Feitelijke gegevens

• 1e druk, 2023
• 250 pagina's
• Uitgeverij: De Kring

Flaptekst

Eerste zin

Misschien kwam het door het noodweer dat de draagkracht van de hoogstammen had aangetast. Of waren het de afgescheurde takken en de wespen rond het valfruit? Vergeet ook het chagrijn niet dat me wekenlang had achtervolgd. Hoe dan ook: het harde bonzen op mijn voordeur had me die avond als muziek in de oren geklonken. Het zou iets leuks kunnen betekenen. Gewoon, iemand om mee te praten. Je weet maar nooit.

Samenvatting

Deel 1 
De 69-jarige Esther de Beaufort is veertig jaar getrouwd geweest met de narcistische schrijver van filosofische boeken die Esther zelf heeft geredigeerd, Sam. Ze wordt door hem vernederd, niet respectvol behandeld, een keer van de trrap geduwd en vaak met andere vrouwen bedrogen. Ze is recent aan de kant geschoven voor een jonge vrouw van 29, die ze in haar eigen bed heeft aangetroffen. Ze besluit  nu echt te scheiden en naar een Twents dorpje (Azelo) te verhuizen vanuit Amsterdam. Het is het huisje dat haar vader en stiefmoeder ooit hadden gekocht en door haar stiefbroer Dries was geërfd. Die overlijdt en hij laat het huisje aan Esther na.
Ze trekt daar in en voelt zich wel eenzaam. Op een avond raakt ze buitengesloten en een aardige Surinaamse buurman zorgt ervoor dat ze weer naar binnen kan. Een uitnodiging om op viste te komen volgt. Maikel heeft een zieke vrouw (ALS) die vroeger psychiater was. Beter kan Esther het niet treffen. Het paar heeft ook een zoon, Roman, die met een vrouw uit Oekraïne in Londen woont. Ze zien hem niet zo vaak.

Verleden
Esther vertelt de lezer ook over het bizarre verleden. Toen ze geslaagd was voor haar kandidaatsexamen filosofie, had ze een korte (seksuele) relatie van drie dagen met de Surinaamse jongeman Coco. Hij vertrekt daarna snel uit haar leven Later blijkt ze zwanger van hem te zijn, maar ze krijgt een miskraam en door de SOA die ze ook bij  hem heeft  opgelopen, kan ze later niet meer zwanger worden. Nu blijkt dat Coco een neef is  van Maikel.

Esther heeft altijd een moeizame relatie met haar moeder Mimi gehad. Die zwijgt over haar oorlogsverleden. Ze wordt later waanzinnig, opgenomen in een inrichting en pleegt zelfmoord door voor de trein te springen. Esther is nog maar twaalf jaar, als dat gebeurt. Ze heeft daarom nooit afscheid van haar moeder kunnen nemen.

Later als Esther (34 jaar) een reis naar Polen maakt, ontmoet ze als reisleider een jeugdvriend van Mimi, Janusz, die haar vertelt wat er in de oorlog in het dorp van haar moeder gebeurd is. De hele familie van Mimi is omgebracht door de nazi's: alleen zij kon bij toeval ontsnappen. Ook daarna heeft ze nog veel smeerlapperij (o.a. van een oom)  meegemaakt, totdat ze in Parijs Esthers vader ontmoette. Maar ook met hem praatte ze nooit over de oorlog. In een brief die Esther veel later ontvangt van Janusz' zoon vertelt Mimi dat ze beter nooit moeder had kunnen zijn. Ze kan door de oorlog geen liefde geven en ze wil geen mensen meer  aanraken.

Heden
Nu Esther de knoop heeft doorgehakt en de teugels van haar eigen leven in handen neemt, geeft ze haar liefde aan katten. In Twente is dat Pluvius Drie, maar Een en Twee zijn ook in haar leven geweest, hoewel Sam dat nooit wilde. Ze is eerst nog even bij haar stiefbroer Dries ingetrokken, maar die stierf kort erna.  Eindelijk is Esther nu voor haar zelf opgekomen, al komt Sam haar nog steeds in de buurt stalken en geld vragen.

Deel 2
In dit deel komt Esther een vroegere klasgenoot van haar tegen. Hij heet Gust Lammers en hij was vroeger al verliefd op haar geweest. Ze praten over vroeger. Gusts vrouw is recent overleden, Het is bij het nieuwe stel liefde op het eerste  gezicht. Gust schenkt Esther kippen en een kippenhok. Ze kussen elkaar.
De kennissen van Esther, Maikel en Meira vertellen dat neef Roman en zijn Oekraïense vrouw Kristina uit Engeland over willen komen met Kerst en de vraag is mogen ze bij Esther in huis logeren. 
Die vindt het goed en ze maakt haar huisje in orde, maar uiteindelijk komt het stel niet , omdat ze corona hebben gekregen. Gust neemt hun plaats in het huisje in en seks kan natuurlijk niet uitblijven. 
De kerstmaaltijd bij Meira en Maikel wordt en hele vertoning. Maikel en Gust verdragen elkaar niet en wat blijkt: ze hebben dezelfde (buur)vrouw van Gust tegelijkertijd als minnares gehad. Ze leggen hun geschil  vrij snel bij. Gust had de relatie al beëindigd.

Sam gaat verhuizen naar Gouda en hij vraagt of Esther nog wat spulletjes wil hebben. Ze gaat samen met Gust een foto van Pluvius 2 ophalen en een menora (een zevenarmige Joodse kandelaar). Meer staat er niet in het huis van de patser.
Kristina en Roman komen in januari wel naar Nederland. Kristina is een bekende zangeres. Esther en zij praten met elkaar en later vraagt Kristina  haar om een gunst. Ze heeft een jonger zusje Loeba en die zit in Oekraïne gevangen, omdat Poetin het land  binnengevallen is: 22 februari 2022. Loeba wil naar het vrije westen. Esther wil haar wel ophalen in de auto van Gust (een stoere jeep.) Ze weet met hulp van Janusz' zoon het meisje te vinden. Dat wil geen afscheid nemen van haar witte ratje (Napoleon). Het is een zielig meisje dat ook misbruikt is door 'een oom'.  Ze reist mee met Esther en mag in haar huisje wonen. Maar ze gedraagt zich als een puber. Gust koopt een scooter voor haar, maar daarmee krijgt ze een aanrijding met een auto : ze moet naar het ziekenhuis en Esther weet dat ze zwanger is. Ze vreest dat Loeba hetzelfde zal overkomen als zijzelf. Maar dat gebeurt niet: moeder en kind overleven de operatieve ingreep. 

In het laatste hoofdstukje vertelt Esther aan Gust een symbolische anekdote over een man en een paard, waarvan de boodschap is: "Neem altijd de teugels van je eigen leven in hand."

Personages

Esther de Beaufort

Esther vertelt haar verhaal als ze 69 jaar is. Ze heeft vroeger filosofie gestudeerd. Haar verhaal is er één van een slecht huwelijk met een man die haar bedriegt en vernedert. Ook een verhaal waarin verteld wordt, dat ze nooit dicht bij haar moeder heeft kunnen komen. Een moeder die door haar oorlogstrauma zo gewond is geraakt dat ze geen fysieke en mentale liefde aan man en kind heeft kunnen geven. Esther maakt mee dat haar moeder waanzinnig wordt en zich voor de trein werpt. Een vrouw die na een driedaagse relatie met een sensuele Surinaamse man zwanger wordt, maar de baby verliest en daarna niet meer zwanger kan worden. Juist terwijl ze graag een kind zou hebben gekregen.
Die geteisterde vrouw trouwt met Sam, een man die haar beschimpt, vernedert, uitbuit, van de trap gooit en talloze keren bedriegt.
Zo'n man moet je verlaten voor je eigen bestwil. na veertig jaar huwelijk neemt ze de teugels in eigen handen en gaat van hem scheiden. Ze gaat later in het huis van haarvader en stiefmoeder wonen. Daar komt ze tot bloei. (Hoofdstuktitel: Een huis dat geeft) In Azelo ontmoet ze oud-klasgenoot Gust en er ontbrandt een ware liefde. Gust is de tegenhanger van Sam. Ze bloeit helemaal op en voelt haar hartslag in haar lichaam (lees: het leven) terugkeren. Mooi is ook dat ze een zielig hoopje mens uit een oorlogsgebied een nieuwe toekomst geeft.

Sam

Sam is waarschijnlijk niet veel ouder dan Esther. Ze zijn al veertig jaar getrouwd en vanaf het begin is hij de overheersende factor in hun relatie. Esther schikt zich naar zijn wensen. Ze redigeert ook zijn boeken, die bij elkaar geraapt zijn, terwijl ze zelf ook liever zou schrijven. Hij is een narcist, gaat vreemd, vernedert Esther. Voor de buitenwereld is hij zoals veel narcisten prins charming. Wanneer Esther hem aantreft in haar eigen bed met een jonge vrouw, maakt ze een einde aan het huwelijk en trekt ze in bij haar stiefbroer Dries.
Maar Sam blijft haar stalken o.a. omdat hij geld nodig heeft: hij wil de helft van de erfenis van het huis in Amsterdam dat Esther van haar stiefbroer heeft geërfd. Als hij snapt dat Esther een nieuwe relatie heeft, vertrekt hij uit haar leven.

Gust Lammers

Gust is een oud-klasgenoot van Esther. Hij zal dus waarschijnlijk even oud zijn. Hij was in die schoolperiode al een beetje verkikkerd op haar. Esther en hij waren buitenbeentjes in de klas. Gustje was erg klein ( met 'een klein garnaaltje') maar op de middelbare school was hij lang geworden. Maar na het eindexamen hadden ze elkaar uit het oog verloren. Tot het moment dat hij een hangbuikzwijntje bij de kinderboerderij kwam afgeven. Hij is erg sympathiek en de vonk slaat meteen over. Hij is het tegendeel van Sam, hij heeft aandacht voor Esther, hij zegt wat hij denkt en doet zich niet beter voor dan hij is. De klik is e en de seks ook. Liefde is toch eigenlijk de oplossing voor alle problemen.

Quotes

"Wanneer je na jarenlang samenzijn voor een veel jonger exemplaar wordt ingeruild, raadt iedereen je van álles
aan: hardlopen, vrijwilligerswerk, boekenclub, schilderen, breien, een hond nemen, waarbij in-therapie-gaan onbetwist op nummer één van de goedbedoelde raadgevingen staat. Nu heb ik het niet zo op beroepsbetweters die je vertrapte ego in moten zelfacceptatie hakken. Toch was ik ondanks mijn reserves voor een naamkaartje gezwicht, waarschijnlijk door de woorden: ‘Ze is misschien wel duur, maar compleet anders!" Bladzijde 11

"De beeldschone jonge hulp in de huishouding - die zoals ze zelf zei het altijd van haar uiterlijk moest hebben- stelde zich voor als Hadassa Lewith. Mimi was gestorven. Geen woord heeft ze nog aan vroeger gewijd." Bladzijde 95

""Niet zeuren, gewoon onthouden dat niets blijft."", had mijn moeder gezucht." Alleen de namen. Die blijven."" Bladzijde 92

"Vreemd hoe snel samenzijn went. Ik droeg het bij me als een nieuw kledingstuk en draaide pirouetten voor de spiegel van mijn lang vergeten levensvreugde. Alles was plotseling leuk: koffiedrinken, krant lezen , schelden op dwaze coronamaatregelen, naar Pluvius Drie kijken, over vroeger praten , op mijn ex afgeven, de ijskast ontdooien..." Bladzijde 179

"Vierendertigduizend Joden waren door de nazi's uit het getto van Kiev naar het ravijn Babi Jar - wat "oudevrouwenravijn '
betekent gedreven. Daar kregen ze het bevel zicht te ontkleden, en werden ze gedwongen om in lange rijen op de bodem van het ravijn te gaan liggen met het gezicht naar de grond gericht, Zij aan zij. Zo konden de machinegeweren effectief hun werk doen. Laag voor laag- bedekt door enkel wat aarde- werden ze afgeschoten." Bladzijde 210

Motieven

Oorlogsmisdaden

Esthers moeder Mimi heeft in Polen oorlogsmisdaden meegemaakt. Haar ouders en haar twee zusjes werden vermoord, alleen Mimi kon ontsnappen. In het dorp Nowy Targ werden veel slechtoffers in koelen bloede neergeschoten. Later was dit gegeven een taboe voor Mimi geworden, die haar uiteindelijk in de waanzin dreef.

Waanzin : psychische aandoening

Mimi werd toen ze moeder werd ook tot de waanzin gedreven. Ze werd opgenomen in een kliniek, mocht daaruit weer vertrekken en koos toen een trein uit om dood te gaan.

Moeder-dochterrelatie

Moeder Mimi verzweeg de oorlogsdaden voor haar dochter. Ze wilde er nooit over praten en de oorlog werd een taboe. Ze had ook liever geen kinderen gewild. Het was geen liefhebbende moeder voor Esther. In een brief aan haar dorpsgenoot en vriendje Janusz schrijft ze "Ik had nooit zwanger mogen worden.... Toen Esther geboren werd, durfde ik haar niet aan te raken. Ik durfde niet bij haar te zijn. Niet te omhelzen."
Die houding heeft in sterke mate het leven van Esther bepaald.

Liefdesrelatie: problemen/echtscheiding

Esther trouwde met Sam , een man die haar veertig jaar lang vernederde, bedroog en haar nooit een respectvol leven gaf.
Esther ziet pas heel laat in dat ze niet verder met hem moet gaan. Maar als ze een negenentwintigjarig 'ijskonijn' in haar eigen bed met Sam aantreft, maakt ze een einde aan het huwelijk. Iedereen had dat haar trouwens al aangeraden.

Eenzaamheid

De eerste periode die Esther in het Twentse Azelo meemaakt, is er een van eenzaamheid. Ze heeft in de buurt nauwelijks kennissen, de buren vinden haar een vrouw uit de grote stad. De eerste met wie ze kennis maakt is het Surinaamse stel Maikel en Meira. Met hen gaat ze later om. Toch weet Esther: de eenzaamheid die ze in Twente ervaart is veel beter dan de periode van haar slechte huwelijk met Sam.

Overspel

Sam gaat in zijn huwelijk een groot aantal keer vreemd. Hij schept er zelfs over op. Esther slikt alles van hem. Als ze 34 jaar is en ze een reis naar Polen maakt gaat ze zelf -terwijl ze getrouwd is- naar bed met de veel oudere Janusz, die zelf ook weer getrouwd is.

Dierenliefde

Esther heeft altijd van katten gehouden, hoewel Sam daar eigenlijk niets van wilde weten. Achtereenvolgens heeft ze drie katten die ze Pluvius Een, Twee en Drie noemde. De eerste twee sterven, Pluvius Drie blijft leven.
Maikel, de Surinaamse kennis in Azelo, heeft een hond op wie hij en zijn vrouw gek zijn.
De Oekraïense vluchtelinge Loeba wil alleen uit het land weg als haar witte ratje Napoleon mee mag.
Bij alle drie de voorbeelden gaat het om een prima verhouding tussen mens en dier.

Ware liefde

Bij Gust vindt Esther de ware liefde terug. Hun eerste ontmoeting is weliswaar bij toeval, (bij een kinderboerderij) maar het klikt meteen. Ze wordt door hem gerespecteerd, Gust zegt ook wat hij vindt (hij speelt geen toneel) En het is ware liefde op het eerste gezicht. Hij doet veel voor haar (bezorgt haar op de eerste dag al kippen en een hok etc.) Door hem krijgt Esther haar zelfrespect terug. Of zoals ze in de anekdote aan het einde van de roman vertelt: "Ik nam de teugels van mijn eigen leven in handen."

Inwijding

Coco, een Surinaamse minnaar, wijdt Esther in de liefde in. Hij is een geweldige minnaar, maar de relatie duurt maar enkele dagen en het gevolg is een ongewenst zwangerschap, een SOA en een buikvliesontsteking. Ze kan daardoor geen kinderen krijgen.

Miskraam

De baby die Esther kreeg van Coco bleek niet levensvatbaar en overleed. Esthers baarmoeder werd weggehaald en kans op een nieuwe zwangerschap was er niet . Sam vindt dat eigenlijk prima. Hij wil geen kinderen. Esther blijft het een groot gemis vinden.

Er is een spiegeling met de zwangerschap van Loeba uit Oekraïne. Ze is zwanger van een jonge man die naar de oorlog wordt gestuurd. Ze komt naar Nederland en krijgt een aanrijding op haar scooter. Esther is bang dat de baby niet gezond ter wereld kan worden en ze gunt Loeba in deze oorlogstijd haar kind. Gelukkig weten de artsen het kind en de moeder te redden.

Titelverklaring

De titel staat aan het einde van de roman letterlijk in de tekst. Op blz. 248 staat: "In gedachte hoorde ik Loeba het lied zingen dat ze een paar dagen van tevoren voor me vertaald had:  Ik hoor de aarde kloppen maar jouw hartslag,lief, jouw hartslag hoor ik niet.
Terwijl ik over die breekbare hartslag van het menselijk bestaan nadacht, voelde ik ook de aarde kloppen.."

Esther voelt in deel II weer haar eigen hartslag: ze leeft helemaal op, omdat ze de ware liefde heeft gevonden.

Structuur & perspectief

De opbouw van de roman  is helder. Er zijn twee delen die geen titel hebben. het eerste deel gaat afwisselend over het heden en verleden van Esther. Het tweede deel gaat vooral over het heden waarin ze een nieuwe liefde heeft gevonden.

Beide delen worden onderverdeeld in soms heel korte hoofdstukjes met een titel. Enkele van die hoofdstukjes samen zijn onder één omvattende titel samengebracht, bijvoorbeeld Kinderloos, Jas van het verleden, (beide uit deel I) De buitenwereld, Hartslag (beide uit deel II) 

Esther is de ik-verteller van de roman en zij doet dit in de o.v.t. 

Decor

Er zijn enkele plaatsen die in deze roman het decor vormen:
- Amsterdam :de woning van de overleden stiefbroer van Esther.
- Azelo ( op de nagelaten boerderij van Esthers vader en stiefmoeder in Twente)
- Nowy Targ (de geboorteplaats van Esthers moeder Mimi, waar de nazi's gruweldaden gepleegd hebben)
- Krakau (Polen)
- De grens van Polen en Oekraïne (om Loeba op te halen)

De  tijd
Er is een verleden en er is een verhaalheden.
Het verhaalheden (de scheiding, het vertrek naar Twente, de coronauitbraak,  de nieuwe liefde Gust en de uitbraak van de Russische oorlog in Oekraïne) spelen zich waarschijnlijk af in de periode van herfst 2020 tot de oorlog in Oekraïne in februari 2022.
In het verhaalheden is Esther 69 jaar. (2021). Ze is dan geboren in 1952. Toen ze tien jaar was pleegde haar moeder zelfmoord. Dat moet dus in 1962 gebeurd zijn. Als Esther  haar kandidaatsexamen filosofie heeft gehaald, viert ze dat met een seksuele uitspatting met Coco. Ze  is 22 en dat zal in 1974 geweest zijn. Als Esther 34 jaar is, maakt ze een reis naar Polen en ontmoet daar de Pool Janusz die haar in het dorp van haar moeder ( Mowy Targ) vertelt wat de nazi's hebben gedaan met het gezin van Mimi. Dat is in 1986 geweest.

Stijl

De stijl van Miriam Guensberg is verzorgd en goed te volgen.  Af en toe komen er wat moeilijke woorden in de tekst voor die niet nader verklaard worden. Maar door de korte hoofdstukjes is de tekst heel goed te lezen, het verhaal heeft een fijne bladspiegel. Er zitten ook heel wat 'witte bladzijden' in de tekst.

Miriam schrijft oneliners waarover je als lezer moet nadenken:
- (blz. 35: "Oorlog maakt kinderen van de ene op de andere dag oud.")
- (blz. 57: "Een keer per week las ik geen heimwee in haar ogen.")
- (blz. 111: Ik was blijven zitten en had me niet verroerd, de godganse reis lang. De spiegel van zelfinzicht had ik vermeden.")

Fraaie zinnen met beeldspraak komen ook voor: een kleine greep
- (blz. 13 : "Jezus hing ditmaal niet aan het kruis, nee bij uitzondering was het Maria, die me met haar koppie scheef aansprak: "Scheur je los en word verdomme iemand.")
- (blz. 30: "De sensuele bewegingen van de dansers waren als slangen van ongekende lust in mijn lijf gekropen)
- (blz. 30: Drie dagen lang deelde ik met hem mijn eenpersoonsbed en bedreven we de liefde. Wild. Ongebreideld. Tussen de lakens waren we elkaars grootgrondbezit. .... Het ritme van de ziedende zee. En dan weer de stilte van een boterham met pindakaas.")
- (blz. 76:"Hij vertelde me hoe de Jodenhaat, die als een dolle hond had rondgewaard in Europa, ook zijn Podhaalse geboortedorp had geïnfecteerd)
- (blz. 89: "De eerste vijf jaar van ons huwelijk had ik zijn luimen en lompheden geslikt alsof het levertraan was, dat vieze goedje dat ik als kind van mijn vader had moeten slikken omwille van mijn gezondheid")
- (blz. 153: "Net als Klein Duimpje had Sam kruimels gestrooid waardoor ik het pad naar onze vermeende veiligheid ondanks alles weer zou kunnen terugvinden.")

Slotzin

"Wat vals", sputterde het paard ."Je had beloofd dat ik de koers mocht bepalen." "Ja", zei de man, "maar dat was voordat ik de teugels in handen nam."

Beoordeling

Een mooie, indrukwekkende  en vrij korte roman van de schrijfster die al meer over het Poolse en Joodse verleden  van haar familie heeft gepubliceerd.
Ze beschrijft in "Hartslag." het leven van een vernederde en bedrogen vrouw die na een lange periode inziet dat haar huwelijk geen huwelijk is, haar man geen echtgenoot. Ze snapt dat ze de teugels van haar leven in eigen hand moet nemen. Dat geeft bevrijding en het komt goed met haar als ze de ware liefde ontmoet. Een roman waarin veel bekende thema's worden behandeld. Maar ook een roman van hoop. Op een subtiele manier plakt de schrijfster de Tweede Wereldoorlog en de actualiteit van Poetins inval in de Oekraïne aan elkaar.
Een roman die door zijn beknoptheid en heldere structuur ook uitstekend gelezen kan worden door scholieren uit de examenklassen van het VO.Opnieuw een bewijs dat Miriam Guensberg een erkend (maar misschien ook wat onbekende)  schrijfster is in de Nederlandse literatuur. 

Recensies

"Hartslag is bij dat alles ook een roman over late liefde, die nogal lyrisch en hartstochtelijk wordt bezongen. In het universum van Guensberg blijkt de term ‘bakvis’ zelfs van toepassing op meisjes in de laatste levensfase. ,,Ik ben nu eenmaal iemand die heel erg in liefde gelooft, in de breedste zin des woord. Een roman is het perfecte voertuig voor dergelijke gevoelens. Ben ik een romantische ziel? Ja, dat ben ik.”" https://www.gelderlander....e315f8&aut

"Hartslag is een intrigerend verhaal dat je vanaf het begin vastpakt en niet meer loslaat. De schrijfstijl van Miriam Guensberg werkt daar zeker aan mee. Haar poëtische teksten en wijsgerige opmerkingen, soms citaten van andere filosofen en (vertaalde) gedichten geven een extra verdieping van de inhoud. De ontwikkeling van Esther van een volgzame vrouw naar een zelfbewust iemand is zo invoelend beschreven dat je haar met de grootste bewondering volgt. Je voelt hoe de trauma’s van de kleine Esther, de liefdeloosheid, de vernedering tijdens haar relaties diep bij je binnenkomen." https://www.hebban.nl/rec...%20inhoud.

"In korte hoofdstukken, onderverdeeld in paragrafen (die eigenlijk overpeinzingen zijn), kruip je instinctief onder de huid van Esther. Automatisch word je deelgenoot van haar mijmeringen en voel je hoe de emoties oplaaien. Ze leidt vooral een leven dat bestaat uit vallen en snel weer opstaan. Tot ze negenenzestig is en haar wederopstanding een feit is. Door haar meeslepende schrijfstijl, vurige en pittige taal, houdt Guensberg je vastgekluisterd aan het boek. Je bent evenwel gedwongen alert te blijven, omwille van het grote aantal personages die je aantreft." https://www.hebban.nl/rec...r-hartslag

"Bevrijding Het boek is er geschikt om in een leesclub te bespreken. Er komen mooie thema's voorbij om over na te denken en te praten zoals kinderloosheid, echtscheiding, verlies, de dood, vriendschap, oud zeer, bevrijding, een nieuwe begin, oorlog, Jodenhaat, emotioneel en seksueel misbruik en trauma's. Het belangrijkste thema in dit boek is bevrijding. Esther bevrijdt zich uit haar uit haar huwelijk met Sam. Ze vindt een nieuwe liefde met wie ze samen en mooie toekomst ziet. Hierdoor kan ze de trauma's uit haar jeugd achter zich laten. Helaas is er nog steeds geen einde aan de oorlog met Oekraïne gekomen. Door een jonge vrouw uit de oorlog te bevrijden en haar een thuis te bieden, voorkomt Esther dat haar baby ook emotioneel beschadigd zal raken. Ik vind dit zo prachtig mooi. Dit kindje biedt Esther ook weer toekomst. Als kinderloze vrouw zou ze nooit oma worden. En daar is dan dit prachtige mooi kindje waar Esther haar hart voor opent!" https://www.hebban.nl/rec...r-hartslag