Onderzoekje

Zit jij in de bovenbouw van vmbo of havo? Doe dan mee aan dit korte onderzoek van een paar minuutjes over jouw studiekeuze en maak kans op een Bol.com van 15 euro!





MEEDOEN



 


Feitelijke gegevens

  • 1900
  • 356 pagina's
  • Uitgeverij: Astoria Uitgeverij

Flaptekst

Frederik van Eedens roman 'Van de koele meren des doods' is een klassieker uit de Nederlandse letterkunde. Toen het pas verschenen was echter, werd de schrijver van alle kanten fel bekritiseerd. De algemene toon was dat de medicus, Van Eeden was behalve schrijver ook psychiater, meer aan het woord was dan de dichter. Van Eeden heeft geprobeerd zich te verdedigen tegen die kritiek in een voorwoord bij de tweede druk. Hierin protesteert hij er tegen, dat men zijn werk beschouwd had 'als de zielkundige studie van een min of meer pathologisch geval Dit is de banale opvatting van oppervlakkig-denkende en gevoelende lezers... Dit werk nu is geheel door kunstenaars-motieven ontstaan, en wetenschappelijke motieven zijn er ten enenmale vreemd aan gebleven. Hoezeer de schrijver ook moge tekort gekomen zijn in de uitvoering, de bedoeling was geen andere dan de weergave, het weder doen ondervinden, door anderen, van de zelf ondergane schoonheids-emotie.'

Men bleef echter nog jarenlang afwijzend staan tegenover het boek. Wat er duidelijk aan de hand was echter, was dat Van Eeden zijn tijd ver vooruit was. Voor de hedendaagse lezer, die over het algemeen vertrouwd is met de psychologische en naturalistische roman, hoeft er geen twijfel over de motieven van Van Eeden te bestaan en is het voorwoord met de verdediging dan eigenlijk ook overbodig geworden.

Eerste zin

De geschiedenis van een vrouw. Hoe zij zocht de koele meren des Doods, waar verlossing is, en hoe zij die vond.

Samenvatting

'De geschiedenis van een vrouw. Hoe zij zocht de koele meren des Doods, waar verlossing is, en hoe zij die vond.'

Het verhaal gaat over Hedwig Marga de Fontayne, een gevoelige, intelligente vrouw die haar emoties niet kan koppelen aan de realiteit. Tijdens haar jeugd overlijdt haar moeder, waardoor het gezin het zwaar te verduren heeft en haar vader aan drank verslaafd raakt.

Hedwig komt er al snel achter dat ze geliefd is bij de mannen, ook al in haar jeugd. Ze krijgt te maken met mannen die verliefd op haar worden, zoals Johan, een jonge kunstenaar. Hedwig begrijpt dit niet, maar kan hem ook niet duidelijk maken dat de liefde niet wederzijds is. Ze wil echter wel graag bevriend zijn met Johan en Johan komt er pas achter dat de liefde niet wederzijds is als Hedwig met Gerard trouwt. Johan kan dit niet verkroppen en stuurt boze brieven naar Hedwig. Uiteindelijk pleegt Johan zelfmoord en geeft Hedwig hiervan de schuld.

Hedwig heeft ook contact met de zieke Joob. Joob en Hedwig hebben voornamelijk gesprekken over de visie van Joob op het leven en Joob drijft de spot met Hedwigs pijntjes. Hij vindt dat Hedwig het echte leven nog niet ontdekt heeft.

Hedwig en Gerard wisten vanaf het eerste moment dat ze bij elkaar hoorden, maar deze relatie hangt ook van misverstanden aan elkaar. Hedwig wil graag kinderen, maar Gerard ziet het niet zitten om gemeenschap met Hedwig te hebben. Hij onderbouwt dit niet, omdat hij denkt dat Hedwig het wel begrijpt.

Vervolgens ontmoet Hedwig een andere man, Ritsert, een oude vriend van haar broer. Ritsert is een succesvolle pianist tot wie Hedwig zich zeer aangetrokken voelt. Ze vertelt Gerard over Ritsert, maar vertelt niet dat ze een seksuele relatie met hem onderhoudt. Als Gerard hier toch achter komt wil Gerard hem vermoorden. Hedwig is hier zo kapot van, dat ze probeert zelfmoord te plegen. Dit mislukt, omdat Ritsert haar redt. Gerard wil Hedwig nooit meer zien en daarom vertrekt Hedwig samen met Ritsert naar Engeland.

Na een tijdje raakt Hedwig zwanger van Ritsert. Ze is hier heel erg blij mee, omdat ze altijd al kinderen wilde, maar het kindje sterft al snel na de geboorte. Hedwig heeft het hier psychisch heel zwaar mee en stopt het overleden kindje in een koffer en verdwijnt. Ze wil naar Holland, om het kindje te laten zien aan de vader, maar verwart hierbij Ritsert met Gerard. Uiteindelijk belandt ze in Parijs, waar ze in de prostitutie terechtkomt om haar nieuwe verslaving aan valium te kunnen bekostigen.

Hedwig komt in een verzorgingstehuis terecht, waar ze het goede pad op wordt geholpen door zuster Paula. Zij doet haar de waarde van het leven inzien en overtuigt haar dat God nog altijd van haar houdt.

Als Hedwig genezen is van haar verslaving keert ze terug naar Nederland, waar ze door Joob wordt bewonderd om haar verandering. Ze gaat aan de slag als hulp bij boer Harmsen, een vroegere eigenaar van het land van haar ouders.

Op drieëndertigjarige leeftijd sterft ze aan een longontsteking.

Personages

Hedwig

Hedwig is de hoofdpersonage in het verhaal. Ze is een mooi, gevoelig en naïeve vrouw en ze houdt van de rust op het platteland. Ze heeft hoge verwachtingen die niet waargemaakt kunnen worden en de werkelijkheid komt voor haar dan ook regelmatig als teleurstelling om de hoek kijken. Daarnaast ziet ze de dood als iets begeerlijks; iets wat haar verlost uit de werkelijkheid en waar ze rust kan vinden. Uiteindelijk wordt ze verandert door zuster Paula in het verzorgingshuis, waar ze begint te geloven in de helende krachten van God.

Johan

Johan is een zeer gevoelige jongen en het vriendje van Hedwig tijdens haar jeugd. Ze hebben diepgaande gesprekken met elkaar en Johan wordt verliefd op Hedwig, maar zij kan deze liefde niet beantwoorden. Wanneer Hedwig met een andere man trouwt, pleegt Johan zelfmoord.

Gerard

Gerard is de echtgenoot van Hedwig. Hij is heel perfectionistisch en wil daarom alles in de relatie perfect doen. Ze hebben geen seksuele relatie, terwijl Hedwig wel graag een kindje van hem zou willen. Hij verliest haar aan een man die haar dit wel kan geven.

Ritsert

Ritsert is de grote liefde van Hedwig na Gerard. Hij is een succesvol pianospeler. Hij kan Hedwig wel een kindje geven, maar dit kind overlijdt vlak na de geboorte.

Joob

Joob is een vriend van Ritsert en later ook een vriend van Hedwig. Hedwig en Joob kunnen goed met elkaar overweg en hebben veel diepgaande gesprekken over het leven.

Zuster Paula

Paula is de zuster die Hedwig verzorgt en haar van haar verslaving af helpt. Ze zorgt er ook voor dat het leven van Hedwig totaal verandert, door haar te laten inzien dat het geloof een uitkomst kan bieden. Ze leert haar om niet te streven naar volmaaktheid, maar om te streven naar de volmaaktheid van God, waarbij je ook negatieve kanten mag hebben.

Quotes

"Hopeloos en eenzaam voelde zich Hedwig. Het was alsof haar handen, die ze zoo verlangend en vertrouwend naar het leven uitstrekte, overal gewond werden en gesneden door kwaad en leelijkheid."

Bladzijde 119

"Juist het voltooide, het schijnbaar kreukeloos afgewerkte van haar leventje maakte haar zwaarmoed dieper en haar levensmoed hopeloozer verlamd."

Bladzijde 170

"Dankje wel Joob. Ik vat het zelf nog maar half, wat je zegt. Maar ik voel minder benauwd en onzeker. Ik voel as of... as of... als of ik me nu veiliger aan Gods wil durf overlaten, omdat hij wel zorgen zal dat er van me terecht komt wat... wat de moeite waard is om terecht te komen."

Bladzijde 254

Thematiek

Hedwig krijgt veel aandacht van mannen en heeft vele verschillende relaties met mannen. Geen enkele relatie is perfect en het werkt steeds toch niet helemaal. Vriendschappen worden liefdes die ze niet kan beantwoorden en liefdes worden relaties waarin verwachtingen verschillen.

Motieven

Het geloof in God is voor Hedwig een reden om haar leven drastisch te veranderen en waardoor ze weer gelukkig kan zijn."

Het lot speelt een grote rol in het leven van Hedwig, maar ook in de literatuur uit de vroege 20e eeuw. Hedwig krijgt een verslaving, nadat haar vader ook verslaafd is geweest. Daarnaast overlijdt ze jong, net als haar moeder."

Trivia

Titelverklaring

De titel is afgeleid van een psalmtekst waaraan wordt gerefereerd in hoofdstuk XV: 'Maar doodgaan scheen haar altijd nog veel beter, nog veel begeerlijker. Dat zou rust zijn, als die beloofd wordt aan de getrouwen in de psalm, dat zou zachtjes gevoerd worden langs stille wateren langs grote koele meren, dat zou troost zijn, zoals een moeder troost.'

Structuur & perspectief

De roman is geschreven vanuit het perspectief van Hedwig. Je leest over wat ze meemaakt en wat ze daarvan denkt en vindt. Er zijn 32 hoofdstukken en elk hoofdstuk staat in het teken van een bepaalde levensgebeurtenis of periode.

Decor

Het boek is verschenen in 1900 en is geschreven in de periode van september 1898 tot november 1900. Het verhaal speelt zich grotendeels af in Nederland, maar ook in Engeland en Parijs. De ruimte is belangrijk, aangezien Hedwig zich op bepaalde plekken duidelijk vrijer en gelukkiger voelt dan op andere plekken. Op het platteland en in het oude buitenhuis voelt zij zich heel gelukkig, maar in de stad voelt ze zich bedrukt. Ook bij de zee voelt ze zich heel rustig.

Haar hele leven wordt beschreven, van geboorte tot aan de dood, maar voornamelijk haar levensjaren tussen 15 en 23 worden zeer uitvoerig beschreven.

Stijl

Het is een psychologische en naturalistische roman. Het naturalisme kenmerkt zich doordat kinderen van ouders veel op elkaar lijken en eenzelfde levensweg afleggen. De moeder van Hedwig sterft vroeg; Hedwig ook. De vader van Hedwig raakt verslaafd aan alcohol; Hedwig raakt verslaafd aan Valium.

Daarnaast wijkt het af van de naturalistische stroming, omdat Hedwig lijkt te ontsnappen aan het lot. Zij wordt genezen door het geloof en leeft haar laatste jaren gelukkig en vredig.

Slotzin

Toen begroeven zij haar, in een grooten stoet, op 't kale kerkhofje, waar ook 't lijk van haar moeder lag en van haar vrindje Johan.

Beoordeling

Het verhaal is verschenen rond 1900 en kenmerkt zich door het gebruik van een oudere versie van het Nederlands. Hierdoor is het soms lastiger lezen en is het moeilijker te begrijpen wat er allemaal gebeurt. Kenmerkend voor deze tijd is dat verhalen heel uitvoerig worden beschreven: er is veel aandacht voor details.

REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.