Feitelijke gegevens

• 1e druk, 2013
• 330 pagina's
• Uitgeverij: Querido

Flaptekst

Eerste zin

Op 16 september 1890 nam een man de trein van Dijon naar Parijs, daarna is er nooit meer iets van hem vernomen.’ Hij was niet van plan te verdwijnen.

Samenvatting

Er zijn vier  delen in deze roman.

I          Uit  het licht
In het eerste deel stapt Valéry Barre (maker van de eerste filmbeelden) op 16 september 1890  in de trein van Dijon naar Parijs om zijn vriend Marc Roussin te bezoeken. Maar ineens besluit hij in het stadje V. uit de trein te stappen en zijn intrek te nemen in een pensioen. Hij is gaan twijfelen aan het nut van zijn uitvinding en de zin van het bestaan. Hij heeft ook de bedoeling zich na zijn Parijse bezoek naar Amerika te begeven, waar zijn vrouw Caroline en zijn kinderen wonen. Het slechts 2 seconden durende filmpje heeft hij overigens gemaakt met zijn vriendin Beth.

Zijn vriend Roussin, een andere uitvinder, wacht in Parijs tevergeefs op hem. Hij neemt een willekeurige vrouw mee naar huis. Er wordt daarna verteld over een vorige ontmoeting tussen Barre en Roussin, die samen naar mevrouw Loubet gaan die de reputatie heeft vreemde party’s te geven. Toen Barre er was, had ze een spiritueel medium (armzalige het mannetje Gratteron)  op bezoek.
Na zijn dromen in het pension in V. wordt hij ’s ochtends wakker en hij neemt zijn tas met paperassen op  en wandelt weg. Hij wil zijn patent in een kluis op het postkantoor opbergen. Dan loopt hij een kerk binnen, stapt het biechthokje binnen en de pastoor Alard neemt hem de biecht af, terwijl  Valéry in slaap gevallen is. Daarna gaat hij met de pastoor mee naar huis en hij vertelt hem over zijn uitvinding. Vervolgens laat hij de tas met papieren achter bij de pastoor, met het verzoek die ooit te geven aan zijn zoon wanneer die langskomt. Die pastoor gaat er later in snuffelen en ziet een brief van Marc Roussin aan Valéry in de tas zitten. Hij stuurt een brief naar Roussin. Die stuurt het medium Gratteron naar het stadje V. die na aankomst  in een psychiatrische inrichting een nachtje slaapt. Het zit hier vol met gekke uitvinders,  vertrouwt een non hem toe. In de zolderkamer van die inrichting verblijft ook Valéry Barre, maar het medium weet dat niet.

II         In het donker 
Het is 12 jaar later (1902) en het decor is Amerika staat Vermont. We maken kennis met de ik-vertelster Mina Miller , die de vrouw is van de bekende Thomas Alva Edison. Ze heeft haar grote liefde laten lopen en is met de veel oudere Edison getrouwd. Zijn eerste vrouw is overleden (waarschijnlijk aan een hersentumor). Hij heeft niet veel op met zijn zoon Tom, die dan ook zijn eigen weg is gegaan, de naam van zijn vader heeft afgestoten en Willard heet. Zijn vader geeft hem nog een toelage van 50 dollar per maand waardoor hij een champignonkwekerij kan beginnen. Tom had meer met zijn moeder.

Alva  heeft verder ook niet zo’n goede reputatie: hij koopt allerlei uitvindingen op van arme sloebers en vraagt er zelf patent op aan. Ze noemen hem in de Europese wetenschap dan ook De Verduisteraar. Edison zelf is doof en mede als gevolg daarvan vrij achterdochtig.

Er komt een Frans mannetje bij hen op bezoek dat zich een medium noemt (de lezer herkent hierin Gratteron) en die ziet beelden van mensen die overleden zijn, o.a. van de overleden vrouw van Edison.  De Verduisteraar gelooft daar wel in. Het mannetje heeft ook iemand bij zich die foto’s wil nemen van de bijzondere bloemenverzameling van mevrouw Edison. Dit is mijnheer Whitley.  Het experiment mislukt overigens (hij en Mina slapen en de sluiter van het apparaat werkt niet goed.)
Maar hij  ontpopt zich niet veel later als de zoon van Valéry Barre, Guillaume, die naar zijn vader op zoek is gegaan. Die is namelijk plotseling verdwenen toen hij op weg was naar Parijs (zie deel I)
Hij beschuldigt Alva Edison ervan de uitvinding van zijn vader overgenomen te hebben. Het is de film Roundhay Tuinscène.

III        Nabeeld
Guillaume Barre is een jaar daarvoor (1901) met de boot van Amerika naar Europa gevaren. Hij wil op zoek naar zijn vader, die elf jaar ervoor verdwenen is. Hij vertrekt na een overnachting in Le Havre met de trein naar Parijs om de vriend van zijn vader Roussin te bezoeken. Die ligt ziek in zijn bed en hij is eigenlijk erg vergeetachtig geworden.  Wanneer Guillaume hem ontmoet, denkt Marc Roussin dat hij zijn vader is. Verder kan hij zich weinig herinneren. Guillaume moet naar Chatteron gaan of naar de inrichting waar zijn vader verbleven heeft. De non in de inrichting is niet erg enthousiast over Gratteron die merkwaardige spirituele gedragingen had. Hij is daarna door Edison uitgenodigd om naar Amerika te komen en hij heeft dat gedaan zonder een cent aan het verpleegtehuis te betalen.  Hij wil ook naar pastoor Alard gaan. Die is duidelijk aan de drank, maar hij heeft nog wel de tas met paperassen van Valéry. Het is de tas van zijn vader, want hij ziet een afbeelding van zijn opa erin zitten.

 

IV        Een kwart seconde
Het vierde deel wordt weer verteld door de ik-vertelster Mina Edison. Ze reist eerst met de koets en later met de trein naar Burlington (in de staat Vermont) waar Tom zijn boerderij met champignons heeft. Hij heet anders nl.  Tom Willard. Ze wil een deal met hem sluiten. In ruil voor het terugkrijgen van zijn naam Edison moet hij voor zijn vader iemand uit de weg ruimen. Het gaat om iemand die zijn patentrecht voor de film aan Edison heeft verloren (waarschijnlijk is dit hem aangereikt door Chatteron die hem een jaar later met Guillaume  zou bezoeken.) Tom heeft een geweer en hij wil de naam van degene die hij moet opruimen, niet weten. Daarna reist Mina weer terug naar haar huis. Alva is thuis en zegt tegen haar dat zijn gehoor nog verder achteruit is gegaan.

Personages

Valéry Barre

Franse uitvinder van de eerste bewegende beelden. Hij vraagt zich af of het allemaal nuttig is wat hij doet. Dan stapt hij uit de trein en gaat uiteindelijk te biecht bij een pastoor, waarna hij zich in een verzorgingstehuis laat opnemen. Daarna verdwijnt hij spoorloos.

Marc Roussin

Parijzenaar, knappe uitvinder en bevriend met Valéry. Hij wacht tevergeefs op zijn vriend. Twaalf jaar later verwart hij de zoon met de vader en is hij zelf op de vergeettour.

Guillaume Barre

Gaat elf jaar na de verdwijning van zijn vader op zoek naar hem.Hij heeft een goede van met zijn vader en hij krijgt de tas met de papieren van pastoor Allard. Daarna vertrekt hij naar Amerika om \"wraak te nemen \"op Edison. Hij bezoekt hem en zijn vrouw Mina en vertelt haar dat Edison het patent van zijn vader heeft gestolen.

Thomas Alva Edison

De grote uitvinder komt er niet positief af. Hij wordt De Verduisteraar genoemd. Hij koopt uitvinden op van arme sloebers en vraagt er patent op aan. Hij heeft waarschijnlijk het patent van de film via Gratteron gekocht. Guillaume wil wel wraak nemen.

Tom (Dash) Willard

Hij is een zoon uit het eerste huwelijk van Edison. Hij heeft een hekel aan zijn vader die hem ook niet ziet zitten. Tom had meer met zijn moeder Mary die overleden is. Hij vertrekt maar is aan het einde nodig om Guillaume uit de weg te ruimen. Vormt een fraaie tegenstelling met Guillaume waar het de vader-zoonrelatie betreft.

Mina Miller

Heeft onder druk van de familie gekozen voor de uitvinder en niet voor haar Grote Liefde. Ze moet dat bekopen met een leven met een veel oudere man die bovendien doof is geworden en niet zo positief in het leven staat.

Quotes

"Bedriegen uw zinnen u steeds vaker? Lat uw geheugen u in de steek? De nieuwste pantografen zetten niet alleen uw bewegingen op papier, ook uw hersenspinsels worden haarfijn gekopieerd, zodat u te allen tijde uw gedachten erop na kunt slaan! " Bladzijde 70

"Vader Alard zette voorzichtig zijn glas neer. \"\"Geen zorgen, mijnheer Barre. Ik hou me aan het biechtgeheim.\'
\"ook tegen mezelf?\"
De pastoor begreep het niet.
\"Ik weet niet wat ik heb opgebiecht. Ik heb toch wel iets opgebiecht, nietwaar?
\'\"Ja, u hebt zondige gedachten opgebiecht.\"" Bladzijde 109

"Hij besloot de pastoor over Guillaume te vertellen. Dat de jongen een geleerde wilde worden, net als zijn vader.
\"Ik hoop dat hij me inhaalt\", bekende hij. \"Dat hij me inhaalt, niet verdubbelt, maar doorgaat, beter wordt dan ik.\"
De pastoor zei alleen dat het ging onweren." Bladzijde 120

"Valéry Barre, uitvinder van de film. Mijn vader maakte de eerste film ooit. Uw man aasde op die eer en heeft hem gekregen.\"
\"Mijn man kan veel, maar geen mensen verduisteren.\"
\"Precies! Dat is het juiste woord . Het licht van mijn vader is verduisterd door uw man\"" Bladzijde 250

"De Verduisteraar. De eerste keer dat ik die naam hoorde was bij onze predikant. De vroeg zich af waar Alva toch al die waanzinnige ideeën vandaan haalde. Er gingen geruchten dat ze hem niet toebehoorden. Dat hij ze had verduisterd van anderen. Of nog erger: dat de duivel ze voor hem verduisterde, maar ze voor de overdracht nog even verhaspelde.De Verduisteraar, zo noemden ze hem, volgens onze predikant." Bladzijde 256

Thematiek

Geluk/ verlangen naar geluk

De titel van dit thema dekt niet helemaal de lading misschien.
Dat komt ook omdat het concrete thema niet zo vaak voorkomt zodat het in de database van Scholieren.com voorkomt.
Het gaat eigenlijk om het verlangen van de mens om dingen vast te leggen, te bewaren voor het nageslacht. Hoe kunnen herinneringen worden bewaard? Dat thema kun je ook koppelen aan de zin van het bestaan/leven of aan het verschil tussen fantasie en werkelijkheid. Zo vragen de uitvinders zich af wat het nut van hun uitvinding is en of het uitgevonden voorwerp/idee bijdraagt aan een betere wereld. Valéry Barre gaat eraan twijfelen en stapt halverwege de treinreis naar Parijs uit de trein om in het echte leven te verdwijnen. Het leven kan dus ook een desillusie worden.Niemand weet uiteindelijk waar hij blijft.

Motieven

Moeizame liefdesrelaties

De twee liefdesrelaties die worden beschrijven zijn moeizaam. Valéry laat zijn vrouw lange tijd in de steek en heeft een minnares Beth, met wie hij de korte film maakt.De relatie tussen Edison en Mina is ook niet iets met een grote letter L. Mina heeft de liefde van haar leven laten lopen in ruil voor roem met een veel oudere man. Maar heel symbolisch hij is doof voor haar en bovendien niet een man als een Amerikaans zonnetje in huis.

Leugens en bedrog

Thomas Alva Edison neemt het niet zo nauw met de eerlijkheid. Hij staat bekend als de grote uitvinder, maar in de roman is hij eigenlijk De Verduisteraar die van arme sloebers uitvindingen opkoopt en daarop patent aanvraagt. Dat gebeurt o.a. met de uitvinding van de film.

Vader-zoonrelatie

In deze roman komen twee vader-zoonrelaties voor, maar dan wel gespiegeld. Een goede band zoals tussen Guillaume en zijn vader Valéry en een minder goede zoals tussen Tom en zijn vader Thomas Alva Edison. de één zou graag in de voetsporen van zijn vader treden en gaat hem opzoeken. De ander wil nauwelijks iets met zijn vader te maken hebben, hij neemt een andere naam aan en verdwijnt uit zijn buurt.

Fantasie en werkelijkheid

Het vastleggen van beelden is een vorm om de werkelijkheid en fantasie te koppelen. In de roman gebeuren ook dingen van spirituele aard: zien de personages inderdaad de geestverschijningen anderen bijv. ziet Mina Miller de geestverschijning van Mary, de eerste vrouw van Edison?
Het vastleggen van werkelijkheid op foto op film is een van de mogelijkheden om beelden te bewaren voor later om zo de herinnering aan die persoon te kunnen helpen.
Er is ook nog een andere relatie tussen fantasie en werkelijkheid. Marente de Moor heeft een ware gebeurtenis (de beelden van Roundhay, Gardenscene van Louis le Prince geromantiseerd in het verhaal van Valéry Barre.

Vatersuchmotief

Guillaume gaat op zoek naar zijn vader die 12 jaar ervoor verdwenen is. dat is een typisch voorbeeld van een Vatersuchmotief. Hij vindt niet zijn vader maar wel een spoor dat naar Amerika leidt.

Opdracht

Marente de Moor geeft de roman een opdracht mee: Voor mijn vader.

Trivia

Het boek berust op een historisch feit: in 1890 verdween de maker van de eerste slechts seconden durende film Louis le Prince. Men weet niet waar hij gebleven is. Marente de Moor heeft over dit historische feit een roman geschreven.

Titelverklaring

"Roundhay, tuinscène" is de titel van wat waarschijnlijk de eerste filmbeelden ter wereld zijn geweest. Het twee seconden lange filmpje werd ooit gemaakt door Louis le Prince (1842- ??) In de roman is dit Valéry Barre, die in de trein stapt met de bedoeling in Parijs patent aan te vragen op zijn uitvinding. Hij stapt onderweg uit in het stadje V. en verdwijnt spoorloos. De schrijfster heeft de Engelse titel overgezet naar het Nederlands en gebruikt als titel voor haar roman.
De titel komt enkele keren letterlijk voor in Deel II in de confrontatie tussen Guillaume Barre en Mina Miller.

Structuur & perspectief

De roman wordt onderverdeeld in vier delen.
I           Uit het licht (onderverdeeld in 10 genummerde hoofdstukken)
II         In het donker (onderverdeeld in 8 genummerde hoofdstukken)
III        Nabeeld (onderverdeeld in 4 genummerde hoofdstukken)
IV        Een kwart seconde (één  kort hoofdstuk)

De vier titels hebben allemaal te maken met het thema: de uitvinding van de filmbeelden en het vastleggen van gebeurtenissen.

Het perspectief in deel I wisselt van personage. Eerst leven we mee met mijnheer Barre, afgewisseld met zijn vriend Roussin en tenslotte komt ook Gratteron aan de beurt. Je kunt dit perspectief het beste onzichtbaar en alwetend noemen.

In deel II maar ook in deel IV   hebben we te maken met een ik-vertelster, Mina Miller, de tweede vrouw van De Verduisteraar (Thomas Alva Edison)

In deel III is weer sprake van een hij-verteller: we blijven als lezer steeds in de gedachten van Guillaume Barre en reizen met hem mee naar Europa, Parijs en het stadje V. Er zou sprake kunnen zijn van een personale verteller, maar je zou ook kunnen denken aan een onzichtbare, alwetende verteller.

Decor

De delen spelen alle in een bepaald jaar en op een bepaalde plaats:
Deel I  voornamelijk in september 1890 in Parijs en het Franse stadje V.
Deel II en II voornamelijk in 1902 in Amerika  in de buurt van Burlington (in de staat Vermont) Het huis van Edison is het decor.
Deel III speelt in april 1901 en het decor is de het schip waarop Guillaume naar Europa vaart en de plaatsen Parijs en weer het stadje V.

Stijl

De stijl van Marente de Moor is echt literair, maar ook wat wazig. het valt in het begin niet mee om door te kunnen lezen.  Je moet als lezer goed beseffen wat je aan het lezen bent. De metaforen die ze gebruikt zijn wel heel fraai en treffend maar heel overdadig maakt ze niet gebruik van beeldspraak; enkele voorbeelden:
(blz. 23) Hij hoopte dat het idee niet levensvatbaar zou blijken en uit zijn hoofd zou barsten als een ganzenjong uit een eendenei. 
(blz. 58) Maar het leven is een buffet, dacht hij, een buffet dat steeds wordt aangevuld. Toch worden de mensen jachtig...de een schept meer op dan hij kan verstouwen, de ander laat anderen voordringen en uiteindelijk zit iedereen verongelijkt te eten, omdat ze in hun haast verkeerd hebben gekozen, omdat een ander meer heeft gekregen....
(blz. 74) Het waren altijd die verdomde vrouwen, waarvoor Roussin alles op het spel zette, als een oude knol die nog een sprongetje wil wagen, maar vergeet dat hij voor een kar gespannen is.
(blz. 183) We hebben elkaar nodig. Ik zorg voor hem zoals de Egyptische plevier de bloedzuigers uit de bek van de nijlkrokodil oppeuzelt. (Mina over haar man Edison)

Opvallend stijlkenmerk in deze roman is ook het in vet gedrukte letters tussen de normale tekst door publiceren van wat we tegenwoordig reclameteksten voor producten zouden noemen. Zie één van de quotes.
Een ander voorbeeld: (blz. 42)
Weet u nog? De lokale tijd van Pennsylvania lag altijd al dertien minuten voor op Harrisburg Time, en negentien minuten op Pittsburgh Time! Stap op de Pennsy en vlieg door de uren!

Slotzin

Dubbele haartjes die niet willen blijven liggen, maar halverwege zijn statisch geladen hoofd overeind komen. Hij schrikt niet, als ik mijn hand op zijn schouder leg. \"Volgens mij\", zegt hij met een verre stem\"is mijn gehoor weer achteruitgegaan.\"

Beoordeling

Zonder twijfel heeft  Marente de Moor opnieuw een mooie, literaire roman geschreven die werd genomineerd voor de Libris literatuurprijs 2014. Nu is het wel waar dat de jury van deze grote literaire prijs meestal zoekt naar grote literaire schrijvers en originele en vernieuwende boeken, die soms wat minder toegankelijk zijn voor het grote publiek. (Wieringa, A.F.Th van der Heijden, Yves Petri en  D. Hooijer  om een paar winnaars van de laatste jaren  te noemen). Dat is op zich niet erg, maar literatuur voor  “the happy few” brengt niet een groot lezerspubliek naar de boekenmarkt.
Zeker, het boek is knap gecomponeerd, fraai en beeldend geschreven, maar echt spannend is het verhaal over Valéry Barre nergens geworden. Ik vrees dan ook dat het boek zijn plaats niet zo snel zal vinden op de literatuurlijsten van middelbare scholieren van deze snelle tijd. Voor havoleerlingen is het verhaal echt te lastig en te weinig spannend en ook heel wat vwo’ers zullen er hun tanden op stuk bijten. Bovendien is het thema (het willen vastleggen van beelden)  en  het genre (een historische/ biografische roman) ook niet erg populair. Om alles goed te doorgronden heb je wel een herlezing nodig. Welke scholier gaat dat doen?
Wie van een spannend boek houdt, komt bedrogen uit. Het mysterie van een verdwenen uitvinder en vader wordt niet opgelost (ook niet door de zoon die klassiek op zoek gaat naar zijn vader)  en diverse verhaallijnen worden wel aangemaakt maar  niet afgemaakt. Er blijft veel te raden over, maar om in de metafoor  van de filmwereld te blijven: je gaat naar een film, ziet mooie beelden die je zelf tijdens het bekijken van de film moet combineren met andere getoonde  passages, maar als je de bioscoop verlaat, vraag je je af waarnaar je hebt zitten kijken. Waarschijnlijk stap je je huis in en ben je het verhaal al weer vergeten. En dan vind ik persoonlijk, schiet de schrijver toch een beetje zijn doel voorbij. Mooischrijverij kan lezers afstoten, en je moet dan niet boos zijn zoals Tommy Wieringa vorig jaar was  tijdens het uitreiken van de NS-Publieksprijs als de prijs van het lezerspubliek naar een triviale schrijver (in dit geval Michel van Egmond met “Gijp”) gaat.
Wil je bewijzen dat ik er met deze recensie naast zit, grijp je kans en bewijs het tegendeel.

 Maar ik had er best enige moeite mee de inhoud van deze roman helder voor jullie samen te vatten.

Recensies

"Helemaal samen komen de lijntjes niet, want De Moor is juist zo fantastisch in het vermijden van eenduidigheid. Waar de plot wordt benadeeld door het teveel aan personages, gedachten en symbolen (een man in Grenoble had 'zich dood gedacht', merkt Barre op, en dat geldt ook af en toe voor dit boek), floreert Roundhay, tuinscène als ideeënroman." http://www.volkskrant.nl/...scene.html

"De Moor excelleert wanneer ze historische feiten vermengt met een satire op moderne verschijnselen, of het nu vaatwassers zijn, Twitter, nieuwsverslavingen of de neiging om iets niet te ervaren maar te filmen. In De Moors fin de siècle haalt iedereen om de haverklap een nieuwigheid als het zakhorloge boven. Stel het je even voor en denk aan jezelf, met je iPhone. Voor liefhebbers van bloemrijke beschrijvingen is het ook smullen: tepels die ‘omhoog kijken als droeve hondenogen’ en dijen die ‘flotteren als een vet ganzenpaar’." http://www.vn.nl/Boeken/R...nscene.htm

"Maar De Moor lijkt net zo bezeten van de talrijke manieren waarop ze haar thema’s (en dan hebben we het nog niet gehad over wetenschap versus godsdienst, het verlies van identiteit en vader-zoonconflicten) gestalte weet te geven als Edison van de moderne techniek: hij beweert dat hij zijn vrouw met morseseintjes in haar handpalm ten huwelijk heeft gevraagd. Al die thema’s met bijbehorende motieven vormen een breiwerk waarvan de lezer het patroon pas ontwaart als hij er niet te dicht met zijn neus bovenop zit en het eens rustig van verder weg bekijkt. Een boek dat je op afstand zet dus – geen wonder dat ik er niet door gegrepen werd." http://recensieweb.nl/rec...rdwijning/

"Het is De Moor niet te doen om parallellen tussen het vooruitgangsgeloof van 1890 en hedendaags digitaal wensdenken – het gaat haar om iets essentiëlers, namelijk dat alles weg is voor je het te pakken kunt krijgen, voordat je het kunt kennen. Of het nu een eenmalig bloeiende bloem is, een langshuppelend konijn of een verdwenen ouder. Alles wat we doen is ons behelpen met kopieën, schaduwen en afbeeldingen, maar de waarheid is verdwenen voor we er de vinger op kunnen leggen – de thematiek is zo oud als Plato’s grot." http://www.nrclux.nl/roun...t/1143666/

"Een andere kracht van de roman is de relatie met de hedendaagse tijd. Het verhaal speelt zich af in een tijd waarin het leven van de mensen ingrijpend wordt veranderd door nieuwe uitvindingen, zoals elektriciteit en film. Er is dan ook twijfel: gaat dit wel de goede kant op? Ook nu is die twijfel relevant: ‘Slechte gedachten zullen zijn uitgespuugd voordat ze zijn afgemaakt. De lucht om ons heen zal verziekt zijn, vergeven van halfbakken nonsens, de wereld zal zo haastig beschreven zijn dat we bekaf zullen ronddolen’. Deze angst zou met de populariteit van Twitter wel eens werkelijkheid kunnen zijn geworden." http://www.cultuurbewust....-recensie/

"De Moor heeft tijdens (of wie weet voor) het schrijven geaarzeld tussen farce en fictionele reconstructie en wist uiteindelijk een gelukkige verbinding tot stand te brengen. Ze verspreidt door de roman allerlei dikgedrukte, vaak geestige of dwaze, al of niet door haar verzonnen advertenties uit kranten en tijdschriften van rond 1900. Ze staan enigszins los van de verhaal­lijn, maar leggen mooie verbanden met de tamelijk opgewonden sfeer die destijds bestaan moet hebben rond een stortvloed van uitvindingen. Fotografie, de film, de grammofoon, de zetmachine, gehoorapparaten, gezondheidspillen et cetera. Alles leek mogelijk." http://www.groene.nl/arti...at-geweten

Bronnen

je kunt een idee krijgen uit welke beelden de eerste film bestaat. Het geheel duurt 2 seconden en is op You Tube te zien

http://www.youtube.com/wa...1i40rnpOsA