Feitelijke gegevens

• 1e druk, 2011
• 280 pagina's
• Uitgeverij: Anthos

Flaptekst

Samenvatting

Een ex-sergeant uit het Nederlandse leger Leo Wissink (55 jaar) doet heel vroeg in de morgen zijn opdrukoefeningen in de tuin van zijn woning in Amsterdam. Hij weet dat hij wordt bespied door zijn aantrekkelijke buurvrouw die kort geleden naast hem is komen wonen en gescheiden is. Hij zou wel wat met haar willen beginnen. Zijn eigen vrouw is namelijk niet zo aantrekkelijk meer voor hem. Hij kijkt stiekem maar boven en wil zich voorbereiden op zijn joggingroute. Maar dan wordt hij plotseling gruwelijk om het leven gebracht door iemand met een metalen voorwerp waarbij zijn buik opengereten wordt. Een andere buurvrouw die naar haar werk moet, vindt kort daarna het zwaar beschadigde lichaam van Leo Wissink.

Inspecteur Paul Vegter (56) wordt op de zaak gezet. Zijn jongere collega Renée met wie hij na de dood van zijn vrouw een relatie onderhoudt, slaapt bij hem. In een vorig deel van de serie heeft ze een gewelddadige verkrachting meegemaakt en ze heeft dat nog steeds niet goed verwerkt. Daartegenover staat dat Paul enkele jaren geleden zijn leuke vrouw Stef verloren heeft. Maar Renée en Paul hebben een moeizame relatie, niet in de laatste plaats omdat zij net zo oud is als Pauls dochter Ingrid, die het overigens maar niets vindt dat haar vader zo’n jonge partner heeft. 

In een van de eerste hoofdstukken maken we ook kennis met een jongen die Ferry heet en een paar vreemde dingen doet. Zijn relatie met zijn vader is slecht: de man doet niet veel anders dan voor de televisie te hangen en lijkt weinig contact met de zoon te willen onderhouden. Die bevindt zich in een crimineel circuit o.a. met de Marokkaan Mo (hammed) die wel een paar klusjes voor hem weet. Opdrachtgever is ene André. De volgende klus is het stelen van wapens uit het gebouw van de kleiduivenvereniging, waarvan Ferry zelf lid is. Dat zal hem 3000€ opleveren. 

Paul Vegter en zijn collega Talsma komen er achter dat Wissink een vijand (een ex-collega uit het leger) heeft die hem verwijt dat Wissink een overspelige relatie met zijn vrouw is aangegaan. Deze Dorheim is dus een potentiële kandidaat-moordenaar. De vrouw van Wissink wil liever niet dat er onderzoek naar de daders wordt gedaan. Toch bezoekt de politie Dorheim die op dat moment dronken is en ook toegeeft dat hij wraakzuchtig is en Wissink een zak vindt. Wanneer ze later vlak bij zijn huis gaan posten, zien ze dat hij een aantal voorwerpen in de glasbak gooit. Het sectierapport naar de doodsoorzaak van Wissink geeft aan dat het mogelijk is dat hij vermoord is met een bajonet: de verwondingen lijken er tenminste op. In de glasbak liggen inderdaad bajonetten. De militair Dorheim wordt opgepakt en verhoord. Toch ontkent hij iets met de moord te maken te hebben. Hij is nu eenmaal een verzamelaar van wapens, maar hij is bang geworden door het politiebezoek en daarom heeft hij de bajonetten weggegooid.

Met de Marokkaan Mo pleegt Ferry de inbraak in het verenigingsgebouw van de kleiduivenclub en wat hij niet weet is dat het gebouw daarna in de fik moet worden gestoken. Daar schrikt hij van. Ze stelen meer dan 40 geweren en bergen die op in een loods. Daarna gaat hij verhaal halen bij zijn opdrachtgever André die blijkbaar iets in zijn drankje doet. Hij wordt later wakker op een bankje in het park met het geld op zak, maar ook met een bloedend achterste: hij is door André en diens vriend seksueel misbruikt. Hij laat zich behandelen in een ziekenhuis. Maar hij geeft de daders niet aan. Thuisgekomen ziet hij zijn vader wanhopig in zijn stoel zitten: de kleiduivenverenging was zijn enige hobby nog. Ferry vindt zijn vader een loser maar hij heeft wel spijt van de brandstichting in het gebouw. Hij zint op wraak op André , ook omdat ze hem misbruikt hebben. 

Vegter ondervraagt de ex-vrouw van Dorheim die inmiddels een nieuwe vriend heeft voor wie ze het overspel met Wissink geheim had gehouden. Haar nieuwe vriend is “not amused.” 
Paul Vegter voelt zich daarna eenzaam en hij zit niet lekker in zijn vel. Renée biedt aan om hem te troosten door bij hem te komen slapen. Erg vriendelijk antwoordt hij echter niet. Toch komt ze de nacht bij hem doorbrengen. Maar de volgende morgen wordt hun uitslaapochtend weer wreed versoord door een nieuwe melding van een moord. Deze keer is het de joggende huisarts Ernst Reekers die door een onbekende met een schot hagel in zijn gezicht bloedig vermoord wordt. Een eveneens joggende studente heeft hem gevonden en ze is erg van slag door de aard van de verwonding. Ook Renée kan deze uiting van bloedig geweld maar slecht de baas. Vegter en Talsma bezoeken de weduwe die een keurige vrouw is, maar enigszins snobistisch. Reekers is een arts die maar drie dagen werkt, rijke patiënten heeft en niet echt betrokken is bij zijn clientèle.

Ferry brengt de wapens vanuit de loods naar een caravan, maar later brengt hij die naar de wapenhandelaar die op het terrein van de kleiduivenvereniging een winkeltje dreef. Hij wil wraak nemen op André en heeft daarvoor een plan gesmeed. Hij legt de wapens gewoon in het gras. De wapenhandelaar vindt ze later terug en is daar erg verbaasd over. Ferry pakt de auto van zijn vader en rijdt tegen de vangrail. Die is erg boos en Ferry moet het spuiten van de auto zelf betalen. Dat kan hij doen van de 3000 € die hij verdiend heeft met het stelen van de geweren. Toch krijgen zijn vader en hij ruzie en hij krijgt een flinke dreun. Het blijkt dat hij vroeger een broer heeft gehad, maar wat er met hem gebeurd is, weet de lezer nog niet. 

Paul en Renée ondervragen een echtpaar dat een aanklacht heeft ingediend tegen de huisarts vanwege nalatigheid, maar het is niet erg waarschijnlijk dat zij verdachten van de moord op hem zijn. Daarna ondervragen ze de assistente van de huisarts die net teruggekeerd is van vakantie. Haar vriend vindt de huisarts een zak en een snob. Daar heeft hij niets mee.
Politieagenten zien die dag dat een jonge Marokkaan met een geweer aan het oefenen is. Het is Mo die met een van de achtergehouden geweren probeert te schieten, maar hij kan er niet veel van. Hij wordt opgepakt omdat het mogelijk het moordwapen is. Maar in eerste instantie laat hij geen word los.

Er zijn voorlopig weinig aanknopingspunten. Paul vermoedt een verband tussen beide moorden. Dan ondervragen ze de bestuursleden van de kleiduivenvereniging. Er is iets mis en één van de bestuursleden heeft de Security Dienst opdracht gegeven om niet te gaan kijken bij de afmelding van het alarmsysteem. Er is een soort theorie waarbij de overheid er mee gediend zou zijn dat het gebouw niet meer herbouwd zou worden, waarna het verkocht zou kunnen worden aan een projectontwikkelaar. Zo zouden de leden met elkaar de winst kunnen verdelen en de bestuursleden zouden er nog meer geld aan kunnen overhouden vanwege een deal met de ontwikkelaar.

Ferry hoort van zijn vader dat hij werkloos is geworden door de bouwcrisis en hij gaat verhaal halen bij een arrogante directeur van het bouwbedrijf. Die organiseert net een BBQ voor vrienden en kennissen, maar belandt tenslotte toch in het zwembad door toedoen van een boze Ferry. Daarna gaat hij naar zijn caravan om met het geweer te oefenen. Hij is van plan André een loer te draaien. Hij gaat zijn gangen na en ziet dat hij vaak naar de sportschool gaat. 

Talsma’s vrouw is ziek: ze heeft een ongeneeslijke vorm van kanker en de politieman ziet hun grote droom (na pensionering naar Friesland verhuizen) in rook opgaan. Hij praat erover met Paul. Die gaat na een lange dag bij zijn Ingrid op bezoek om toch eens goed met haar te praten. Ze heeft er moeite mee dat haar vader zo’n jonge relatie heeft. Zelf is ze in verwachting van een kleinzoon. Ze toont nu wel wat meer begrip voor Renée. 
Die praat ook weer een keer met Paul en zegt tegen hem dat ze heel erg bang is geworden na de verkrachting. Sinds die tijd draagt ze altijd een vlindermes met zich. Paul vindt dat geen goede zaak en vindt dat ze met ziekteverlof moet en deskundige behandeling nodig heeft.
Bij de ondervraging van Mo zegt deze knul dat zijn opdrachtgever André heet en dat ene Ferry hem geholpen heeft bij de inbraak. 

Ferry gaat met het geweer naar de sportschool en wanneer André met zijn vriend naar buiten komen, schiet hij op hen. Hij richt op het kruis van zijn opdrachtgever en drukt af. 

Die raakt flink gewond met hagel en moet in het ziekenhuis worden geopereerd. Vegter en Talsma gaan er op af en ze komen erachter dat de dader Ferry Elsman is. Wanneer ze naar zijn huis gaan, doet diens vader open. Wanneer ze boven onderzoek doen naar het wapen, vinden ze een aantekenschrift waarin een reeks notities staan die te maken hebben met Leo Wissink en Ernst Reekers. Het blijkt dat iemand nauwkeurig heeft bijgehouden wanneer die aan het hardlopen waren. Het kost niet veel moeite om de vader van Ferry aan het praten te krijgen en hij legt de hele situatie, in feite een bekentenis, uit.

Hij heeft een vrouw verloren aan kanker en zijn ene zoon Niels (tweelingbroer van Ferry) was meer een vaderskindje dan Ferry. Eerst was hij ook metselaar net als zijn vader, maar hij kreeg last van de ziekte van Crohn. Vervolgens ging hij in dienst, maar hij werd daar behoorlijk geziekt door het schorem dat in dienst zit. Bij een bivak mocht hij geen medicijnen slikken voor zijn ziekte en hij was dan na een slechte nacht gestorven. De sergeant die hem weigerde te helpen, was Leo Wissink en de dokter die te hulp was geroepen en te weinig hulp had geboden, was Ernst Reekers. Zo hadden beide moorden toch nog met elkaar te maken. Vader Elsman had een tijd lang gevochten tegen het systeem maar de advocaten van de landmacht en van de huisarts waren sterker dan zijn eigen pogingen om zijn recht te kunnen halen. Als individu had hij het onderspit moeten delven en daarom was hij voor eigen rechter gaan spelen. De moorden waren dus gepleegd uit pure wraakzucht. Het was eigenlijk best te begrijpen, vindt Paul Vegter. 
In het laatste hoofdstuk rijdt hij terug naar zijn huis in het rustige dorp. Hij begrijpt dat het systeem soms kleine mensen te gronde kan richten. 
Het is duidelijk dat er nog wel een vervolg op de Paul Vegter-serie zal komen.

Thematiek

Misdaad: whodunit

In deze thriller zijn er eigenlijk twee belangrijke verhaaldraden te onderscheiden. In de ene is er de situatie van de twee moorden. En beide moorden zijn verbonden met het klassieke motief van whodunit en whydunit.
Ze zijn gepleegd uit een soort frustratie door een man die eerst zijn vrouw en daarna zijn zoon verliest. Aangezien de zoon door fouten van de legerleiding en de huisarts om het leven is gekomen, vecht hij met aanklachten tegen het systeem. Maar omdat de advocaten van de rijken/ het systeem beter zijn, krijgt hij geen poot aan de grond en besluit hij voor eigen rechter te gaan spelen. Het is de kleine man die in opstand komt tegen het systeem: hij is bouwvakker, wordt in de crisis werkloos, verliest zijn vrouw aan kanker, ziet zijn lievelingszoon door fouten van anderen sterven en zijn andere zoon in een verkeerd circuit raken. Zo’n man zal de strijd tegen het systeem nooit kunnen winnen.

Motieven

Verkrachting/seksualiteit

Ferry wordt verkracht door André en Renée heeft haar verkrachting nog steeds niet goed verwerkt.

Wraak

Vader Elsman heeft uit wraak voor de dood van zijn zoon Leo Wisselink en Ernst Reekers vermoord.

Moord

Er zijn twee moorden gepleegd, die opgelost moeten worden als een whodunit en whydunit.

Vader-zoonrelatie

De relatie van vader Elsman met Ferry/Niels is moeizaam.

Vader-dochterrelatie

Paul en Ingrids relatie verslechtert nadat Paul iets krijgt met Renée. Hij is niet erg betrokken bij zijn dochter en haar zwangerschap.

Liefdesrelatie: problemen/echtscheiding

Aan de andere kant is er in de serie over Paul Vegter het motief van de moeizame relaties. Na de dood van zijn vrouw Stef heeft Paul moeite met het verwerken van zijn verdriet. Hij is gecharmeerd van zijn jonge collega Renée die later het slachtoffer wordt van een verkrachting. Ze zoeken in hun verdriet en in hun eenzaamheid troost bij elkaar. Maar omdat Renée net zo oud is als zijn dochter Ingrid kan de laatste de relatie niet goed verwerken. Dat heeft ook invloed op de relatie tussen Paul en Ingrid. Ze hebben nauwelijks contact, ook al door zijn drukke baan. Hij besteedt te weinig aandacht aan het feit dat ze zwanger is. Gaandeweg het boek lijkt Ingrid het bestaan van Renée wat beter te kunnen uitstaan. Hoe het verder gaat tussen Paul en Ingrid en Paul en Renée, zullen we vast in een volgend deel lezen.

Overspel

Wissink heeft een vijand die hem verwijt dat hij vreemd gegaan is met zijn vrouw.

Titelverklaring

“Verloren zoon” is een heel goede titel voor de thriller. De uiteindelijke dader Elsman heeft twee zoons, die beiden verloren zijn gegaan. Zijn lievelingszoon Niels die eerst ook bouwvakker was, leed aan de ziekte van Crohn. Op bivak in het leger werd onvoldoende aandacht besteed aan zijn ziekte waardoor hij overleden was. Elsman neemt wraak door zowel de militair als de huisarts bloedend om het leven te brengen.
In zijn huwelijk maar ook door de dood van zijn vrouw en zoon, is hij ook zijn tweede zoon kwijt geraakt. Hij heeft weinig aandacht besteed aan de jongen die o.a. daardoor in het verkeerde circuit is terechtgekomen. Mentaal gezien bemoeit hij zich nauwelijks met deze zoon en daardoor is de titel ook op Ferry van toepassing.

Structuur & perspectief

Structuur
Er zijn 39 hoofdstukken die geen titel hebben. In het eerste hoofdstuk wordt een moord gepleegd en in het laatste hoofdstuk is die opgelost. Het gehele verhaal wordt in chronologische volgorde verteld. Af en toe wordt er in de herinnering van Paul teruggegrepen naar de informatie die in de eerste drie boeken over Paul Vegter is vermeld. Toch kleedt Dijkzeul dat erg handig in. Je kunt het boek ook gewoon lezen zonder dat je van de eerste drie delen op de hoogte bent.

Perspectief
Zoals gebruikelijk heeft een thriller van Lieneke Dijkzeul over de rechercheur Paul Vegter een meervoudig perspectief. De meeste hoofdstukken worden verteld vanuit het personale (hij-verteller) gezichtspunt van Paul.

Een andere personale verteller is de jongen Ferry Elsman, die zich in het foute circuit begeeft.

Daarnaast zijn er nog twee hoofdstukken waarin de slachtoffers van de moordaanslagen resp. Leo Wissink (de militair) en Ernst Reekers (de huisarts) het moment van de aanslag op hun leven beschrijven.

In een enkel hoofdstuk is de collega van Paul, rechercheur Talsma, die met een aan kanker lijdende vrouw tobt, de verteller.

Alle vertellers vertellen in de o.v.t wat een heel natuurlijke manier van vertellen in dit boek is.

Het meervoudig perspectief is bovendien functioneel in deze thriller.

Decor

De tijdlagen van het verhaal 
Vanuit de beschrijving van het weer weten we dat het verhaal zich afspeelt in een warme week in september. Maar nergens wordt in het verhaal verteld in welk jaar de handeling zich afspeelt. Wel wordt er meegedeeld dat er een crisis in de bouw is, waaruit je zou kunnen opmaken dat het verhaal wordt gesitueerd in de tijd van de economische crisis van de laatste jaren. De bouwsector krijgt als eerste te maken met de eerste ontslaggolf. Je zou daaruit mogen opmaken dat we in ieder geval na 2008 zitten.

De vertelde tijd is erg kort voor een thriller: van de eerste moord op Wissink tot aan de oplossing van de beide moorden zitten niet meer dan twee weken.

Het decor van de handeling 
Net als in de eerste afleveringen romans van deze serie over Paul Vegter worden de moorden gepleegd in Amsterdam (de laatste bijvoorbeeld in het Zuiderpark). Paul Vegter woont zelf in een dorp in de buurt van Amsterdam. Heel bepalend voor de handeling is het decor van de Paul Vegter-serie niet.

Beoordeling

 Lieneke Dijkzeul is één van de beste thrillerschrijfsters van Nederland en dat komt mijns inziens vooral door de realistische manier waarop ze haar verhalen opbouwt. Het plot is vrijwel altijd goed verzorgd en berust niet zoals bij zoveel andere schrijfsters in dit genre op toeval, slordigheden en onwaarschijnlijkheden. Bovendien bouwt ze rust op in haar romans waardoor je niet van de ene moord naar de andere moord snelt.

Dijkzeul schrijft mijns inziens echter literaire thrillers: dat wil zeggen dat niet alleen het plot centraal staat (een whodunit of een whydunit) maar dat we ook geconfronteerd worden met de menselijke relaties van haar hoofdpersonen (de verhouding vader-zoon, de verhouding vader-dochter Ingrid, de moeizame relatie tussen Paul en collega Renée en de verwerking om het verdriet van Pauls overleden echtgenote Stef. Dijkzeuls personages zijn mensen van vlees en bloed en dat is een prettige bijkomstigheid in een thriller. Bovendien brengen die passages rust in de roman zonder dat het minder lovende predicaat “oestrogeen”-thriller erop van toepassing is.

Het boek leest niettemin als een trein.

Misschien wordt een boek van Dijkzeul in de categorie thrillers nog onvoldoende gewaardeerd in de vorm van verkoopcijfers, de nominaties voor thrillerprijzen als De Gouden Strop en De Diamanten Kogel zij haar wel toegekend. Het wordt hoog tijd om haar in 2011 te bekronen met één van die prijzen.

Daarom verdient “Verloren zoon” zeker een plaats op de literatuurlijsten van het voortgezet onderwijs. Het kan m.i. zelfs op vwo-lijsten worden geplaatst. De amusementswaarde voor de scholieren is hoog en de literaire waarde twee punten.

Recensies

"Een spannende, goedgeschreven, echte literaire thriller. " http://www.crimezone.nl/w...n-zoon.htm

"De wijze waarop Dijkzeul met aanwijzingen speelt en verbanden weeft is zeer sterk;" http://www.nrclux.nl/verl...ct/761578/

"Zeer onderhoudende vierde thriller van Lieneke Dijkzeul rond inspecteur Paul Vegter." http://www.twenteuitdekun...er-ellende

"Verloren zoon is meer dan een thriller. " http://www.vrouwenthrille...9041418401

Bronnen

Website van de schrijfster

http://www.lienekedijkzeul.nl/