De klassieke Galeense leer> zeer beperkte kennis van structuur en functies van het menselijk lichaam door Galenus ontwikkeld, middeleeuwen bewaard gebleven in kloosters. De christelijke leer was gericht op het bovennatuurlijke en belemmerde zich aan de natuurlijke processen van het lichaam.
Kenmerken> een serie van vijf of zes diagrammen van complete lichamen
Gehurkt in een kikvorsachtige pose
Ingetekende ribben, vaten zenuwen en spieren waaronder vaak ook een vrouw in verwachting
In enkele gevallen ook de ogen de hersenen of mnl geslachtsdelen.
Opvatting> dat de invloed van planeten mede bepalend zou zijn voor de fysieke en psychische conditie van het lichaam.
Afbeeldingen met omklapbare flappen zodat je binnen in de mens kunt kijken waren al veelvoorkomend in de middeleeuwen.

Leonardo > middeleeuwse opvatting werd in twijfel getrokken Er ontstonden nieuwe wetenschappelijke inzichten en er werden ontdekkingen gedaan die in strijd waren met de traditionele kennis. Loenardo is het lichaam zelf gaan onderzoeken. Geloofde in de macht van het zien > door observatie kennis de wereld begrijpen en door dat visueel weer te geven, kennis vast leggen over de wereld om ons heen.
Zijn manuscripten bestaan uit tekeningen met maar een paar woorden. Zijn bevindingen kom je alleen te weten via talloze losse krabbeltjes en notities en vooral uit zijn accurate en zeer gedetailleerde tekeningen met hun levendige uitbeeldingen van het menselijk skelet, het verloop van spieren en inwendige organen. Ze hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de kennis van de functies van het menselijk organisme.
Hij ontleedde misdadigers om zo goed mogelijk te kunnen observeren.
Hij had zich voorgenomen een omvangrijk anatomisch traktaat samen te stellen over het menselijk lichaam, vanaf de conceptie tot de dood.
Hij gaf beenderen en spieren van verschillende zijde weer waardoor ze reliëf kregen.
Hij bedacht om de tekeningen in lagen op te bouwen van bot tot huid.
Door de dood het leven leren kennen.

Michelangelo > Loenardo trachtte de natuur die hij zag en bestudeerde nauwgezet in beeld te brengen. Michelangelo was op zoek naar de volmaakte schoonheid en probeerde de natuur te overtreffen vooral in het menselijk lichaam. Het idee van de ideale en perfecte schoonheid van het menselijk lichaam die uitstijgt boven de natuur, stamt uit de Griekse oudheid.
De ideale schoonheid zit verborgen in de steen, beeldhouwer bevrijd deze vorm uit de steen, maar het beeld is nooit af want perfectie bestaat niet.
Er zijn talrijke tekeningen van hem waaruit blijkt dat hij het lichaam van binnenuit begrijpt. Hij heeft ook secties verricht op menselijke lichamen en kadavers van dieren.

Vesalius > boek> de fabrica Is een mijlpaal in de anatomische visualisering. Het werk is volledig gebaseerd op observaties en secties voor Versalius zelf. Het boek bestaat uit ruim 650 tekeningen en meer dan 200 houtsnedes. Tegelijkertijd kwam het boek epitome uit, een samenvatting met instructieve afbeeldingen voor beginnende medische studenten.
De autopsies waren openbaar. Er hing een geraamte bij elke autopsie om te kunnen verwijzen naar bijvoorbeeld plaatsen waar spieren aanhechten.
Bijna alle medische faculteiten hadden een anatomisch theater. Het lijk in het midden de toeschouwer eromheen.

Anatomie en kunstonderwijs > Italië midden 16e eeuw. Kennis van skeletstructuur, beheersing van regels van de proporties en begrip van het functioneren van de spieren werden de belangrijkste leergebieden op de kunstacademies de eerste was Accademia del Disegno in Florence.
Er werd niet alleen getekend naar levend model en naar skelet, ook modellen van gips hout was of ander matriaal behoren tot de standaard uitrusting van elke academieklas.
Échoré een mannelijk naaktmodel zonder huis waardoor de oppervlakkige spieren bloot kwamen te liggen en dus goed te zien waren. Zulke spiermannen werden kunstwerken op zich. Willen van Tetrode was specialist op dit gebied, zijn spiermodellen zijn staaltjes van anatomische meesterschap, vooral in de meer complexe poses.
De meest opmerkelijke Échoré staat op naam van William Hunter. Hij liet een afgietsen maken van een verse ontvelde terechtgestelde crimineel. Van dit afgietsel zijn veel kopieën gemaakt.
Theatrale Échoré > een met sterk aangezette spierstructuren op een gegeven moment schiet de aandacht voor de spieren door en zijn op afbeeldingen onnatuurlijke spierklonters te zien. (knollenman) Loenardo waarschuwde al voor dit teveel van het goede.

Rubens en Rembrandt > 1600-1700 barok >wetenschap en kunst begonnen uit elkaar te groeien het wetenschappelijk denken werd de kunstenaar van de 17e eeuw te veel. Kunstenaars beperkte zich meer en meer tot de verschijningsvorm van de buitenkant. Dit leidde nu eens tot spectaculaire gespierde figuren die waren gemodelleerd om hun fysieke energie en gepassioneerde gevoelens te laten uitkomen (RUBENS) dan weer tot aandachtig geobserveerde alledaagse lichamen zonder dramatisch vertoon van spierkracht of heftige emoties. (REMBRANDT)
Rubens was onder de indruk van het rauwe realisme, hij hield van lichamen die door oefening en inspanning een bijna volmaakte vorm hebben gekregen. Hij zocht zijn modellen daar dan ook op uit.
Rembrandt een schilder met gevoel >> kunst van het kijken
Chirurgijnen hingen de wanden van de gildengebouwen vol met portretten. Voor een schilder van zo’n opdracht ongeveer het hoogst bereikbare. Rembrandt maakte deze portretten hij maakte gebruik van preparaten, hij schilderde niet een directe gebeurtenis. Later lijken zijn schilderijen wel meer een op de werkelijkheid.

Het binnenste buiten > Vesalius en Rembrandt vergeleken het lichaam met een apparaat. Er werd aan het lichaam gedacht in termen van energie en verbranding, een organisme dat voortdurend verandert en op den duur ook uitgeput kan raken. De wetenschap heeft de kijk op het lichaam volledig veranderd.
Eind 19e eeuw> de duitse natuurkundige Röntgen ontdekte dat je het binnenste van het lichaam op een fotografische plaat kunt vastleggen. Dit leek een einde te maken aan de mystificaties die nog altijd rond het menselijk lichaam bestonden. Het betekende ook een breuk met de traditie van de uitbeelding ervan. Nu kwam de binnenkant van het nog levende lichaam in zicht zonder dat je het daarvoor open hoefde te snijden. Door ontwikkeling van steeds nieuwere optische technieken kwamen de meest verborgen functies van het lichaam in beeld.
Eerst was de kunstenaar waarnemer en registrator van de uiterlijke verschijningsvormen van het lichaam. Nu werd de kunstenaar iemand die zich bewust begon te worden van de totaliteit van het lichaam. Bij voorkeur zijn eigen lichaam. Dus ook wat er zich allemaal ónder de huid afspeelt.
Kunstenaars beginnen als wetenschappers te sleutelen aan het lichaam. Lichaam wordt> object van onderzoek, materiaal, en kunstwerk zélf: het ik het lichaam en het kunstwerk versmelten met elkaar.
Kunstenaars als Mona Hatoum, Marc Quinn, Orlan, Stelarc en anderen hebben deze nieuwe houding tegenover het eigen lichaam gemaakt tot thema van hun werk, dat draait om de kwesties als: het lichaam dat ik bén, het zelf en de ander, lichaam en geest, identiteit, de grensen van object en subject, de relatie tussen lichaam en technologie en uiteindelijk het bestaan zelf.

Orlan > Gaat het verst, door middel van plastische chirurgie laat zij haar hoofd modelleren tot een levend kunstwerk. Na een reeks operaties zal haar gezicht zijn samengesteld uit delen van vrouwelijke iconen uit de kunstgeschiedenis> Mona Lisa, Diana, Psyche, Europa en Venus. Van elk van de gezichten neemt ze het deel dat ze het meest karakteristiek vind. De ingrepen worden rechtstreeks op video opgenomen en op internet uitgezonden. Chirurgen en assistenten zijn gekleed in haute couture. Rondom hen bootst een ballerina het leven van Orlan na. De plaatselijk verdoofde kunstenares voert de regie en leest teksten voor , over bijv. de onderdrukking van de vrouw of over absurd toneel. Als de wonden zijn geheeld geeft ze een soort persconferentie uiterst beheerst als ze dan is vormt ze een contrast met de bebloede Orlan op de operatietafel.
Belangrijk thama in haar werk is het dichten van de kloof tussen binnen en buitenkant van het lichaam.

Marc Quinn > 1991 Zelfportret van bevroren bloed van hemzelf. Geeft het genre zelfportret een nieuwe betekenis. Word geconserveerd dmv een vriesapparaat. Het portret blijft intact zolang de vriezer werkt> afhankelijk van stroomvoorziening > het bestaan van het kunstwerk hangt hierdoor niet alleen samen met de techniek van het vriesapparaat , maar ook met sociale politieke en economische omstandigheden die er indirect voor moeten zorgen dat het apparaat blijft werken. Hij wil om de 5 jaar zo’n afgietsel maken. Het is geen memento mori maar meer een deal met de dood: de kunstenaar blijft na zijn dood nog een beetje leven.

Mona Hatoum > Maakte in 1994 een cilinder, als je die binnen gaat hoor je geluiden en zie je beelden die ze in haar eigen lichaam heeft opgenomen > bonzen ademen ruisen knorren klotsen en je ziet beelden van darmen adres spieren en organen. Ze wil de ervaring oproepen van lichamelijk geweld, gevangenschap, identiteit en kwetsbaarheid.
Twee jaar laten >een gedekte tafel met stoel Op het bord is een film geprojecteerd van het keelgat en de slokdarm van haar

Stelarc > Monteert elektromechanische precisieapparaten in of aan het lichaam. Dmv deze lichaamsuitbreiding wil hij de grenzen verleggen van natuurlijke biologische functies en processen en ze op te nemen in een groot operationeel geheel. Huid is de grens tussen binnen en buiten vanaf het moment dat technologie de huid doorboort is deze grens opgeheven. Hij kijkt hoe hij het lichaam kan moderniseren als het lichaam door ontwikkelingen van computers en informatienetwerken is achterhaald.

Von Hagens’ autopsie >ontwikkelde eind jaren 70 een methoden om mbv transparant plastic anatomische preparaten duurzaam te conserveren en te stabiliseren. De expositie was een succes.
Vraag> heeft dit nog iets met kunst te maken?
v. Hagens> het is anatomiekunst, het is een esthetisch instructieve weergave van het menselijk lichaam. Ze dragen niet alleen concrete anatomische kennis over maar maken ons ook bewust van onze ‘vleselijkheid’. Voldoet aan de artistieke criteria, net als kunstwerken hebben ze een esthetische uitwerking en worden ze als emotioneel ervaren.
v. Hagens is ook autopsies in het openbaar gaan verrichten. Bij Versailes ging het in de eerste plaats om de wetenschap, de kunst kwam op de tweede plaats. Hangens opereert bijna letterlijk op het snijvlak tussen kunst en wetenschap.