ADVERTENTIE
Open Avond = ontdekken of jij hier past Leren is keuzes maken. Continu blijven zoeken, twijfelen, vallen en opstaan. Dát leren, dat leer je bij Hogeschool Inholland. Tijdens onze Open Avond op woensdag 30 oktober staan onze studenten en docenten klaar om al je vragen te beantwoorden. Kom langs en ontdek of jij hier past.

Meer info!

Feitelijke gegevens

  • 1e druk, 1978
  • 153 pagina's
  • Uitgeverij: Cape

Flaptekst

First Father died, then Mother. Now the four children are left alone in a house that looks like a castle stranded among grim high-rises. Free of supervision, free of restraint, they can do anything. Be anything. As long as they keep the house's secret. In this tour de force of psychological unease, Ian McEwan excavates the ruins of childhood and uncovers thing that most adults have spent a lifetime forgetting--- or denying. Out of blasphemous wishes and hair-raising games, he construct a novel that is all the more chilling for its offhand approach to the unspeakable.

Eerste zin

I did not kill my father, but I sometimes felt I had helped him on his way.

Samenvatting

De vader van Jack herstellende van een hartaanval en is nog steeds niet fit, toch gaat hij samen met Jack cementzakken tillen. Hij krijgt nog een hartaanval en sterft. Hun moeder raakt depressief, slaapt steeds meer en komt uiteindelijk niet meer haar bed uit. De kinderen regelen alles zelf, Julie krijgt de leiding en Jack helpt haar een beetje. Julie doet de boodschappen en Jack brengt af en toe zijn jongste broertje naar school. Jack zit in de puberteit en komt seksueel op gang, hij fantaseert en masturbeert veel. De fantasieën gaan bijna altijd over zijn zus Julie, waar hij zich erg tot voelt aangetrokken. Na een flinke tijd alleen maar in bed te hebben gelegen, wordt hun moeder ziek en sterft ze. Ze vertelt Jack dat hij Julie moet helpen met de opvoeding van Sue en Tom. Jack is daar trots op, dat zijn moeder hem dat toevertrouwt. Wanneer hun moeder overlijdt overleggen Julie en Jack over wat ze moeten doen, ze kunnen de dokter niet bellen om hun moeder op te halen want dan worden de twee kleinsten in een tehuis geplaatst. (Heeft hun moeder verteld en als opdracht meegegeven) Dus ze stoppen hun moeder in een grote kist in de kelder en gieten er cement overheen, het cement was nog over van een project van hun vader. Hij wilde een cementen tuin maken maar overleed voordat dat begonnen was. 

Nu hun moeder is overleden is Julie de baas, ze krijgt elke week geld om eten van te kopen. Dat had hun moeder zo geregeld, het spaargeld dat nog over was wordt nu per week uitgekeerd. In huis is het een zooi, er wordt niet meer opgeruimd. Jack wast zich niet meer en draagt elke dag dezelfde kleding. Julie is veel buiten aan het zonnen, Sue zit voornamelijk op haar kamer te lezen en Tom speelt veel buiten. Jack valt steeds meer een beetje buiten de boot, zijn zussen praten vooral met elkaar en betrekken hem er niet meer bij. Ondertussen heeft Tom besloten dat hij een meisje wil zijn, dus doen ze hem jurkjes aan en een pruik op. Hij mag immers zelf weten wat hij wil zijn. Tom hangt erg aan Julie en loopt haar veel achterna, zij heeft daar niet zo'n trek in. Dit gaat een tijdje zo door.

Dan op begeven moment leest Jack een boek dat hij heeft gekregen van Sue voor zijn verjaardag. Dat gaat over een ruimtekapitein die heel heldhaftig is, Jack is erg onder de indruk. En wil ook zo zijn, de kapitein zorgt altijd dat zijn schip schoon is. Dat wil Jack dus ook, en hij spreekt met Julie en Sue af om de keuken op te ruimen en netjes te houden. En dat doen ze, ze koken ook weer wat vaker omdat dat nu weer mogelijk is. Julie heeft een vriendje gekregen, een rijk vriendje die professioneel snooker speelt. Hij heet Derek, Derek probeert heel erg een plek in het gezin te vinden. Jack moet niet zoveel van 'm hebben, want hij fantaseert nog steeds over Julie, en Sue en Tom vinden hem wel prima. Alleen Derek wil ook bij hun komen wonen, want hij woont nu nog bij z'n moeder, en heeft allemaal ideeën over wat ze met het huis kunnen doen. Het is vrij groot namelijk, dus hij zegt dat ze gedeeltes zouden kunnen verhuren. Julie wil niet hebben dat hij bij hun komt wonen, ze hebben namelijk het geheim van de kelder nog en daar wil ze niemand bij hebben. Jack baalt er een beetje van dat hij steeds wordt buitengesloten en gaat bij Sue op de kamer zitten, iets wat hij vroeger vaak deed, na enig aandringen leest ze hem een stuk voor van de brieven aan haar overleden moeder. Ze vertelt over Jack en dat hij stinkt en ontzettend vieze handen heeft en over hoe hij agressief is en met iedereen ruzie maakt. Jack schrikt daar nogal van, dat had hij niet echt doorgehad.(Dat weet je ook omdat je het boek vanuit zijn ogen leest) En steeds meer merkt hij op dat hij inderdaad stinkt, hij begint zich te wassen en schone kleren aan te trekken. Julie begint weer tegen hem te praten en hij wordt minder buitengesloten. Ondertussen wil Tom een baby zijn, en hij gedraagt zich nu ook zo. Julie gedraagt zich als een moeder, brengt hem vroeg op bed, draagt hem, wast hem, hij slaapt in een box op haar kamer etc. 

Derek vindt het stinken in huis, en de kinderen hadden dat ook al gemerkt. Ze gaan naar de kelder om te kijken waar dat vandaan komt, er zit een scheur in het cement en daar komt de stank van hun overleden moeder doorheen. Derek gaat de kelder in en kijkt mee. Ze proberen Derek ervan te overtuigen dat het een hond is die ze daar begraven hebben, maar dat gelooft hij niet. Toch vraagt hij niet verder, en hij vult het gat met extra cement. Jack praat steeds meer met Julie en ze krijgen steeds meer contact. Ook is Jack liever tegen Sue en Tom. Op een avond komt Jack uit de douche en gaat zijn slaapkamer in, zijn licht is uitgevallen en het is donker. In de kamer naast hem huilt Tom heel hard, Jack gaat ernaartoe om hem stil te krijgen. Het wordt uiteindelijk een praatje met Tom, die vertelt Jack dat hij alleen zo doet om aandacht van Julie te krijgen. Julie komt binnen en moet lachen want Jack zit naakt naast een naakte Tom. "Mijn twee naakte baby's" zegt ze. Jack vraag waarom zij nog wel kleren aan heeft, en Julie trekt ook haar kleren uit. Het wordt raarder vanaf hier, Julie zegt dat Jack aan haar borst moet zuigen en dat doet hij maar al te graag. Dan komt Derek binnen. Hij is woest en zegt dat ze allemaal gek zijn en gaat vervolgens naar beneden en slaat de kist met cement open. Ondertussen hebben Julie en Jack seks met elkaar, Sue komt binnen in de kamer en komt er gezellig bij zitten. Tom slaapt. Derek verlaat op begeven moment het huis en rijdt weg. Het gezin zit met elkaar te praten, Tom wordt wakker en dan horen auto's aan komen rijden en zien ze blauwe zwaailichten. 

Personages

Julie

Julie is de oudste van het stel(17/18), zij heeft de touwtjes in handen. Op school is ze redelijk populair, en ze is een goede hardloopster. Haar leven gaat best de goede kant op. Wanneer haar moeder depressief is praat ze veel met haar en zorgt ze dat haar moeder rust heeft. Niemand mag haar dan storen tot Julie het weer zegt. Na het overlijden probeert ze zo goed en zo kwaad als het gaat voor de andere kinderen te zorgen, maar je merkt dat het eigenlijk wat teveel voor haar is. Ze wordt bijvoorbeeld gek van Tom die de hele tijd haar aandacht vraagt. De dood van hun moeder zorgt ervoor dat de balans volledig weg is bij Julie. Ze heeft ook geen ervaring met voor mensen zorgen, koken doet ze niet. Het huis raakt vervuild en de andere kinderen doen wat ze willen. Wel koopt ze boodschappen en doet ze haar best. Derek vindt ze wel leuk, maar tegen hem is ze afstandelijk als het gaat over de andere kinderen of over hun ouders. Daar mag hij zich niet bemoeien. Ze wil het geheim beschermen. Ze wordt gedurende het boek steeds zorgzamer, al lijkt het meer op moedertje spelen ipv echt een moeder zijn.

Jack

De hoofdpersoon van het verhaal, alles zie je door zijn ogen. Je leeft in zijn gedachten. Het is een jongen van 13/14 die niet veel, zeg maar geen, vrienden heeft. Hij is seksueel aangetrokken tot zijn zus Julie en fantaseert veel over haar tijdens het masturberen. En dat doet hij ook vaak. Hij is niet zo van de persoonlijke hygiëne, douchen doet hij eerst bijna niet en daarna helemaal niet meer. Handen wassen ook niet, en schone kleren aantrekken doet hij ook niet. Hij gaat graag om met zijn jongere zusje, maar die sluit hem op begeven moment steeds meer buiten. Jack denkt veel aan zijn moeder die beneden in de kelder ligt. Toch heeft hij het er niet over met zijn zussen, dat komt pas aan het eind van het boek een beetje. Als Jack het boek dat hij van Sue heeft gekregen leest draait zijn leven een beetje, hij wil het huis schoonmaken. Dat doen ze, en zijn zussen zijn wat blijer met hem. Als hij op een dag weer bij Sue op haar kamer gaat zitten verteld ze hem dat hij stinkt en dat ze hem heel vies vind sinds hun moeder is overleden en ook dat hij heel agressief doet en lichtgeraakt is. Jack begint het daarna zelf ook te ruiken en te merken, en hij wast zich en probeert aardiger te zijn tegen de anderen. Het gaat in een stijgende lijn met hem, Julie praat weer meer met hem en Sue ook. Zo gaat dat door richting het einde van het boek, dat je in de samenvatting kan lezen.

Sue

Sue is een meisje, de op een na jongste van het gezin. Ze zit voornamelijk te lezen op haar kamer, of ze schrijft brieven naar hun moeder omdat ze haar zo mist. Sue praat veel met Julie, is lief voor Tom en naait meisjeskleren voor hem. Ze zorgt er ook heel subtiel voor dat Jack zijn leven wat oppakt, door eerst een heel specifiek boek te geven en daarna te vertellen wat ze vindt van hoe hij zich gedraagt.

Tom

Tom is de jongste van het gezin, hij speelt veel met zijn vriendje en vraagt veel aandacht van Julie, die hij als moederfiguur ziet. Op begeven moment wil hij een meisje zijn, en loopt hij met meisjeskleren en een pruik rond. De ene keer kleedt hij zich 'normaal' en daarna weer als een meisje. Tom wil steeds meer aandacht van Julie en zij wordt daar een beetje gek van, als ze vraagt of hij als een baby behandeld wil worden zegt hij ja. Dan wordt hij ook zo behandeld en hij gedraagt zich ook steeds meer zo. Hij verteld later aan Jack dat hij dat alleen doet om aandacht te krijgen.

Derek

Derek is een succesvolle snookerspeler met een mooie auto en mooie kleren. Hij wil graag bij Julie komen wonen en helpen bij het gezin, en met het huis wat doen. Maar Julie houdt dat allemaal af. Fysiek houdt ze hem ook af. Derek vindt dit vervelend en probeert erachter te komen waarom dat is. Hij vraagt dit aan Jack, aan Sue. Maar die helpen hem niet echt verder. Derek vindt het raar hoe het gaat in het huis, hij zegt daar af en toe iets van maar hij wil Julie ook niet tegen het hoofd stoten. Richting het einde komt hij erachter dat de moeder in het cement ligt, dat vindt hij ook raar maar dan alsnog wil hij wel bij ze wonen. Hij wil dat ze hem vertrouwen. Maar dan ziet hij Jack en Julie en dan is hij boos en gaat over op actie, waardoor uiteindelijk de zwaailichten door het raam schijnen.

Quotes

"Because she would not lie straight, there was barely enough space in the trunk for her. She sank an inch or two into the cement that was already there. I turned for the shovel but Julie already had it in her hands. As she emptied the first load of wet cement onto Mother's feet, Sue gave out a little cry."

Bladzijde 73

"Whenever Tom was about to do something he considered particularly daring, like jumping over a stone, he wanted Julie to watch him. "Julie, watch! Julie! Julie, look!" I heard his voice all morning. I went to watch them from the kitchen. Julie lay on a bright blue towel and ignored Tom. Her skin was so dark I thought it would only be another day before it was black."

Bladzijde 135

"Then we seemed to wake up and began to talk in whispers about Mum. We talked about her illness and what it was like when we carried her down the stairs and when Tom tried to get in bed with her. I reminded them of the day of the pillow fight when we were left in the house together. Sue and Julie had completely forgotten it."

Bladzijde 152

Thematiek

Familiebanden/ familiebetrekkingen
Het boek laat heel goed zijn hoe verknipt de familiebanden in dit gezin zijn. En hoe het alleen maar lastiger wordt als de volwassenen één voor één wegvallen, hoe belangrijk structuur voor kinderen is. Maar toch blijven ze bij elkaar, en zorgen ze uit alle macht ervoor dat ze ook bij elkaar blijven. Uiteindelijk gaat het zelfs over op incest.

Motieven

Incest
Terwijl hun ouders nog leven doen Jack en Julie al een spelletje met Sue waarbij zij naakt is en Jack en Julie haar onderzoeken. Daarbij betasten ze haar overal, hier zijn Julie en Jack al wat ouder dus die lijken wel te weten wat ze doen. Vooral Julie. Gedurende het boek is het Jack die veel aan Julie denkt. Aan het einde komt zijn wens uit. En gaat het over op incest zonder twijfel.

Liefde
Derek is echt verliefd op Julie en daarom laat hij alles doorgaan zoals het is. Liefde maakt blind zeggen ze, en dat lijkt in dit geval ook waar.

Familiegeheim
Het familiegeheim in dit boek speelt een zeer centrale rol, het feit dat hun moeder is overleden is geheim. En dat ze in de kelder ligt helemaal. Allemaal hebben ze er nachtmerries over en denken ze erover na, maar ze delen het niet met elkaar. Alsof het niet bestaat als ze het er niet over hebben.

Puberteit
Jack is op sommige vlakken een echte puberjongen, zijn seksualiteit speelt net op. Hij heeft veel pukkels, lak aan persoonlijke hygiëne, slaapt veel en lang en is humeurig.

Rouw (verwerking)
In het boek hebben alle kinderen een andere manier om met hun verlies om te gaan, Sue schrijft brieven, Julie gaat af en toe bij haar moeder zitten en Jack heeft nachtmerries en denkt veel aan haar. Ze zeggen allemaal dat ze in een soort droom leven waar ze af en toe uit wakker worden. Dat is één van de redenen waarom het boek eindigt met de zin: "There" she said. "Wasn't that a lovely sleep?"

Titelverklaring

The cement garden slaat op de tuin die de vader wil bouwen met cement(daar komt het nooit van). Natuurlijk wordt ook de moeder in cement 'begraven'. 

Structuur & perspectief

Het verhaal is opgedeeld in deel 1 H1 t/m 5 en deel 2 H6 t/m 10, in het eerste deel leven de ouders nog en gaat eerst de vader dood en aan het eind van deel 1 de moeder. Deel 2 beschrijft het leven van de kinderen zonder ouders. Het verhaal wordt verteld vanuit Jack, een puberjongen en het een na oudste kind. 

Decor

Het hele verhaal speelt zich in het huis van de kinderen of in de omgeving van het huis af, verder dan de straat komt het niet. Het speelt zich af in de moderne tijd, dat houdt dus in jaren 80(want toen is het boek geschreven)

Stijl

De stijl is rauw te noemen, er wordt niet geschroomd om de moeilijke zaken te benoemen. Het is een incestueuze bedoening in huis, en de fantasie van de hoofdpersoon wordt verwoordt waardoor je af en toe met je nekharen overeind verder leest. Ook het feit dat ze hun moeder 'begraven', wordt in detail genoemd.

Slotzin

"There!" she said. "Wasn't that a lovely sleep

Beoordeling

Ik geef het boek een 8, het leest fijn door en hoewel de inhoud je soms koude rillingen geeft is het wel interessant om een kijkje in de wereld van zo'n gezin te hebben. Het boeit elk moment wel en binnen no time heb je het boek uit.

Recensies

"Vier ongebonden kinderen in een sloophuis De jonge Engelse schrijver Ian McEwan (hij is nu 30) debuteerde drie jaar geleden tegelijkertijd in Engeland, Amerika en… Nederland met de verhalenbundel die hier de titel De laatste dag van de zomer kreeg. Twee jaar later kwam in Nederland een tweede bundel met verhalen uit: Tussen de lakens; de Engelse en Amerikaanse edities lieten nog een half jaar op zich wachten. Ook McEwans derde boek, ditmaal een roman van 158 bladzijden, verscheen eerder in de Nederlandse vertaling dan in de moedertaal van de schrijver: De cementen tuin. Hieruit blijkt hoe hoog het schrijverschap van Ian McEwan in ons land wordt aangeslagen, in de eerste plaats natuurlijk doordat hij goed schrijft, daaraan kan geen twijfel bestaan. (Waarmee niet gezegd wil zijn dat alles wat hier hoog wordt aangeslagen dus goed is en dat alles wat goed is dus hoog wordt aangeslagen. Was het maar zo eenvoudig.) Een andere factor die het succes van Ian McEwan in Nederland positief heeft beïnvloed, is waarschijnlijk zijn verwantschap met jonge Nederlandse schrijvers. Ian McEwan past niet in de Engelse literatuurtraditie, maar des te meer in de onze. Het kan trouwens niet toevallig zijn, dat hij in Nederland dezelfde uitgever heeft als Jan Donkers en Dirk Ayelt Kooiman. De hoofdfiguren van McEwan worstelen vaak met puberteitsproblemen. In De cementen tuin is dat niet anders. Jack, de ik-figuur, een jaar of veertien, weet zich met zichzelf geen raad. Jeugdpuistjes ontsieren zijn gezicht, hij is onhandig in de omgang met anderen en heeft van zijn ouders geen hoge dunk. Zijn vader is half invalide en heeft de onhebbelijke eigenschap een pietje precies te zijn. Als hij niet meer kan tuinieren en hij ook niet kan aanzien dat zijn levenswerk wordt overwoekerd door onkruid, besluit hij de tuin met cement te egaliseren. Hij is nog maar net begonnen als hij wordt getroffen door een hartaanval. Het boek begint zo: ‘Ik heb mijn vader niet gedood, maar soms dacht ik dat ik hem wel een eindje op weg heb geholpen.’ Jack zou hem namelijk met het werk helpen, maar ging in plaats daarvan naar zijn kamer om te masturberen. Voor het eerst slaagt hij er in om een zaadlozing te bewerkstelligen. Niet lang na de vader overlijdt Jacks moeder die nu met twee zusters en een jonger broertje achterblijft in het huis, het enige dat nog bewoond is in de straat die op de nominatie staat om gesloopt te worden. Omdat de kinderen niet in een weeshuis willen worden ondergebracht, besluiten zij de dood van hun moeder geheim te houden. In de kelder van het huis begraven zij het lijk in een koffer die ze tot de rand toe dicht smeren met cement (er was immers genoeg over). Julie neemt de rol van de moeder over, vooral voor Torn, het kleinere broertje, dat zich eerst als meisje en daarna als baby ge-draagt. Jack verwaarloost zichzelf en voert niets uit. Soms zegt hij hele dagen niets tegen zijn huisgenoten: De dagen glijden voorbij zonder dat hij het opmerkt. De weg naar de volwassenheid, waarop hij onlangs de eerste belangrijke stap zette, is lang en moeilijk en maakt hem onzeker. Ook daarom wordt Moeder in de kelder begraven: zo is ze toch nog in de buurt. Derek, de vriend van Julie, ontdekt het geheim van de kinderen tenslotte, maar hij verraadt het pas aan de politie als hij Julie en Jack in incestueuze houding aantreft, ‘…en ik mocht zelfs niet bij je in de buurt komen, zegt hij verwijtend. Derek vertegenwoordigt de buitenwereld die jaloers is op de vrije manier van samenleven van de vier ongebondenen. Het boek eindigt als de blauwe zwaailichten door het slaapkamerraam ‘een ronddraaiend patroon op de muur’ maken. Zo naverteld lijkt De cementen tuin vooral een absurd verhaal, maar in werkelijkheid is het ook ontroerend, beklemmend, ja, aangrijpend. Jack, die er moeite mee heeft om zichzelf te accepteren zoals hij is, heeft geen problemen met de zeer ongewone situatie waarin hij is terechtgekomen, wat het egocentrische karakter van de puberteit treffend symboliseert. Het enige wat er op de roman valt aan te merken, is dat er na het eerste hoofdstuk nauwelijks meer over de vader wordt gesproken. Weliswaar is de moeder steeds lijfelijk aanwezig, al is ze dood, de herinnering aan de vader kan onmogelijk al uitgewist zijn. Na de openingszin van het boek, die toch een zeker schuldgevoel impliceert, is het onlogisch dat met name Jack geen moment meer aan zijn vader denkt. Frank van Dijl"
https://www.tzum.info/201...nten-tuin/

REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.