Feitelijke gegevens

• 1e druk, 2010
• 283 pagina's
• Uitgeverij: Anthos te Amsterdam

Flaptekst

Samenvatting

Lizzy Koster is een 34-jarige mooie, freelance journaliste bij het blad Jop-hob. Ze komt net terug uit Londen waar ze een beurs heeft bijgewoond, maar haar koffer is niet op Schiphol voor haar beschikbaar. Haar redacteur wil kopij van haar krijgen en hoewel ze niet over haar aantekeningen beschikt, gaat ze het stukje toch schrijven. Verder blijkt al uit dat ze niet zo goed overweg kan met haar bazin Bernadice. Kort ervoor is ze ook verlaten door haar partner Rafik, die haar liet zitten voor een Chinees studentje, dat hij wel bijles wilde geven. 
Vorig jaar was de beurs in Berlijn geweest en toen heeft ze het leven gered van ene Helmut die zich aan het verdrinken was in zijn hotelkamer. Ze heeft daarmee “Bild” (een Duits Boulevardblad) gehaald. 
Haar koffer wordt bij haar thuis nabezorgd. Het is een grijze Samsonite. De volgende dag is ze te laat op haar werk en ze wordt daarom ontslagen. Bernadice zal achter het ontslag hebben gezeten en de gelegenheid hebben aangegrepen om Lizzy de laan uit te sturen. 
In een flashback denkt Lizzy terug aan het oproepen van geesten dat ze vroeger met haar vriendinnetjes heeft gedaan: ze riepen een geest op met behulp van een glaasje en de geest beweerde dat ze op 34-jarige leeftijd bij een brand zou omkomen en daarvoor zou ze met ene Melvis trouwen. Ze had er destijds hard om gelachen.

Wanneer ze de terugbezorgde koffer opent, ziet ze dat het wel van buiten dezelfde koffer lijkt, maar dat de inhoud niet van haar is. Er zitten allerlei privéspullen van een vrouw in, maar er ligt ook een Duits boek in de koffer “Das vergessene Gesicht.” Er zit verder een brief in gericht aan ene Monika Sleich in, die in Berlijn woont. Het adres staat in de brief vermeld. Het boek beschrijft een liefdesgeschiedenis van een meisje Silvi en een nazi-soldaat Klaus. Omdat ze het adres van Monika heeft en verder toch geen baan meer heeft, besluit ze de koffer zelf te gaan ruilen in Berlijn. Maar de eerste keer dat ze op het adres aanbelt, is er niemand thuis. De tweede keer is Markus thuis, de ex-relatie van Monika. Die laatste is al een jaar verdwenen, toen ze in 2003 uit Londen terugkwam. Lizzy gaat op haar hotelkamer het boek lezen.

Das vergessene Gesicht
Het is op deze plek in het leesverslag dat ik een belangrijk deel van het boek 'Das vergessene Gesicht' zal samenvatten. In de volgorde van het boek van Elle van Rijn is het steeds zo gepresenteerd dat de hoofdstukken heden en verleden elkaar afwisselen. 

Sylvi en Klaus worden op elkaar verliefd en trouwen in 1936. Klaus gaat daarna bij de SS werken. Sylvi ziet hoe joodse mannen op het station worden opgepakt. Ze vermoedt dat ze een jeugdvriendje Jürgen onder de opgepakte mannen ziet. Wanneer ze Klaus over de opgepakte mannen hoort spreken, heeft hij het over ' tuig en schorriemorrie'. 

Later ontvangt Sylvi een brief van haar moeder die een brief van Jürgen heeft ontvangen. Alles in de brief lijkt positief te zijn wanneer hij het over het kamp heeft. Maar onderaan de brief staat een code uit hun jeugd, waardoor ze beseft dat ze juist alles andersom moet lezen. Het leven moet dus een hel zijn voor Jürgen.

Klaus wordt steeds strenger voor Sylvi en ook vreemder. Het schilderij van Hitler in de kamer moet altijd kaarsrecht hangen. Maar ook op seksgebied wordt hij pervers. Hij scheldt tijdens het vrijen op Sylvi, die hem maar laat begaan. Ze krijgt als ze bij hem klaagt allerlei cadeaus. Maar een gouden ring lijkt bijvoorbeeld van een gevangene afkomstig te zijn. Ze verzamelt veel duurzame spullen en begraaft die in een bos om later wat bezittingen te hebben, wanneer ze van Klaus zou afgaan.

Als de situatie in de samenleving verergert en haar man perverser wordt, wil ze Klaus eigenlijk verlaten. Op Hitlers verjaardag worden er gevangenen vrij gelaten, maar Jürgen is er niet bij. Ze blijft met hem corresponderen via haar moeder en er lijkt een kans op ontsnapping. Jürgen mag namelijk als kunstschilder schilderijen maken van de vrouwen van de officieren. Het is juli 1939. Klaus en zij gaan verhuizen: ze wonen dichter bij het kamp Sachsenhausen. Klaus dwingt haar tot seksuele dingen waarvan ze walgt. Ze wenst hem dood. Maar ze weet gedaan te krijgen dat Jürgen een schilderij van haar mag maken. Ze schrijft hem een brief waarin ze dat afspreken en ze mag het kamp in om zich te laten portretteren. Ze is nu vlakbij haar jeugdliefde. Ze graaft echter eerst haar waardevolle spullen op. Een oude buurman is er getuige van en wil alles aan Klaus verraden, tenzij ze hem seksueel verwent. Sylvi slaat hem van zich af. Dan gaat ze weer een keer naar het kamp om zich te laten schilderen. Met Jürgen slaat ze de bewaker die haar is toegewezen dood. Op de ID-kaart van Klaus moet Jürgen het kamp uit in de kleren van de SS´er die dood is. Ze gaan ieder apart naar Leipzig. Daar wacht Jürgen in het afgesproken pension op haar. Hier stopt het verhaal voor Lizzy, want de laatste hoofdstukken van het verhaal zijn uit het boek gescheurd. 

We pakken de verhaallijn van Lizzy en Markus op. Lizzy heeft medelijden met hem. Het is 14 mei 2004. Hij vertelt dat Monika's oom Andreas de schrijver van het boek uit de koffer is. Helaas is hij kort na de publicatie in 1990 verongelukt met zijn motor. Lizzy voelt wel wat voor Markus: ze gaat bij hem eten en ze heeft een mooi, nieuw sexy jurkje aangetrokken. Natuurlijk kan seks dan niet lang uitblijven en ze heeft ook zelf een sterk verlangen naar intimiteit met een man als Markus. Maar ze voelt zich ongemakkelijk. Ze weet dat ze uiterlijk op Monika lijkt en ze vraagt zich af: heeft Markus aan Monika gedacht toen hij met haar vrijde? Markus bekent dat. Later hebben ze weer seks met elkaar. Hij wil haar graag iets laten zien uit zijn jeugd, maar eerst moet Lizzy het boek maar uitlezen. Lizzy is nu verliefd geworden op hem. Markus laat haar komen naar het huis van zijn vader die voor de Oost-Duitse geheime dienst (Stasi) werkte. Hij laat haar het kamertje zien waarin nog alles intact gebleven is, zoals hij daar als jongetje woonde. Lizzy krijgt ineens een vreemd voorgevoel. Ook in dat jeugdkamertje heeft Lizzy weer seks met hem. Nu noemt hij haar in opgewonden toestand steeds Monika. De seks met hem is ook wat ruwer dan eerst.

Ze voelt zich echt ongemakkelijk. Markus geeft haar nu de laatste hoofdstukken die uit het boek gescheurd waren. Ze kan nu het boek uitlezen. 

Het verhaal van Das vergessene Gesicht (deel 2).

In Leipzig gaat het niet zo gemakkelijk met het nieuwe stel. Sylvi heeft een andere identiteit aangenomen. Jürgen maakt nieuwe ID-kaarten voor hen. Ze noemen zich Hoffmann. Hun seksleven komt moeizaam op gang: het is eerst even wennen aan een andere man . 

Er is geen bericht over ontsnapte gevangenen uit Sachsenhausen in de media gekomen. Ze voelen zich eindelijk een klein beetje veilig. Jürgen gaat naar een baan solliciteren. Er is echter oorlog op komst. Polen is Duitsland binnengevallen. 

Sylvi voelt zich ziek en moet ’s morgens meestal kotsen. Wanneer ze naar de huisarts gaat, heeft hij 'goed nieuws'. Ze is zwanger. Sylvi schrikt omdat ze niet weet van wie het kind is.

Die dag breekt de Tweede Wereldoorlog uit.

In een nawoord zegt Andreas Hoffman dat hij het resultaat is van de verbintenis tussen Sylvi en Klaus. Dat is zijn biologische vader. Hij wordt in 1940 geboren. Acht jaar later krijgt hij een halfzusje Suzanne, dat de moeder wordt van Monika. 

Lizzy vindt bij Markus thuis een mapje met foto’s. Ze ziet foto’s van Monika toen ze ongeveer twintig was, namelijk op de begrafenis van oom Andreas in 1990. Ze zou dus nu ook 34 zijn net als Lizzy. Eigenlijk wordt het haar dan allemaal te veel en ze wil weg uit de buurt van Markus. Maar die laat haar het dessert uit de diepvriezer pakken en dan ziet ze onderin de vriezer het lijk van een vrouw. Het lijk van Monika. Ze is dus niet verdwenen, maar vermoord.

Nu weet ze teveel van die situatie af en Markus gijzelt haar. 

Hij begint haar het verhaal te vertellen. Hij is de kleinzoon van Klaus en hij heeft eigenlijk de slechte genen van het geslacht meegekregen. Monika is de dochter van Suzanne en die was het kind van Sylvi en Jürgen. Monika heeft dus de goede kwaliteiten geërfd. Markus wilde een relatie met Monika beginnen om ervoor te zorgen dat de goede en de slechte kwaliteiten van het DNA geneutraliseerd werden. Daarvoor moest tussen hen de perfecte relatie ontstaan. Markus’ vader heeft echter een belangrijke, maar slechte rol gespeeld. Hij was woedend geworden om het boek van Andreas Hoffmann, waarin hij de waarheid van zijn voorouders zou hebben verdraaid. Hij heeft daarom Andreas Hoffman om het leven gebracht door hem aan te rijden op de snelweg. Daarna wilde hij zich van het leven beroven, maar dat was niet gelukt. Zijn sprong uit de flat was onderbroken door het dak van een auto. Hij had nog jaren als een invalide voortgeleefd. Bij zijn dood had iemand zijn mond voorbijgepraat en Monika had begrepen , wat er allemaal was gebeurd . Ze ging een steeds losbandiger leven leiden, kwam nachten niet meer thuis en bleek ineens zwanger te zijn. Ze zei dat het kind niet van Markus was, die daarna op een abortus had aangedrongen. Toen was de relatie helemaal verloren.

Ze was in april 2003 naar Londen gegaan en had voor Markus een ingesproken tape achtergelaten, waarin ze zei dat ze hem ging verlaten. Markus had haar echter een paar dagen later van het vliegveld gehaald: ze hadden ruzie gekregen en Monika was met haar hoofd op een glazen tafel gevallen. Toen ze dood was, handelde hij in paniek en hij had haar verborgen in de vriezer. 
Kort daarna had hij gezien dat er een artikel in “Bild” stond over Lizzy die Helmut had gered van de verdrinkingsdood. Lizzy lijkt uiterlijk heel veel op Monika. Hij wist dat hij haar moest zien te bereiken. Dat lukte vrij gemakkelijk, omdat hij haar een tijdje schaduwde en later vanuit Londen in hetzelfde vliegtuig zat. Hij had de koffers op Schiphol omgeruild en de val voor haar komst uitgezet. Hij zal nu zijn verdere plan uitwerken. Lizzy smeekt om vrijlating, maar dat gaat niet gebeuren. Markus legt haar aan het infuus met een pijnstiller en laat haar daarna alleen in zijn appartement. Lizzy wordt gek van angst en dat kun je in de tekst zien aan grote, witte bladzijden met slechts een zinnetje tekst. Er gaan enkele dagen voorbij. Daarna komt hij weer terug in huis en zegt dat ze maar een tijdje bij hem moet blijven. Hij vraagt of ze vindt dat Silvi in het boek goed gehandeld heeft door Jürgen te redden. Lizzy vindt van wel, maar Markus zegt dat er in zo’n geval altijd represailles werden genomen en dat er daardoor meer mensen om het leven zijn gekomen dan nodig was. Aan het goede van een daad kunnen dus ook nadelen kleven.

Markus heeft een krant uit Nederland meegenomen, waarin een bericht staat over een gasexplosie in haar huis, waarbij de 34-jarige bewoonster is omgekomen. Lizzy beseft dat Elisabeth Koster dood is. De dode Monika heeft natuurlijk haar plaats ingenomen, waardoor er geen enkele reden tot verdenking van Markus is bij de politie. 
Voor de lezer krijgt de voorspelling van de geest met het glaasje draaien (in Lizzy’s jeugd) ook nog een dimensie. Die voorspelling is namelijk ingelost.

Thematiek

Er zijn diverse thema’s die Elle van Rijn in dit boek uitwerkt. Het grote geheim van de familie van Markus staat centraal in het boek. Het is uitgewerkt in de roman van Andreas Hoffmann die de familiegeschiedenis met het verzwegen geheim beschrijft. Volgens Markus’ vader heeft hij het verhaal mooier gemaakt voor zijn moeder dan het in werkelijkheid was. Klaus krijgt een slechtere rol in het geheel. Markus’ vader kan dit niet verkroppen en vermoordt Andreas. Ook dat blijft lang geheim. Markus wil de goede en de slechte genen van het geslacht neutraliseren door een relatie met Monika aan te knopen.
Hoewel Markus de slechte kwaliteiten van Klaus heeft geërfd, is hij toch niet een heel slecht mens. De eerste keer dat ze vrijen heeft Lizzy een goed gevoel. Markus probeert ook in zijn relatie met Monika alles heel goed te regelen.
Wanneer ze echter zwanger wordt, en zij erachter komt hoe de vork van het verleden in de steel zit, laat ze op aanraden van Markus de foetus aborteren. Ze had hem ook verteld dat het kind niet van hem was. Wanneer Markus’ verhaal waar is, is ze per ongeluk doodgegaan door een ongelukkige val, maar hij heeft haar lijk in de vriezer verborgen. Daarna had hij een afbeelding van Lizzy gezien en was het plan in zijn hoofd opgekomen om haar als plaatsvervanger te laten optreden. Daarvoor moest hij een complex plannetje uitwerken om haar naar Berlijn te krijgen.

Motieven

Ook het motief van het verliezen van je identiteit komt aan de orde. Lizzy wordt 'die Stellvertreterin' van Monika. Tijdens de heftige seks noemt Markus Lilly Monika. Ze gaat haar plaats innemen, wanneer Markus naar Nederland is gereisd om het huis in brand te steken van Lizzy. Er wordt ook een lijk aangetroffen. De identiteit van Lizzy is daarmee opgeheven. Ze is voor de buitenwereld van de aardbodem verdwenen en Markus kan met haar verder leven. Hoever ze dat zal laten komen, wordt niet meer in de roman beschreven. In dit opzicht is er sprake van een open einde.

Opdracht

Elle van Rijn draagt het boek op: 
Voor mijn jongste dochter die in mij tot leven kwam.

Titelverklaring

“Het vergeten gezicht” is de letterlijk vertaling van de titel van de Duitse roman “Das vergessene Gesicht” dat een belangrijke rol speelt in deze roman. Dat verhaal gaat over een liefde in nazi-Duitsland. In een van de hoofdstukken gaat de hoofdfiguur Silke van gezicht veranderen door haar haar een andere kleur te geven. Ze neemt een andere identiteit aan om aan de nazi’s te kunnen ontvluchten. Ze moet zich dan inprenten dat ze haar oude gezicht moet vergeten.

Eigenlijk geldt een en ander ook voor Lizzy. Die krijgt een andere koffer van een vrouw met een andere identiteit. Maar dan blijkt ze ook nog eens uiterlijk op die vrouw te lijken. Ze was haar eigen gezicht van vroeger ook een beetje vergeten, maar ze moet op Monika hebben geleken. Dat weet ook Markus die haar beeltenis uit 'Bild' oppakt. Tijdens het vrijen noemt Markus haar bovendien ook enkele keren Monika, waarmee ze op het moment van intimiteit met een man ook haar eigen identiteit dreigt kwijt te raken.

Structuur & perspectief

Structuur
Het boek begint met een los hoofdstukje waarin een ik-figuur Monika Sleich: ze is getrouwd en heeft een dochtertje. Ze sluit haar laptop af en slaat niets op. Het stukje lijkt de functie te hebben van een proloog. Als je weet dat Monika later dood is en geen kinderen had, is dit stukje toch wel heel opmerkelijk. Wanneer speelt het zich dan af?

Daarna komt het eigenlijke verhaal van Lizzy Koster. Ze is haar koffer na een reisje naar Londen kwijtgeraakt en dat element is de motor van het verhaal in het heden (mei 2004). Ze gaat naar Berlijn om de eigenares van een verkeerde koffer te achterhalen en ontmoet daar de relatie van de vrouw van wie de koffer is, Monika Sleich.
In de koffer zit een boek dat in 1990 geschreven is door ene Andreas Hoffmann (de oom van 
Monika Sleich). Het boek heet “Das vergessene Gesicht” en gaat over een liefde in nazi-Duitsland (van 1934-1940). 

Het wekt natuurlijk geen verbazing dat beide verhaallijnen met elkaar verbonden zijn.
Op blz. 41 wordt het eerst hoofdstuk van het verhaal weergegeven. Het is opgedragen aan de moeder van de schrijver (Berlijn 1934). Daarna worden de hoofdstukken uit het heden en verleden steeds afgewisseld. Op blz. 219 schrijft Andreas Hoffmann een nawoord bij zijn roman.

Deze structuur is heel erg belangrijk voor de spanning in het verhaal. Je vraagt je als lezer voortdurend af hoe beide verhaallijnen bij elkaar moeten komen. Dat gebeurt zeker wanneer blijkt dat de laatste hoofdstukken uit het boek zijn gescheurd en Lizzy krijgt die bladzijden aangereikt door Markus, de relatie van Monika Sleich. 

Perspectief 
Lizzy Koster, is 34 jaar oud en freelance journaliste. Ze gaat naar Berlijn om kennis te maken met de vrouw van wie ze de koffer in haar bezit heeft. Die is echter verdwenen. Ze ontmoet wel de relatie van deze Monika. Lizzy vertelt in de ik-vorm en ze doet dat in de o.t.t. Ze is een zgn. “onwetende meebelever”en ze weet daarom niet wat haar boven het hoofd hangt. 

Het Duitse verhaal “Das vergessene Gesicht “ heeft een personale vertelster Silvi. Zij vertelt in de o.v.t als een achteraf-vertelster.

Decor

De tijdlagen van het verhaal 
Er zijn twee duidelijke tijdlagen in het verhaal.
In het “gewone” verhaal krijgen we uit de mond van Lizzy Koster te horen dat het 14 mei 2004 is. Ze verblijft enkele dagen in Berlijn bij Markus. Dat is het verhaal-heden, dat vanaf haar ontslag slechts enkele dagen in beslag neemt. 

In het verhaal dat in het boek beschreven wordt, is de beschreven tijdsperiode van 1934 tot aan 1940. In deze tijdlaag zit dus wel vrij veel tijdverdichting. 

Het decor van de handeling 
Er zijn twee decors die samenhangen met de tijdlagen.
Het belangrijkste decor van het verhaal-heden is het huis van Markus dat in Berlijn staat.
Zelf woont Lizzy Koster in Amsterdam.
In het verhaalverleden speelt de liefde tussen Silvi en Klaus zich af in een dorpje niet ver van Berlijn (Oranienburg) , zit Jürgen vast in Sachenhausen en vertrekken ze later samen naar Leipzig.
Sachsenhausen was tijdens de Tweede Wereldoorlog een concentratiekamp in nazi-Duitsland. Het kamp lag ca. 35 kilometer van Berlijn en werd in 1936 gebouwd door gevangenen. Het kamp lag in de wijk Sandhausen (tegenwoordig Sachsenhausen, net als het kamp zelf) in de stad Oranienburg.
De decors zijn van groot belang voor de handeling. Het is daarmee niet alleen een geografische ruimte, maar ook een symbolische ruimte. Berlijn staat immers ook symbool voor de in tweeën gescheurde stad.

Beoordeling

“Het vergeten gezicht” is volgens de uitgever geen literaire thriller, maar een roman. Toch vind ik “Het vergeten gezicht” het spannendste boek dat ik tot nu toe in 2010 heb gelezen. De uitgever zou er verstandig aan doen het boek in te zenden voor de Gouden Strop 2010, want mijns inziens maakt het grote kans voor die prijs in aanmerking te komen. 
De twee verhaallijnen zijn zorgvuldig opgebouwd en de lezer blijft tot het laatst in spanning, wat de inhoud van het Duitse boek met het verhaal van Lizzy te maken heeft. De ontknoping is bovendien verrassend. 
Elle van Rijn heeft na twee boeken die je min of meer tot de chicklits kunt rekenen, een geheel andere weg ingeslagen en je zou kunnen zeggen dat die weg goed heeft uitgepakt.

Voor scholieren van havo en vwo is het een zeer aantrekkelijk nummer om te lezen en gezien de kwaliteit van het boek, durf ik met een gerust hart drie punten toe te kennen voor onze literatuurlijst.

Recensies

"Al met al is Het vergeten gezicht een boek dat heel fijn leest en dat zeker nog een tijd blijft hangen." http://www.ezzulia.nl/rec...zicht.html

"Bijna niks anders dan lof dus voor dit boek van Elle van Rijn, was het niet dat het een vrij onrealistisch einde krijgt, dat mij een beetje wenkbrauw fronsend achterliet. Dit is zowat het enige minpuntje dat ik kan bedenken en het kan de pret om dit pareltje niet drukken!" http://www.boekboetiek.be...e-van.html

"Van Rijn vertelt hun verhaal met een finesse waardoorde personages en hun gevoelens bijna tastbaar worden. Angst, verwarring en vastberadenheid vormen de rode draad in het boek en smelten uiteindelijk samen tot een climax die heden en verleden op sublieme wijze verbindt." http://www.8weekly.nl/art...offer.html

Bronnen

Website van de schrijfster