Flaptekst

Eerste zin

De bankbiljetten van José kriebelden in mijn boxershort. Het rook hier naar stiekeme seks en goedkoop schoonmaakmiddel. Het afgeleefde oranje-bruine decor deed me denken aan de pornofilms die ik in het nachtkastje van mijn vader had gevonden, uit de tijd dat mensen nog schaamhaar hadden. Aan de muur huilde een stilleven.

Samenvatting

Jan-Jaap komt uit een beschaafd  milieu van ouders die het Montessorionderwijs aanhangen en een zusje dat op hockey zit. Maar op de middelbare school komt J.J. (zoals hij zich later laat noemen) in aanraking met de brutale John, die een jaar blijven zitten is en die weet hoe het een en ander op school gaat. Ze zitten in een omgeving die alles goedpraat (softe ouders en softe leraren) en dus alles begripvol opneemt. John en J.J. willen later samen een rapduo vormen en gaan optreden. Ze hebben een mooie toekomstdroom. John heeft de connecties met ene Don, een malafide platenbaas die goed geld verdient aan dit soort jonge duo’s. Intussen proberen J.J. en John een plaats te verwerven in een groep met een straatcultuur, maar bij een eerste groep vinden ze geen aansluiting, omdat ze teveel pussy’s zijn. J.J. laat zelfs op een sukkelachtige manier een tas met cd’s van raps pikken. Bij een andere groep die zelf iets minder belangrijk is, vinden ze wel aansluiting. De leider van die groep is ene Riot en voldoende waardering is als ze een ripdeal in het zuiden van Nederland plegen, waarbij ze aan twee kilo cocaïne komen zonder er een cent voor te betalen. Vanaf dat moment noemt Riot hen zijn soldaten van de straat, zijn witte panters. Het komt later tot een ruzie tussen John en J.J. ,omdat J.J. op een onfatsoenlijke manier het vriendinnetje van John aanspreekt. Intussen is er ook een journalist, Buk Terpstra, die een artikel in zijn krant wil schrijven over de blanke jongens die in de straatterreur zijn terecht gekomen. Hij richt zich in eerste instantie op de blanke J.J. Bij de aanvang van hun rapavontuur zijn John en J.J. samen naar Bali geweest en ze hebben op het gebied van seks en drugs daar het een en ander beleefd.

Er is intussen een flinke kentering in hun relatie gekomen, want J.J. heeft met geld van José, een vriendin, een aantal wapens kunnen kopen die hij in een sporttas bij zich heeft. Hij doet er iets vreemds mee. Hij gaat namelijk op bezoek bij een bekende politicus Hans Molenaar en zegt tegen hem dat hij zich samen met de politicus bij de politie wil melden om een aantal misdaden te bekennen. De politicus gaat met J.J, mee en het is komisch om te zien dat de politie in eerste instantie zijn verhaal niet wil geloven. Toch wordt hij opgepakt. Maar er komt veel publiciteit over, want Buk heeft de jongen gevolgd en weet zijn redactie ervan te overtuigen dat er een fraai verhaal over blanke jongens in een straatcultuur in zit. John weet niet waar J.J. is en ook Dion, de platenbaas, is verbolgen over de arrestatie van zijn rapper. Hoewel, de gevangenschap van J.J. brengt ook weer extra publiciteit met zich mee en dat is goed voor de verkoopcijfers. In de gevangenis wordt J.J. ondervraagd door een ook al softe therapeut die begrip opbrengt voor de situatie waarin hij verkeert. Ook Buk Terpstra ziet de goede kanten van de blanke J.J. De advocaat van J.J. is zijn geld meer dan waard. Hij weet het zo te keren in J.J.’s voordeel dat die in plaats van dader slachtoffer wordt. Nu heeft J.J,. zich aangegeven om zijn “matties”  van de straat vrij te pleiten. Hij heeft daarvoor een aantal daden bekend die hij echter nooit gepleegd kan hebben en de advocaat die door zijn ouders is ingehuurd, weet die zwakke plekken feilloos aan te tonen. Buk maakt ook een verslag van de rechtszaak. De advocaat gooit het er o.a. op dat J.J. het slachtoffer is geworden van een situatie waarin hij steeds teveel keuzes moest/mocht maken. Dat is niet goed voor pubers. Waar zijn ouders en docenten te gemakkelijk waren en teveel goedkeurden, voelde J.J. zich meer thuis bij de jongens van de straat die een ijzeren discipline kenden. Bij hen voelde hij zich thuis. Hij had daarbij mensen kunnen vermoorden, maar Jan Jaap was uit eigen beweging teruggekeerd met een zak met wapens. Kortom, Jan Jaap was geen misdadiger maar een held. Hij wordt dan ook door de rechter vrijgesproken. Hij wordt populair en komt zelfs in talshows, waar hij op het meisje van de schmink, Donya, verliefd wordt. Ze hebben later een relatie, waarbij zij hem flink kan verwennen door de piercing die ze in haar tong heeft. Omdat hij zo bekend wordt, is er weer een mogelijkheid om een boek of een cd te maken.

John voelt zich nu wat aan de kant geschoven. Hij geeft een onthullend interview aan Buk Terpstra. Maar dat wordt niet door iedereen op prijs gesteld. John beseft dat hij zijn mond voorbijgepraat heeft en probeert zich aan de groep te onttrekken, maar Khalid die de leiding heeft vraagt aan de Marokkaan Jiggy of die weet waar John is. John krijgt in het artikel de schuld aan het verval van J,J, maar ook Khalid komt er bekaaid af: “Hij is de Marokkaan die geld verdient met drugs en hoeren.” Jiggy had John naar Buk Terpstra geleid en hij moest nu ook maar zorgen voor “het prikken van John”. Hij krijgt van Khalid een Ramomes. Jiggy zit even in gewetensnood: moet hij zijn homie gaan prikken of moet de order van zijn neef Khalid negeren? Hij beschouwt het echter als een opdracht, waarbij hij de soldaat van Khalid zal worden.

In hoofdstuk 42 wordt er bij John aangebeld: het is Jiggy die hem komt “prikken”. Maar John reageert onverwacht snel en hij slaat Jiggy neer om daarna diens Rambo-mes te pakken. Hij vermoordt Jiggy. Buk Terpstra vindt het allemaal geweldig, want hij was immers de eerste die de straatcultuur beschreef, die over J.J. een prachtig verhaal schreef en nu ook nog ziet dat de tegenspeler John een moord pleegt. Die wordt in de rechtszaak een psychopaat genoemd en hij krijgt twaalf jaar en tbs.

J.J. gaat John opzoeken in de gevangenis. Hij is inmiddels een gevierde, maar wellicht ook uitgebuite rapper, die een boek heeft uitgebracht met de titel ‘De soldaat van de straat’. Hij is bekend en kan alles kopen wat hij wil, heeft een leuke vriendin Donya en John heeft gewoon niets. John voegt hem dat toe: Je kan lullen wat je wilt, maar je bent gewoon een fokking sell-out J.J.
J.J. antwoordt: “Mijn naam is Jan-Jaap”. Hiermee keert hij terug naar de gevestigde orde.

Personages

J.J.

J.J. is de blanke jongen die graag bij de groep van de straat wil horen. Het lukt niet meteen, maar met zijn vriend John die hij van de middelbare school kent, lukt het om bijeen straatgroep aan te sluiten. Ze hebben een toekomstdroom om samen een rapduo te vormen, maar er komt onenigheid tussen de twee over een meisje en J.J. besluit tot een vreemde actie. Hij gaat zich aangeven bij de politie en komt met een bekentenis van daden die hij niet gepleegd kan hebben. Zijn advocaat maakt van die situatie gebruik en maakt van hem geen dader maar een held. Hierdoor wordt J.J. vrijgesproken. J.J. geniet van de populariteit die hij heeft gekregen op de televisie, hij krijgt een sexy vriendin en maakt een album, schrijft een boek. Kortom, hij heeft het gemaakt. In de allerlaatste zin van de roman zegt hij dat hij weer Jan-Jaap heet, waarmee hij zich lijkt af te wenden van de straatcultuur. Os hij een held, een loser of een verrader?

John

John is eveneens een blanke jongen, die een wat grotere mond heeft dan J.J. maar samen willen ze met hun raps de wereld veroveren, totdat ze ruzie krijgen over een meisje. In de rechtszaak wordt J.J. tot een held gemaakt en krijgt John de schuld van zijn vriends ondergang. Hij wil dat rechtzetten in een interview met Buk, maar hij onthult teveel en dat wordt door de straatgroep niet op prijs gesteld. Khalid wil hem een lesje leren. Maar John kan zich verweren tegen de soldaat van Khalid, Jiggy, en verdedigt zich met het mes van zijn aanvaller. Hij vermoordt Jiggy en komt twaalf jaar in de cel terecht. Hij is dus eigenlijk de ware loser. In de slotscène wordt de verwijdering tussen John en Jan-Jaap getekend.

Quotes

"Kijk een bradda”ging John verder.“Serieus kijk ons. Wat hebben we de afgelopen weken nou helemaal gedaan? We zitten elke avond binnen als een stel drijfnatte pussy’s , man. Hij pakte een van de games die naast hem op de bank lag en slingerde de verpakking naar me toe." Bladzijde 78

"Nee, man we wilden soldaten van de straat zijn. Witte panters met trots gebalde vuisten. Jongens die voor elkaar door het vuur gingen, in hun teksten en op straat en die elkaars rug hadden (no homo) en op elkaar konden rekenen op een manier die niemand in Duinkant nooit begrijpen zou." Bladzijde 102

"Khalid had Jiggy een Rambo-mes gegeven en hem belangrijk gemaakt, voor de familie, voor de straat. Jiggy zou de eer van zijn familie redden en de codes van de straat in ere herstellen. Iedereen zou weten wat hij had gedaan en waarom hij het had gedaan. "

Motto

Er zijn twee motto’s:
- A morte é o fim. A guerra é a vida. (grafitti in een Braziliaanse stadsbus)
- Zuig me tollie (Graffiti in een Nederlandse tram)

De eerste zin komt uit een rap van een Braziliaanse rapper in het Portugees. De rap heet “Verklaring aan de oorlog.”  Letterlijk staat er: de dood tot aan het einde. De oorlog en het leven. 

De tweede is een Surinaamse straattaal uiting  die “zuig aan mijn pik” betekent. Beide uitingen zijn natuurlijk van toepassing op de straatcultuur/de rapcultuur en de hiphopcultuur waarin John en J.J. zich beiden thuis voelen. De Portugese spreuk zal de harde straatcultuur betreffen.

Trivia

Eerder deed Saul van Stapele al onderzoek naar de hiphopcultuur en de straatterreur. Van die onderzoeken maakte hij gebruik bij het schrijven van deze roman. Hij wil echter liever als schrijver dan als hiphopjournalist door het leven gaan.

Titelverklaring

In de VS is ooit een beweging geweest die The Black Panters werd genoemd. Deze beweging streed voor rassengelijkheid door de oorlog tegen de gevestigde orde aan te gaan. De leden van deze beweging waren  zwarte mensen die voor hun rechten opkwamen. Maar in het verhaal is sprake van twee blanke jongens die zich in het straatgeweld storten. De leider van de straatbende noemt hen op een zeker moment de witte panters. Zo voelen John en J.J. zich ten opzichte van elkaar aangetrokken als de beschermers van Riot.

“Riot had ons nadat we van de Afrikaans terugkwamen, gefeliciteerd waar iedereen bij was. We waren echte soldaten nu, had hij gezegd. Mijn kleine blanke strijders, lachte hij. Dat was het moment dat Riot ons omdoopte tot “witte panters”. Alsof we zijn persoonlijke mascottes waren, zijn elitegroepen" (blz. 134).

Structuur & perspectief

De roman telt 44 hoofdstukken die geen titel hebben. De volgorde van de hoofdstukken is niet-chronologisch. Eerst wordt verteld dat J.J. wapens gaat kopen met geld van een vriendin. Daarna wordt de voorgeschiedenis onthuld. Vervolgens gaat J.J. zich melden bij de politie, waarna een rechtszaak volgt die grote gevolgen heeft voor John.

Er zijn diverse vertellers in deze roman:
- Verreweg de belangrijkste is de ik-verteller J.J. (Jan-Jaap). Hij vertelt in de o.v.t. Hij neemt het grootste aantal hoofdstukken voor zijn rekening;
- Zijn maatje John, de andere witte panter, is een hij-verteller in de o.v.t.;
- Een derde verteller is Buk Terpstra, een journalist die zich op de kwestie van de witte panters heeft gestort en verslag doet de rechtszaak tegen J.J. Hij is een personale verteller (hij-vorm);
- De vierde verteller is Don, een malafide platenbaas die zich voornamelijk in de Cariben ophoudt en de beide jongens aan zijn raplabel wil binden. Hij denkt alleen aan geld en seks. Ook hij is een personale verteller.

Decor

Er is sprake van een hedendaagse tijdsperiode, maar er wordt in geen enkel hoofdstuk een datum of een jaartal genoemd.  

Ook over het decor worden vrijwel geen mededelingen gedaan. Er is sprake van een stadscultuur en de hoofdfiguur is in een betere wijk van de stad, namelijk duinkant, opgegroeid. Hij wil echter niet in dat milieu opgroeien (ter vergelijking: zijn zusje Liesbeth zit op hockey).

Hij wil eigenlijk bij de groep van de straat horen, die strakke regels kent en een echt groepsgevoel kan creëren.

Stijl

Van Stapele  hanteert de rauwe stijl van de straattaal. De woorden  “fokking, pussy, homie, kanker en tering” vliegen je om de oren.

Een paar voorbeelden van die rauwe stijl van Saul van Stapele:
- "Het is op straat altijd jij of hij. Wie gaat naar huis met de money, met de bitches, wie blijft liggen met een fokking groot gat in zijn hoofd en een jankende moeder aan zijn voeten.” (blz. 105).

- "Damn, homie, zei hij, waar de fok praten we over. Hij gaf me met uitgestrekte arm een boks. “kijk naar die  kapotgeile sma naast je. Ze heeft wel grote tieten voor een Aziatische chick, hé?"(blz. 105). "Wat? Wat de fok? Fok jou, man. Je denkt toch niet dat je me zo kan playen? zei John ziedend, het leek alsof de geest van Tony Montana in één klap  zijn lichaam had overgenomen. “Ben je fokking gek geworden?”" (blz. 147).

- "Dit is een tori van J.J. en mij en we doen het samen OF WE DOEN HET NIET, raasde John verder. “En als je het lef hebt, man echt waar. Ik blaas fokking je hele lelijke kankerkantoor op.” (blz. 148).

- “Hij had niet gezegd dat Jiggy een kankerklootzak was die het zaad van zijn weggelopen vader niet waard was geweest, een bastaardmocro die het liefst zijn zwarte krulletjes zou laten blonderen , zich een rollende “r”zou laten aanmeten, filiaalmanager bij Ikea zou worden en elke winter met zijn blonde vrouw en twee blondere kinderen op wintersport zou gaan om bij een goed glas glühwein met alle blanken kankerhard te lachen om die kutmarokkanen.“ (blz. 193).

Slotzin

Ik keek John aan met een blik waarin minachting en spijt met elkaar armpje drukten. Een stoot lucht stroomde luidkeels uit mijn neusgaten. Terwijl ik me langzaam omdraaide naar de uitgang, naar de plek waar ze me juichend op hun schouders hesen, mijn naam scandeerden en elke stap die ik deed met ovationeel applaus begeleidden, zei ik met vaste stem: “Mijn naam is Jan-Jaap.

Beoordeling

Een snelle en vlot geschreven roman om te lezen. Het thema is er echt één voor jonge mensen die willen weten hoe de straatcultuur in elkaar steekt. Lezers die van rapmuziek en rappers houden, kunnen hierin veel; herkenbaars tegenkomen. Het boek is dus bij uitstek geschikt voor jonge mensen die een actueel boek/thema op hun lijst willen zetten. Maar let op: niet op elke school zal de inhoud van deze roman op prijs gesteld worden, ik denk hierbij aan scholen met een sterke, christelijke signatuur. Het is niet ondenkbeeldig dat docenten Nederlands op die scholen het aan hun leerlingen zullen verbieden dit boek op de literatuurlijst zullen zetten. Onder het kopje “stijl” kun je een reden zien waarom dat zij dat vinden. Ze zullen waarschijnlijk aan een roman meer eisen wat betreft normen en waarden stellen.

De schrijver die eigenlijk journalist is, heeft zijn verhaal met literaire ingrepen spannend gemaakt (doorbreking chronologische volgorde, meervoudig perspectief, onverwachte gebeurtenissen etc.).
Amusementswaarde voor scholieren: ruim voldoende.

Recensies

"Met Witte Panters meldt een afgevaardigde uit de Nederlandse hiphopwereld zich aan het roman-firmament. Het rauwe Witte Panters is stylistisch knap geschreven, rijk aan metaforen en aantrekkelijk voor een breed publiek. Verdienstelijk romandebuut." http://www.hiphopinjesmoe...drijfveren

"Zijn ervaringen met hiphop en het straatleven legden de basis voor Witte panters. Als hiphopliefhebber heb je wel een voorsprong bij het lezen, maar van Stapele trekt je de wereld van J.J. en John binnen en vertelt met humor en een grote bek het verhaal van twee jongens die opvallen, omdat ze precies zo zijn als ieder ander." http://funkimag.nl/kort-n...-recensie