Het theater, de brief en de waarheid door Harry Mulisch

Beoordeling 8.2
Foto van een scholier
  • Boekverslag door een scholier
  • 6e klas vwo | 2528 woorden
  • 2 juli 2014
  • 4 keer beoordeeld
  • Cijfer 8.2
  • 4 keer beoordeeld

Eerste uitgave
2000
Pagina's
82
Geschikt voor
bovenbouw havo/vwo
Punten
1 uit 5
Oorspronkelijke taal
Nederlands
Onderwerpen

Boekcover Het theater, de brief en de waarheid
Shadow
Het theater, de brief en de waarheid door Harry Mulisch
Shadow

Zakelijke gegevens:



Schrijver:                                  Harry Mullisch



Titel:                                        Het theater, de brief en de waarheid



Plaats en jaar van uitgave:                      Uitgeverij de Bezige Bij, 2000



Aantal bladzijden:                    82





Samenvatting:



Het eerste deel van het boek, beleef je uit het figuur Felix. Hij is een schrijver en theatermaker. Aan hem wordt gevraagd door een theatergezelschap, om een emotionele en heftige monoloog te schrijven.



Op dat moment herinnert hij zich een ‘monoloog’ uit zijn verleden. 12 jaar geleden woonde hij een crematie bij van Magda, de vrouw van Herbert.



Herbert houdt een toespraak over Magda. De toespraak begint redelijk normaal, maar later blijkt de toespraak een bekentenis te zijn.



Herbert verteld over hoe hij Joods is en hoe dat in de oorlog was (moeilijk, logisch.) Maar ook na de oorlog heeft Herbert er nog veel last van. Als hij hoort dat het stuk ‘Het vuil, de stad en de dood’ opgevoerd zal worden in Nederland, komt hij in protest. Dit stuk is namelijk een verhaal, waarin Joden heel slecht worden afgebeeld en wat antisemitisme bevat.



Veel mensen vinden dat hij paranoia doet en trekken zich niks er van aan. Maar dan ontvangt hij op een dag een dreigbrief, van de Nederlands Fascisten Jongeren Organisatie. Als zijn vrouw het leest, krijgt ze een soort van paniekaanval.



Herbert schrikt hier zo van dat hij daarna zijn eigen ontvoering in scène zet. Hij doet alles net een beetje fout, zodat de politie er achter zou komen. Als hij weer terug komt in Nederland (hij zit even in België), biecht hij op, tegen de politie, dat hij de ontvoering in scène heeft gezet. Maar hij zegt ook dat hij de brief heeft geschreven. Dit alles doet hij zodat Magda zich weer veilig kan voelen. In de toespraak zegt hij dus tegen iedereen dat de brief wel echt was, wat niemand wist.





Dan komt het tussenspel. Hierin praat de hoofdpersoon, Felix, met een collega van hem, Vera. Ze hadden dit nooit verwacht. Felix zegt tegen Vera dat hij misschien wel een verhaal hierover gaat schrijven. Vera zegt dat ze dit ook wel wil, maar een schrijver mag geen ideeën jatten van een medeschrijver, dus zal ze dit niet doen.





In het tweede stuk van het boek is Vera de hoofdpersoon. Ook zij moet een dramatische monoloog schrijven en denkt terug aan deze toespraak.



Maar nu komt de situatie waarbij Herbert dood is en juist Magda een toespraak houdt. Ze verteld hetzelfde verhaal als Herbert, alleen is er een ding anders.



Herbert is dus helemaal overstuur over het toneelstuk ‘Het vuil, de stad en de dood’ dat in Nederland zal worden opgevoerd. Magda wil aan iedereen laten zien dat haar man niet paranoia is en besluit een brief te schrijven. Ze schrijft hem met een typmachine en geeft hem aan haar man. Maar op het moment dat ze de brief aan hem geeft, beseft ze wat deze brief en deze hele situatie met hun huwelijk heeft gedaan. Ze staan niet meer dicht bij elkaar, deze brief en deze situatie heeft hen uit elkaar gedreven. Daarom krijgt ze zo’n paniekaanval en zet Herbert zijn ontvoering in scène. Uiteindelijk pleegt Herbert zelfmoord.



Analyse:



Thematiek:



Thema:



Waarheid en leugens:



Ik denk dat dit boek als thema heeft ‘waarheid en leugens’. Omdat ook Vera en Felix zeggen: je weet niet wat waar is. Nadat Herbert heeft bekend dat de brief wel echt was, vragen ze zich nog af; is dit wel de waarheid? Of verzint hij juist dit weer om van dat rottige imago af te komen?



En ik denk dat ook door het hele verhaal Mulisch wil laten zien: je weet nooit wat waar is, als iemand iets verteld. Het kan zomaar een leugen zijn. Na het hele verhaal, zegt Magda ook van, wat was er nog over van ons huwelijk? En op de laatste pagina bespreken Felix en Vera het nog een keer; wat is er waar? Je weet het niet!



Antisemitisme:



Antisemitisme is een thema van dit boek. Harry Mulisch heeft sowieso vaak een Tweede Wereldoorlog thema in zijn boeken. Ook in dit boek zit het weer een beetje verstopt. Het speelt geen belangrijke rol in het boek, maar ik denk toch dat het wel een thema is. Door het antisemitisme is dit hele verhaal ontstaan. Misschien wil hij ook laten zien dat voor veel mensen het na de oorlog nog steeds moeilijk was en mensen nog steeds bang waren.





Motieven:



De brief:



Het hele boek gaat over de brief. Herbert denkt dat hij echt is geschreven door die fascistische vereniging, en zet door de brief zijn eigen ontvoering in scène.



Magda bekent dat zij de brief heeft geschreven, en daarna zelf helemaal van de kaart raakte.





Titel en motto:



            Titel:



De brief slaat natuurlijk terug op de brief die Herbert ontvangt en Magda geschreven heeft.



Het theater komt terug op hun bekentenissen op de crematies (Felix zegt ook vaak dat het net een theaterstuk was en geen toespraak) en dat Felix en Vera deze monologen moeten maken voor het theatergezelschap.



De waarheid slaat terug op dat Herbert en Magda allebei de waarheid vertellen, maar Herbert weet de waarheid dus eigenlijk niet.



Ook lijkt de titel heel erg op de titel van het theaterstuk ‘Het vuil, de stad en de dood’, wat ook weer in het boek voorkomt.





            Motto:



Wie begrepen wil worden, geve geen uitleg.





Diderot, Paradox over de toneelspeler”





Dit is het motto. Ik vind het lastig om te zeggen waarom dit nou juist het motto is. Het gaat in ieder geval weer over toneelspelers, wat eigenlijk Herbert en Magda beide zijn. Misschien bedoeld Harry Mulisch dat hij niet gaat uitleggen, wat er nou echt gebeurd is, of wie de waarheid vertelde, of wat er echt is gebeurd en wat niet. Dat moet je volgens hem maar gewoon begrijpen. Nou, dat vind ik wel lastig.





Personages:



Felix:



Nieuwsgierige man, eigenlijk een beetje een ramptoerist. Hij is een schrijver en een al wat oudere man. Hij is een slimme man, zo komt hij in ieder geval over in het tussenspel.





Vera:



Nog een wat jongere vrouw. Ze is een beetje onzeker, want ze zegt in haar stuk ook van: ‘had ik wel schrijver moeten worden, kan ik dit wel?’ Ze is dus schrijver en ook nieuwsgierig.





Magda:



Magda is denk ik een slimme vrouw. Ze houdt erg veel van Herbert, want als ze hoort dat hij misschien een einde aan zijn leven wil maken, besluit ze die brief te schrijven.



Magda is natuurlijk totaal niet eerlijk.



Na de brief te overhandigd te hebben aan Herbert, wordt Magda heel depressief.





Herbert:



Herbert is een jood en nog bang na de Tweede Wereldoorlog. Hij is heel erg tegen Jodenhaat, wat natuurlijk logisch is. Hij is zorgzaam, want hij laat zijn kinderen naar hun grootouders gaan nadat ze de brief kregen. Bovendien is hij heel erg bezorgd over Magda en gaat daarom zijn eigen ontvoering in scène zetten.



Verder is Herbert niet bang om een paar leugens te gebruiken, aangezien dat zijn hele leven heeft beïnvloed, uiteindelijk.





Albert & Paula:



            Kinderen van Herbert en Magda. Magda was heel bang dat er iets met de kinderen zou gebeuren en stuurde ze daarom naar hun grootouders (in Herberts verhaal.)





Vertelsituatie:



‘Ik’-vorm, zowel van Felix en Vera.





Tijd, opbouw (structuur), ruimte, verhaallijnen:



            Tijd:



De vertelde tijd is 2 dagen, waarin Felix zijn monoloog bedenkt aan de hand van het bandje, waarop de toespraak van Herbert staat.



De tweede dag is de dag waarop Vera haar gedachten afstruint om alle details van die middag terug te halen.





82 bladzijdes, het verhaal, zonder verantwoording dus.





            Structuur:



Het boek begint met het motto. Het boek is daarna verdeeld in 3 gedeelten. Het eerste gedeelte heet: I Herbert. In dit stuk heb je steeds het gedeelte wat Herbert verteld en een stukje wat Felix denkt.



Op bladzijde 65 gaat het verhaal naar het tweede gedeelte: II Magda. Hier heb je alleen maar Vera’s gedachtegang.



Dan krijg je de ‘Verantwoording’ en op de laatste pagina staat nog een lijstje met alle boeken, theaterstukken etc. die Harry Mulisch heeft geschreven.





            Ruimte:



Het verhaal speelt zich gewoon af in de moderne tijd.





            Verhaallijnen:



Dit vond ik lastig. Ik denk toch dat je 2 verhaallijnen hebt, waarin Herbert zijn verhaal verteld, en je volgt het vanuit Felix en de verhaallijn waarin je vanuit Vera’s visie kijkt naar de toespraak van Magda.



Je zit natuurlijk wel heel erg in het verhaal van Herbert, wat soms wel meerdere pagina’s duurt, maar toch denk ik dat dit geen verhaal lijn is, want je leeft het vanuit Felix zijn oogpunt.





Literaire kritiek:







Het decor is een crematie, van de echtgenote van Herbert Althans. Haar kennen de meeste de aanwezigen niet. Hem wel, hij ontvoerde zichzelf ooit om antisemitische krachten aan te tonen. Hij is daarmee zo beroemd geworden, dat er zelfs tv-camera’s naar de crematie zijn meegebracht. En het moet gezegd worden, ze krijgen waar ze op hopen: bekentenis en sensatie. Want, zegt Althans, ‘er is iets dat ik pas nu zeggen kan, nu Magda er niet meer is’.





Er volgt een reconstructie van de affaire: de opvoering van Fassbinders Het vuil, de stad en de dood, Althans’ publiekelijk furieuze reactie erop (de zelfmoord van de auteur was de ‘tenuitvoerlegging van een autodoodstraf’ geweest), de brief, Magda’s radeloosheid, Herberts zelfontvoering als wanhopige poging haar stemming te keren. Het is, tenminste in grote lijnen, een bekend verhaal. Maar hij eindigt met twee onthullingen. De brief was echt. En als hij terugkeert, ontmaskerd, en Magda flauwvalt:





‘Op hetzelfde moment begreep ik, dat ik alles verkeerd had gedaan. Als een thrillerschrijver had ik een plot uitgedacht, en niet alleen uitgedacht, ook uitgevoerd, zodat…



Zijn stem werd steeds zachter, hij keek niet meer de zaal in maar naar het lege blad van de katheder, alsof het een beeldscherm was waarop een herinnering te zien was.

– Maar ik kon natuurlijk niet meer terug. Of wel? Had ik… Maar waarom heeft zij toen de volgende dag… Wat was het dat zij niet verdragen kon? Waarom… waarom dan toch…’





We hadden een onthulling als de eerste verwacht, een bekentenis die de affaire-Althans in een ander licht stelt, maar niet de tweede. Het is het moment, en het is een schokkend moment, dat het spel de werkelijkheid raakt, dat de consequenties van de leugen concreter blijken dan de leugen zelf. Zelfmoord, een definitiever en werkelijker einde kan er niet zijn.





De monoloog, de onbedoelde consequenties, het heeft iets toneelachtigs, zoals onze verteller, een toneelschrijver, ook tot in den treure in telkens andere woorden zegt. Maar Het theater, de brief en de waarheid is meer dan drama, meer dan commentaar op drama, het is een onderzoek naar de mogelijkheden van drama en literatuur.. Dat het boekje die kant opgaat, blijkt als na een intermezzo een begrafenis plaatsvindt, van Herbert, en Magda bekent dat zij de brief geschreven heeft. Dat is een onmogelijke, maar prachtige wending: in de lijkredes worden alle motivaties uitgesproken en blijken alle onbedoelde effecten, de impact van een dreigbrief, van een ontvoering, van uitgesproken en onuitgesproken leugens. Het is, op het scherpst van de snede, een enscenering van wat mensen uit elkaar kan drijven, en het is totaal geloofwaardig.





Mulisch heeft als een thrillerschrijver een plot uitgedacht, en het werkte. Wat minder werkt zijn de beschouwelijke delen. Althans is joods en overleefde de oorlog in een NSB-gezin. Hij spreekt uitgebreid over het verschil tussen jodenhaters en jodenpakkers. En tijdens de rede van Herbert geeft de verteller commentaar, dat hij in een intermezzo tussen de beide lijkbezorgingen voortzet in een soort socratische dialoog, dominant en pedant: Hermes, de uitvinder van het schrift, was ook de god van de dieven en de begeleider van de gestorvenen naar de onderwereld. Waarop zijn gesprekspartner, en Mulisch zal dit gniffelend genoteerd hebben, zegt: ‘Je raakt achterop, Felix. Je weet te veel, dat is niet modern.’





Mulisch ís niet modern, hij weet te veel, hij legt te veel uit, en dat vertraagt zijn proza wel. Maar ondertussen is hij erin geslaagd in het korte bestek van een boekenweekgeschenk grote morele en emotionele kwesties aan te kaarten, en te spelen met drama en vertelkunst zoals dat weinigen gegeven is.





http://recensieweb.nl/recensie/het-spel-de-consequenties-de-werkelijkheid/





Literaire stroming:



Harry Mulisch behoort tot de ‘naoorlogse schrijvers’.





Informatie over de schrijver:



Harry Mulisch werd in 1927 in Haarlem geboren. Tijdens de oorlog woonde hij bij de huishoudster Friede Falk. Zijn moeder was een Jood en zijn vader was een collaborateur. De Holocaust speelt een belangrijke rol in zijn oeuvre.



Ook schreef hij veel over de veranderingen van de maatschappij in de jaren ’60, maar deed dit niet in de vorm van romans.



Vanaf 1975 schreef hij wel weer romans. Ook speelt het magische / fantastische een rol in zijn boeken.



Hij heeft alle Nederlandse, literaire prijzen ontvangen.





Literatuuropvatting:



Ik vond dit een leuk boek. Het verraste me, omdat ik dacht dat Harry Mulisch juist alleen maar hele langdradige, saaie, uitgedachte verhalen schreef, maar dit was een kort en krachtig verhaal. Het las makkelijk door en ik heb het echt binnen een paar uur (maximaal) gelezen.



Ik vond de indeling leuk, want eerst krijg je het verhaal van Herbert en dan denk je dat je alles weet, maar dan pas krijg je het verhaal van Magda, waardoor er een enorme plottwist tevoorschijn komt!



Ik vond dat, ook al werd het kort beschreven, je je goed kon inleven in Herbert en Magda. De stukken waren goed beschreven, en ik zat helemaal in het verhaal van de ontvoering van Herbert bijvoorbeeld. Een goed boek!




REACTIES

Er zijn nog geen reacties op dit verslag. Wees de eerste!

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

Andere verslagen van "Het theater, de brief en de waarheid door Harry Mulisch"