen worden door zijn rede, die de emoties leidt en beheerst.  Een mens die zijn welbegrepen eigenbelang volgt, is volgens Spinoza een deugdzaam mens. Hiervoor hoeft hij echter niet beloond te worden. De beloning van de deugd is de deugd zelf.



*Toets: Bron ‘Ethica’





John Stuart Mill (1806-1873) werd sterk beïnvloed door Jeremy Betham (utilisme). Evenals Bentham beschouwt Mill als het doel van al het menselijk streven: lust verwerven. Dingen die lust verwekken noemen we waardevol. Volgens Mill is het belangrijk om in te zien dat we niet naar deze dingen zelf streven, maar naar de lust die ze ons geven (ze zijn middel, geen doel). Waarde is nooit de eigenschap van een ding, maar het vermogen ons lust te bezorgen. Hij schreef On Liberty. In dit boek formuleert Mill zijn eisen voor de ideale samenleving, liberale eisen. Dit houdt in: een zo groot mogelijke vrijheid voor iedereen.



*Toets: On Liberty bron





Immanuel Kant (1724-1804) ging ervan uit dat het menselijk verstand, de rede, op twee verschillende manieren werkt. Enerzijds is de rede op kennis gericht en dus theoretisch werkzaam. Anderzijds is de rede gericht op handelen en functioneert zij praktisch. Kants boek Kritik der reinen Vernunft gaat over de menselijke kennis en de noodzakelijke voorwaarden hiervoor. Ook gaat heb boek over het praktisch handelen van de mens; over ethiek en moraal. Kant is opzoek naar ‘eeuwige wetten’: altijd en overal geldende morele regels. Deze absolute regels kunnen niet afgeleid worden uit de ervaring, want dan zouden ze toevallig en willekeurig zijn. Ze moeten a priori geldig zijn (voorafgaand aan een iedere ervaring bestaan). Kant zoekt ook naar een formulering van de hoogste morele wet (zedenwet), waaruit andere morele wetten kunnen worden afgeleid. Deze wet is niet alleen apriori maar geldt bovendien categorisch, uit zichzelf en zonder enige gestelde voorwaarde.



Kant spreekt ook wel van een categorische imperatief: een gebod dat los van elke inhoud onvoorwaardelijk moet worden opgevolgd.



Formulering 1: Handel slechts volgens die regel (maxime), waarvan je zou willen dat het een algemene wet wordt



Formulering 2: Je moet een mens altijd als een doel op zichzelf behandelen en nooit als een middel om iets anders te bereiken



Het categorische imperatief lijkt op de guldenregel: Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet.



*Bron: De categorische imperatief





Aristoteles (384-322 v.Chr.) was een leerling van Plato. Voor Aristoteles gaat het vooral om het praktische doel waarop elk mens zijn handelen afstemt: het bereiken van eudaimonie (= gelukzaligheid). Eudaimonie valt samen met het leiden van ‘het goede leven’. Niet iedereen bereikt langs dezelfde weg deze staat van ‘gelukzaligheid’: ‘het goede leven’ ziet er voor elk individueel mens anders uit. Ieder mens moet afzonderlijk de eigen weg naar eudaimonie kiezen. Elk mens moet datgene trachten te verwerkelijken, wat reeds in aanleg in hem aanwezig is, dat wil zeggen: dat wat hij van nature is, voordat hij door zijn omgeving beïnvloed wordt. Omdat de mens allereerst een redelijk wezen is, bereikt hij de ‘gelukzaligheid’ door zijn rede, zijn verstand te vervolmaken. Aristoteles gaat ervan uit dat de mens een gemeenschapswezen is en de deugden alleen kan verwerkelijken in een menselijke gemeenschap.



Aristoteles is de grondlegger van de deugdethiek (hoofdvraag: Wat maakt iemand tot een voortreffelijk mens?). Aristoteles maakt onderscheid tussen gevoelens (passies), eigenschappen en (karakter)toestanden. Gevoelens heb je of heb je niet. Een eigenschap is een soort bekwaamheid, waardoor je in staat bent gevoelens te hebben. Een toestand (van je karakter) stelt je in staat goed of slecht om te gaan met je gevoelens.



*Bron: De definitie van een morele deugd    


REACTIES

Er zijn nog geen reacties op dit verslag. Wees de eerste!

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.