Mattäus Passion
Componist: J.S.Bach
Utrecht-MC Vredenburg
6 April 2004
19:00 uur
Uitvoerenden:

Dirigent:Jos van Veldhoven
Koren: Koor en Orkest van De Nederlandse Bachvereniging
Jongens van het Kathedrale Koor St. Bavo, Haarlem
Jongens van het Sacramentenkoor,Breda
Evagelist: Gerd Türk
Christus: Henk Neven
Sopraan: Johannette Zomer
Altus: Matthew White
Tenor: Charles Daniels
Bas: Stephan MacLeod

Programma:

Matthäus Passion, Twee delen, 1 Pauze, 24 scènes
Duur: ~3 uur

Geschiedenis en opbouw van de Matthäus Passion:

De Matthäus Passion is gecomponeerd door J.S Bach.
Hij componeerde de passion op basis van het Evagelie van de profeet Mattheus.
Sinds de 4e eeuw was het de gewoonte dat de Matthäus- en Lucas Passie door één persoon werd gezongen. Pas in de 9e eeuw kwam er ook een Johannes- en Marcus Passie. In de 12e eeuw werd het geheel uitgebreid met een verteller, een Christus-persoon en een solist voor de overige teksten. Hierdoor kreeg alles een meer dramatisch karakter. Pas in de 16e eeuw werd onder invloed van de Italiaanse Opera het Recitatief ingevoerd, alles nog steeds a capella. In de meeste gevallen werd de Passie gespeeld in de Duits-Lutherse Kerk.
De evangelist wordt begeleid door orgel en cello, eventueel een klavecimbel in plaats van een orgel . Alle resterende 11 personen worden ook door deze twee instrumenten ondersteund met uitzondering van de Christus-partij die ook nog door alle strijkers wordt begeleid.
De reacties op het evangelie zijn te verdelen in drie groepen:
Ariosi.
Deze hebben geen toonsoort maar zijn een prelude tot de aria's.
Aria.
Worden éénstemmig gezongen en hebben in tegenstelling tot de ariosi wel een toonsoort. Wanneer de tekst om een directe reactie vraagt gebruikt Bach wel eens een Aria i.p.v. een Ariosa.
Koralen.
Bach had een grote voorliefde voor koralen wat o.a. tot uitdrukking kwam in de door hem geschreven partituur; hierin n.l. waren al de koralen met rood onderstreept. Geen van de koralen zijn echter door Bach zelf gecomponeerd, wel is de harmonisatie binnen de koralen van Bach's hand. De meeste komen uit de Lutherse Kerk en voor Bach gold daarbij hoe ouder hoe mooier.
Naast de solisten zijn er twee koren en orkesten. Dit is niet een nieuw verschijnsel maar dateert al uit de 1e eeuw, vanuit het Gregoriaans waarin vaak met dubbele koren werd gezongen. Ook komt er nog een Jongenskoor in de bezetting voor. Op jonge leeftijd hebben jongens namelijk betere stemmen dan de meisjes.
Onder de instrumenten zijn er voor ons drie wat onbekende bij.
• Allereerst de Hobo d'amore. Dit is een hobo met een lagere klank dan de originele.
• Vervolgens is er ook nog een Hobo da caccia. Dit instrument werd in die tijd gebruikt bij de jacht. In de familie van de hobo's wordt hij tot de alt gerekend en is een voorloper van de latere Engelse hoorn. De eerste heeft een week karakter en de tweede een sombere donkere klank.
• Tenslotte de Viola da gamba. Deze soort van cello heeft zijn eigen weg gelopen. In de Gamba-familie wordt hij tot de bas gerekend.
In de vroegere uitvoeringen kwamen geen vrouwen voor omdat dit in die tijd ethisch niet werd toegestaan, uit overlevering weet men dat dit door Bach ten zeerste werd betreurd.

Sfeer van de Matthäus Passion (+eigen mening):

De sfeer tijdens de voorstelling was naar mening sober. Veel mensen genoten intens van het muziekstuk. Vanzelfsprekend is de lijdensweg van Jesus Christus geen licht uitgangspunt voor een muziekstuk en daarom vond het nog al een zwaar stuk om naar te luisteren.
De akoestiek is de zaal was goed en ik vond het leuk dat het publiek in deze zaal om het podium heen zit. De sfeer van de muziek werd vooral in de tweede gedeelde heel intens en ook al kon ik vaak niet verstaan wat ze zongen en/of speelden, de sfeer en dynamiek van de muziek gaf een hele goed indruk wat er gaande was op het podium. De tekst en muziek hadden naar mijn indruk veel diepgang en het kwam over alsof de muziek recht uit het hart van de uitvoerenden kwam. Wat voor mij wel een moeilijk punt was, was dat het stuk meer dan drie uur duurt, wat voor mij toch te lang was. De eindeloze herhalingen in het stuk ergerde mij soms ook lichtelijk maar uiteindelijk heb ik me daar toch overheen kunnen zetten. De aandacht is dan wel moeilijk vast te houden. Ik zal zelf niet zo snel nog een keer naar een uitvoering van de Mattäus Passion gaan maar ik vind wel dat je het een keer gehoord moet hebben in je leven.