ADVERTENTIE
Luisterboeken: de makkelijke optie? Lars is niet echt een fan van lezen. Daarom gaat hij op zoek naar de beste manieren om door zijn leeslijst heen te komen. Red je het met alleen maar samenvattingen, of is een e-reader of luisterboek een betere optie? Deze video wordt mede mogelijk gemaakt door Storytel.

Probeer 30 dagen gratis

Biotische factoren zijn afkomstig uit de levende natuur.

Organismen worden beïnvloed door ziektes. Ziektes kunnen worden veroorzaakt door schimmels, virussen, parasieten en bacteriën.

Spintmijten zijn dieren die op planten leven. Ze tasten vooral planten aan die door droogte zijn verzwakt. Ze prikken door de cellen van bladeren, knoppen, bloemen en vruchten.

Alle biotische factoren samen in een bepaald gebied noemen we een levensgemeenschap.

Abiotische factoren zijn afkomstig van de levenloze natuur. Dit zijn licht, temperatuur, lucht, water en de bodem. De levensgemeenschap en de abiotische factoren in een bepaald gebied passen bij elkaar, samen worden ze het ecosysteem genoemd.

Het opzoeken van de naam van een organisme heet determineren.

Met een determinatietabel kun je de namen van organismen opzoeken die je nog niet kent.

Elk organisme krijgt een Latijnse naam die bestaat uit twee delen. Zo is de naam over de hele wereld hetzelfde. De eerste naam is de geslachtsnaam. De tweede naam is de soortnaam.

Geleedpotige dieren hebben een uitwendig skelet van hoornstof.

Gewervelde dieren hebben een inwendig skelet van kalk en lijmstof.

Er zijn zoolgangers(aap), teengangers(hond) en hoefgangers(paard).

Hoefgangers hebben lange benen. Hierdoor houden ze het rennen lang vol.

Planteneters hebben plooikiezen ze hebben geen hoektanden en hebben een lang darmkanaal.

Vleeseters hebben knip en scheurkiezen met de grote hoektanden wordt de prooi vastgehouden en gedood. Ze hebben een kort darmkanaal.

Alleseters eten zowel planten als dieren. Ze hebben knobbelkiezen. Hun darmkanaal is middellang (mens, zwijn)

Insecten halen adem via tracheeën.

Vissen halen adem via kieuwen

Reptielen, vogels en zoogdieren halen adem met behulp van longen.

Geslachtelijke voortplanting: is er sprake van bevruchting hierbij smelten de twee kernen van de geslachtscellen samen. Ongeslachtelijke voortplanting: hier paren ze niet.

Planten leggen bij de fotosynthese koolstof vast in glucose. Koolstof wordt ook wel afgekort met hoofdletter C. fotosynthese vindt plaats in alle groene delen van de plant. Bij verbranding van glucose ontstaat weer koolstofdioxide. Verbranding vindt plaats in cellen van alle organismen.

Een andere belangrijke kringloop is de stikstofkringloop. Stikstof wordt ook wel aangegeven met N. planten nemen uit de bodem allerlei voedingszouten op, zoals nitraat. Nitraat is een stikstofverbinding. Nitraat is nodig om plantaardige eiwitten op te kunnen bouwen. Planteneters krijgen deze eiwitten binnen en maken er dierlijke eiwitten van. Als planten en dieren dood gaan, komen de plantaardige en dierlijke eiwitten in het milieu terecht. Ook in de uitwerpselen van dieren zitten veel stikstofverbindingen. Rottingsbacteriën in de bodem breken de stikstofverbindingen af. Er ontstaat dan ammoniak, een giftige stof.

-  Dekweefsel een dunne laag cellen. Vormt het beschermende buitenlaagje van de plant.

-  Vulweefsel heeft cellen met dunne celwanden en er is veel ruimte tussen cellen.

-  Steunweefsel bestaat uit cellen met dikke celwanden.

-  Vaatweefsel bestaat uit verschillende soorten cellen. De cellen vormen buizen. De buizen zorgen voor het transport van water en allerlei opgeloste stoffen.

Als het ene het andere organisme opeet – voedselketen.

Een plant is een producent.

Dieren die planten of delen ervan eten, noem je consumenten.

Ei zonder schaal – met leerachtige schaal – met kalkschaal, levendbarend

Helder kalkwater is indicator voor koolstofdioxide.

Planten maken hun eigen voedsel dieren niet.

Windbloemen zijn vaak wit of groen gekleurd. Windbloemen maken veel stuifmeelkorrels aan. De helmknoppen en de stampers van windbloemen hangen buiten de bloem.

Insectenbloemen hebben gekleurde kroonbladeren om insecten aan te trekken. Insectenbloemen maken nectar aan dat dient als voedsel voor de insecten.

Zuurstof = O2

Glucose = C6H12O6                          

Ammoniak = NH3

Nitraat = NO3

Water = H2o

Koolstofdioxide = Co2

Stikstof = N2

Bij fotosynthese ontstaat: glucose en zuurstof

Nodig: licht(energie) + water + koolstofdioxide

Bij verbranding ontstaat: energie, water en koolstofdioxide

Nodig: glucose + zuurstof

Ecologische voetafdruk: de voetafdruk is de ruimte die we per persoon in nemen op aarde

Duurzaam leven zorgt ervoor dat iedereen nu en in de toekomst goed kan leven in een onbeschadigde leefomgeving. Je kunt een bijdrage leveren aan duurzaam leven door geld te geven aan goede doelen. Nog belangrijker is om je consumptiepatroon aan te passen. Bijvoorbeeld door minder energie te gebruiken en duurzaam te eten, drinken, reizen en kleden.

Energie die afkomstig is van duurzame energiebronnen heet groene energie.

Oude en moderne genetische modificatie(GM)

De mens is al eeuwen bezig met genetische modificatie en biotechnologie. Bestaande plantenrassen worden met elkaar gekruist om een nieuw, beter ras te krijgen. Het duurt vaak lang om een nieuw ras met precies de gewenste eigenschappen te kweken. Voor de productie van kaas en bier worden steeds nieuwe bacteriën geselecteerd. Dat kruisen en selecteren noemen we ook wel ‘oude’ genetische modificatie.

Bij ‘moderne’ genetische modificatie worden geen rassen gekruist. Simpel gezegd knip je een gen met een gewenste erfelijke eigenschap uit het DNA van een organisme. Daarna plak je dit extra gen in het DNA van een ander organisme.

Een boer verbouwt op een groot stuk land vaak maar een soort gewas dit noem je een monocultuur. Bij een monocultuur kun je gemakkelijker machines gebruiken op het land of in de kas. Maar het heeft ook nadelen. De grond raakt sneller uitgeput en er is mest nodig. Monoculturen zijn gevoelig voor ziekten, vraat door plaagdieren en onkruid. De boer past daarom gewasbescherming toe door bestrijdingsmiddelen te gebruiken.

Je kunt een bodem vruchtbaarder maken door bemesting. Mest bestaat meestal uit verteerde dierlijke uitwerpselen. Andere mest is compost of kunstmest. Mest bevat allerlei nuttige mineralen voor de planten.

Insecticiden – chemische bestrijdingsmiddel om schadelijke insecten tegen te gaan

Fungiciden – kun je schimmels mee bestrijden      

Fungiciden – kun je schimmels mee bestrijden      

Herbiciden – onkruidbestrijders

Accumulatie – chemische bestrijdingsmiddelen hopen zich op in voedselketens. Gifstoffen worden door gegeven in de voedselketen. Hoe hoger in voedselketen hoe meer gif in het dier.

Algen heeft geen wortels hebben alleen cellen en bladgroenkorrels

Ammoniak komt vrij uit mest. Ammoniak zet in de lucht om in ammonia. Wanneer deze stoffen via de regen weer in de grond terecht komen worden ze omgezet in salpeterzuur(HN3) dit noem je zure regen.

Wanneer je dicht bij schiphol woont, weet je dat je last kunt hebben van geluidshinder. Je kan gehoorbeschadiging, een verhoogde bloeddruk en concentratieproblemen krijgen.

Het gebruik van kunstlicht van lantaarnpalen, bij sportvelden en in kassen ontstaat lichtvervuiling.

Mondiale milieuproblemen – dit zijn milieuproblemen die over de hele wereld spelen.

-          Fossiele brandstoffen raken op

-          Opwekking van energie veroorzaakt een toename van koolstofdioxide in de lucht

-          Zure regen

-          Watervervuiling

-          Hoge afvalbergen

-          Verdroging

-          Overstromingen

-          Gat in de ozonlaag

Als we de aarde leefbaar willen houden, moeten we duurzamer gaan leven. Duurzaam wil zeggen dat je op zo’n manier leeft dat toekomstige generaties ook een goed leven op aarde kunnen hebben. Om te checken hoe duurzaam jij leeft, kun je een voetafdruk maken. De grootte is afhankelijk van wat en hoeveel je consumeert, bijvoorbeeld op het gebied van eten, kleding en vervoer.

Een van de gassen die bij verbranding van fossiele brandstoffen in de lucht komt is koolstofdioxide. Dit gas komt ook van nature in de atmosfeer voor. Organismen ademen dit gas uit. Planten nemen CO2 door hun huidmondjes op omdat ze het nodig hebben voor de fotosynthese. Gassen in de atmosfeer zorgen ervoor dat op aarde een leefbare temperatuur heerst. CO2 is een broeikasgas: het houdt warmte vast. Ook ozon, methaan en waterdamp zijn broeikasgassen.

Het klinkt raar in tijden van veel regen en overstromingen. Maar Nederland verdroogt!

Dit komt door drainage en waterwinning. Om in een gebied te kunnen bouwen en landbouw mogelijk te maken, moeten we het land droger maken(draineren). We pompen water op(waterwinning) om te drinken, voor de industrie en de landbouw. Door water weg te pompen, zakt het grondwaterpeil. Tegelijkertijd ontstaat een grondwaterstroom naar die plek toe, om het tekort aan te vullen. De kwantiteit(hoeveelheid) en kwaliteit(samenstelling) van het grondwater is dan verstoord.

Gat in de ozonlaag

De ozonlaag bevindt zich hoog in de atmosfeer. Onder in de atmosfeer is ozon een broeikasgas. Het zorgt voor prikkelingen in ogen en longen. Maar hoog in de atmosfeer, waar veel ozon aanwezig is, beschermt het ons tegen schadelijke ultraviolette straling van de zon. De dikte van de ozonlaag is vooral sinds de jaren tachtig afgenomen door het gebruik van cfk’s(uit spuitbussen) en oude types koelkasten. Cfk’s breken ozon boven in de atmosfeer af. Van een echt gat is dus geen sprake! De ozonlaagi s op sommige plekken dunner. Ultraviolette straling kan zo de cellen van organismen beschadigen. Tegenwoordig zijn cfk’s verboden. Het gat wordt langzaam weer kleiner.

Je moet uitleggen wat vermesting is

Fotosynthese waar vindt het plaats het vindt plaats in groene delen van de plant.

Je moet de bouw van vogels weten en wat ze eten

Wat koudbloedig en warmbloedig is

Je moet kenmerken van amfibiën, zoogdieren, insecten weten

De stikstofkringloop en koolstof kringloop moet je weten

Je moet de bouw en de functie van een plant weten

Weten wat windbloeiers en insectenbloeiers zijn

Je moet het verschil tussen voedselketen en voedsel web weten.

Houtvaten: Gaan omhoog er zit geen glucose in

Bastvaten: Gaan naar beneden er zit glucose in

De formule van fotosynthese: Koolstofdiocide + water     zonlicht = glucose + zuurstof

De formule van verbranding: Glucose(brandstof) + zuurstof      energie  = water + koolstofdioxide

Atmosfeer – de lagen gassen om de aarde

Wat monocultuur is

Je moet voordelen en nadelen van cemische en biologische bestrijdingsmiddelen weten

Je moet weten wat genetische modificatie is

En je moet een ecologische voetafdruk weten

REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.