Feitelijke gegevens

• 1e druk, 2025
• 304 pagina's
• Uitgeverij: Atlas Contact

Flaptekst

Eerste zin

De snor van de ambtenaar is grijs. In het midden zit een bruine vlek. Hij zegt: – Een spoedaanvraag is duurder. – Dat is niet erg, antwoordt Ema. – De week voordat de feestbus naar Spanje vertrekt, zit het hier vol met studenten. Allemaal met een verlopen identiteitsbewijs. Een grijns verschijnt op zijn gezicht, alsof hij de commissie voor jeugdige onnozelheid in eigen zak mag steken

Samenvatting

Opstarten:
2014: De achttienjarige Ema Somerman vraagt op haar verjaardag bij de gemeente Rotterdam een paspoort aan. Ze vertrekt naar Oslo.

Deel I Een introductie tot de gevaren van deepfakes (en waarom PROFIL de oplossing heeft)
2025: Ema Somerman houdt in Oslo een speech voor ingewijden over de gevaren van deepfakes en zegt dat de firma PROFIL een computerprogramma heeft ontwikkeld dat bijna voor 100 % zekerheid kan aantonen of een tekst, film, video, opname etc. fake is of niet. Ze belooft de toehoorders iets te veel tot ongenoegen van haar leidinggevende Solveigh. PROFIL kan dat programma nog niet leveren. Ema heeft echter zelf een programma Minotaur ontwikkeld. 
Maar een beruchte internet-onbekende die zich Balder noemt, maakt gehakt van de speech en beschuldigt PROFIL ervan dat het bedrijf zelf deepfakes maakt om zijn eigen programma te promoten.

Wat vooraf ging
2018: Ema ontmoet in een Noorse klimhal Mats. Hij heeft mooie ideeën voor een eigen hal, maar hij maakt ze niet waar. Ze solliciteert bij PROFIL, wordt aangenomen ondanks haar ooghandicap: ze heeft namelijk een prothese in haar oog. Ze is vreselijk goed in ICT-problemen.
2019 : Ema krijgt op een feestje een telefoontje van de politie Rotterdam met het bericht dat haar moeder van de trap gevallen is. Ze gaat echter niet naar de crematie. Ze had immers haar kennissen al eerder verteld dat haar moeder dood was. Ze kon dus eigenlijk niet terug. "Een leugen die waarheid was geworden."
2020: Ema erft van haar moeder 130.000 €. Ze werkt bij PROFIL keihard en ziet haar vader (die jaren geleden zomaar verdwenen is en nooit meer teruggekomen) op een avond door het glas van de lobby van haar kantoor. Ze valt daarna flauw, eigenlijk ook een soort burn-out van vermoeidheid. Maar is het waar dat haar vader daar gestaan heeft? 
Solveigh regelt dat Ema naar een ontspanningscentrum in IJsland wordt gestuurd. Met wat programmeur-trucjes maakt Ema die inschrijving ongedaan. Mats hoort toevallig hoe ze dat onder een valse naam doet, wordt daarover boos en en vertrekt uit hun relatie. Hij denkt dat Ema hem ook wel eens voorgelogen heeft.

2025 : Ema krijgt een telefoontje uit Rotterdam dat haar vader aangetroffen is en dat hij wordt opgevangen in een psychiatrische instelling in Rotterdam. Ze vertrekt meteen naar Rotterdam, zonder haar leidinggevenden in te lichten.

Deel II  Korte, rotte herinneringen
2025: In Rotterdam spreekt ze met haar vader die veertien jaar eerder de benen heeft genomen. Hij zegt dat hij van hogerhand opdracht had gekregen om zes kunstwerken in verschillende landen te bezoeken. Hij zegt dat hij een tijdreiziger is.

Daarna volgt een aantal herinneringen van Ema tijdens haar thuissituatie. De relatie met haar moeder was namelijk erg slecht. Die met haar vader was juist goed.
acht jaar:(2004) Ema heeft altijd pijn in haar oog en ligt vaak op bed, haar moeder Lisbet smeert verkeerde crème op haar oog. Dat lijkt met opzet te gebeuren. De oogprothese is het resultaat van de ellende.
tien jaar: (2006) Ema eet alleen met haar moeder op Moederdag: die spreekt kwaad over haar man Sieger die onderzoeksjournalist bij een landelijk dagblad is.
twaalf jaar: (2008) Ema ontdekt dat Lisbet vreemd gaat met Victor, een man van de fotoclub.
dertien jaar: (2009) Moeder gaat weer vreemd tijdens een vakantie met de fotoclub. Bij afwezigheid van Lisbet koopt vader een PC voor Ema die zij Het Beest noemt. Ze kan er snel alles mee.
veertien jaar: (2010)  Ema verraadt moeders overspel aan haar vader door hem e-mails op haar pc te laten zien. Vader wordt daarna ontslagen bij de krant. Hij heeft verkeerde bronnen voor zijn artikelen gebruikt. Hij vertrekt. Eerst gaat Ema hem nog achterna in de stad, maar ze vindt hem niet. Ook niet bij het kunstwerk "Tor und Stele."

2025: Als Ema haar vader nog een keer in het psychologisch centrum wil bezoeken, is hij weer verdwenen. Ema bezoekt daarna haar voormalige buurman Olaf. Die vertelt een heel ander verhaal over Sieger: die was onbetrouwbaar, ging vaak vreemd en moeder Lisbet had het erg moeilijk in hun huwelijkssituatie. Die Victor was juist een man die haar hielp. Ema gelooft hem niet. 
Solveigh wil dat Ema onmiddellijk terugkeert naar Oslo, want de onbekende internetonderzoeker Balder heeft een aantijging tegen PROFIL op internet gezet. Hij beschuldigt de organisatie van oplichting: ze maken zelf deepfakes om die daaarna zogenaamd op te sporen. Ema zegt dat ze eerst haar vader gaat zoeken.
Ze gaat nog een keer naar het kunstwerk in Rotterdam: Tor und Stele. Aan de andere kant staat haar vader en roept haar dat ze moet opschieten.

Deel III Waar Wanneer is Ema Somerman ?
2035: Mats klimt in de boulderzaal van vriend Sven. Hij is een superklimmer. Hij heeft altijd een eigen hal willen maken, maar hij heeft het initiatief niet doorgezet. Zijn schoonvader is steenrijk, maar Mats wilde geen geld bij hem lenen. Hij is getrouwd met Ingeborg: samen hebben ze een zoontje van 8, Jonas.  
Hij bezoekt met zijn vriend Sven een bijeenkomst van Balder, die opnieuw PROFIL en Ema bekritiseert. Mats verlaat halverwege de meeting. Thuis maakt hij een pornofilmpje en zet er het hoofd van Ema op. Dat is ook een lijn in de afgelopen jaren  geworden. De seks met Ingeborg maakt hem niet echt gelukkig. Hij kan alleen een orgasme krijgen als hij daarbij aan Ema denkt.

2025 Mats maakt met Sven, diens vrouw en Ingeborg een reis naar een klimhal in Frankrijk. Op de terugweg ontstaat een discussie over Ema, zijn ex. Ingeborg weet er niets van. Bij de overtocht naar Noorwegen denkt Mats terug aan het toegestuurde videofilmpje waarop staat dat Ema voor  de "Tor und Stele" staat. Ze zal om 22.00 in het portaal in Rotterdam verdwijnen. Hij zoekt daarna contact met Solveigh en wil met haar praten over Ema. Het gaat weer over het maken van deepfakes, PROFIL en Minotaur  Het bericht met de zes te bezoeken locaties en de tijdstippen is bij Mats bekend. Hij heeft de afgelopen jaren al een paar locaties bezocht. Onderwerp van het gesprek met Solveigh is steeds: wat is de waarheid, wat is nep? Zijn Sieger en Ema te vertrouwen?

2035 Mats heeft zich voorgenomen om naar de sculptuur in Oslo (Monolitten) te gaan op het tijdstip dat hij doorgekregen heeft in de mail van Ema. Onderweg ontvangt hij een dreigmail van Ema om 10.000 Kronen over te maken naar een bankrekening, omdat er anders een video-opname van zijn masturbatie aan al zijn kennissen wordt gestuurd. Natuurlijk zijn het oplichters met een deepfake-video, maar hij maakt wel geld over. Ingeborg vraagt nog wat er aan de hand is.  Hij gaat klimmen in de Monolitten. Het is een gladde, granieten paal in een cirkel van standbeelden over de fases in het menselijk bestaan. Hij realiseert zich dat hij voor het eerst zonder touw aan het klimmen is. Precies om 22.00 begint de granieten zuil te trillen en die wordt ook warm. Mats laat los en valt naar beneden. Hij weet iemands hand te pakken. Een hand die niet van vlees en bloed is, maar ook niet van graniet. (Maar van wie dan wel?)

Personages

Ema Somerman

Ema is achttien jaar als ze een paspoort aanvraagt en haar studie voortzet in Oslo. (2014) Toen ze veertien jaar was, verliet haar vader het huis en hij is nooit teruggekeerd of gevonden. Met haar moeder Lisbet kan ze helemaal niet goed opschieten, omdat Ema had gemerkt dat ze vreemd ging. Bovendien heeft Ema een oogprothese, waarschijnlijk veroorzaakt door onzorgvuldigheid of zelfs opzet van haar moeder. In Oslo gaat ze studeren in de ICT. Ze wordt later aangenomen bij het bedrijf PROFIL dat zich specialiseert in het opsporen van deepfakes.
Ze ontmoet Mats, een klimspecialist en een vrijbuiter met mooie plannen die hij nooit waarmaakt. Ze krijgen een relatie, waarin Mats hartstochtelijker lijkt dan Ema. Ema ontwikkelt programma's om deepfakes te ontdekken. Wanneer ze een keer liegt over de inschrijving van een psychologische cursus onder een valse naam loopt Mats boos weg. Einde van hun relatie.
Jaren later (2025) hoort Ema dat haar vader gevonden is. Ze reist meteen naar Rotterdam en haar vader vertelt dat hij een tijdreiziger is. Ze krijgt van hem ook zes coördinaten van plaatsen waar in de wereld beroemde kunstwerken staan, de zgn. 'portals.' Aan het einde van deel II staat Ema voor het kunstwerk "Tor und Stele" in Rotterdam en haar vader nodigt haar uit om door het portal te gaan. Vanaf dat moment is het verhaal ook De verdwijning van Ema Somerman.

Sieger Somerman

Sieger is onderzoeksjournalist en daardoor veel van huis. Het huwelijk met Lisbet is niet gelukkig en Ema zit tussen de twee kemphanen. Lisbet scheldt vaak op haar man die er nooit is. Ema ontdekt later, als ze van Sieger een PC heeft gekregen, dat Lisbet vreemd gaat met een man van de fotoclub. Ze verraadt het overspel aan Sieger. Lisbet zou daarentegen bij de leiding van de krant hebben aangegeven dat Sieger onzorgvuldig is geweest bij zijn onderzoeken o.a. bij Shell. Hij wordt op non-actief gezet en verdwijnt in zijn Mercedes.
In 2025 vertelt buurman Olaf tegen Ema dat juist haar vader vaak vreemd ging en dat moeder Lisbet het moeilijk heeft gehad.
Sieger duikt dat jaar op en vertelt dat hij een tijdreiziger is. Hij haalt Ema over door het portal in Rotterdam te gaan. Daarna komt hij niet meer in het verhaal voor.

Lisbet

Lisbet is voor Ema een kwaadaardige moeder. De handicap met Ema's oog is mogelijk door Lisbet veroorzaakt. Ook daarna in de puberteit kunnen ze niet met elkaar overweg. Lisbet knipt het paspoort van Ema in stukken, zodat ze niet haar vader kan zoeken. Ze zwijgt haar moeder dood als ze in Oslo zit. Ze krijgt een telefoontje uit Rotterdam dat haar moeder van de trap is gevonden. Ema gaat niet naar de crematie. Volgens de buurman Olaf is juist Lisbet de klos in haar huwelijk.
Ook hier rijst de vraag: "Wie spreekt de waarheid?|'

Mats

Mats is een goede klimmer. Hij ontmoet Ema in de klimhal en hij vindt haar aantrekkelijk. Maar bij haar gaat het werk vóór en hij staat op het tweede plan. Als hij een keer een leugen van haar ontdekt, loopt hij boos weg. Ema verbreekt daarna de relatie.
Marks leven gaat door: hij vindt een andere rijke vrouw Ingeborg, op wiens zakken hij eigenlijk teert. Ze krijgen een zoontje Jonas. Mats kan Ema niet vergeten en bij seks met zijn vrouw denkt hij altijd aan Ema,
In 2035 (!) zoekt ze contact met hem (is het deepfake?) en hij wordt gestuurd naar de Monolitten in Oslo. Hij beklimt de gladde granieten zuil maar verliest zijn evenwicht. Is hij dood os verdwijnt hij ook in de tijd?

Quotes

"– Deepfakes kunnen oorlogen ontketenen. Waardigheid ontnemen. Mensen financieel ruïneren. Ik vind het pijnlijk dat alle grote spelers zo lang hebben gewacht om zich aan te sluiten bij onze strijd. Pas toen er begin dit jaar een vervalste pornovideo van Elon Musk op X werd gepost, besloot hij geld te steken in de bestrijding van deepfakes op het platform. En hoe toevallig is het
dat Meta hun eigen deepfakedetectie aankondigde na een viraal filmpje van Zuckerberg waarin hij het wel heel
gezellig maakt met twee mannelijke stagiairs." Bladzijde 18

"Aan de andere kant van de poort stond nu een man. Zijn fleecetrui was groen. Zijn spijkerbroek donkerblauw. Zijn mantel zwart. Hij was het echt. Haar vader zwaaide en riep: "Kom, het portaal gaat sluiten."

(Einde deel twee en begin van de verdwijning van Ema Somerman)" Bladzijde 219

""Als onze software slimmer en sneller wordt, worden de vervalsingen pook slimmer en sneller. Zonder de juiste technologie om de authenticiteit en dus de realiteit vast te stellen, zal de twijfel over wat wel of niet echt is, verder groeien. Woorden als echt, oorspronkelijk en waarheid zullen betekenisloos worden..."

(citaat uit speech van Ema)" Bladzijde 19

"Veertien, antwoordde Ema. Stroboscopisch volgden de herinneringen; hoe hij huilde in de woonkamer, de plukjes verdwaalde shag in zijn fleecetrui, zijn lach, zijn grote vingers, die middag waarop hij haar als verrassing naar een computerwinkel bracht. Haar talloze zoektochten op de fiets, kriskras door Rotterdam." Bladzijde 55

"Hij (Mats) doet zijn best, knijpt zijn ogen samen en probeert aan andere dingen te denken. Denken aan Ema is op dit soort momenten verraad, hij weet het, maar hij kan het niet tegenhouden. Daar is ze weer, ze verschijnt in zijn hoofd, de plek waar ze al zo lang een huis gevonden heeft. Als hij nu diep inademt door zijn neus kan hij Ema's joggingbroek ruiken. Hij wordt heel snel hard." Bladzijde 255

Thematiek

Wat is waar en wat is nep?

Het allesoverheersende thema van het boek is hoe we in deze tijd omgaan met de waarheid, AI en ChatGPT zijn al bronnen waaruit studenten/scholieren kunnen putten bij het maken van scripties en werkstukken. Kunnen docenten achterhalen wat er door de machine is geproduceerd of door een student zelf? Datzelfde aspect speelt een rol bij de filmpjes op You Tube. TV-presentatrice Welmoed Sijtsma werd met hulp van deepfake-programma opgevoerd in een pornofilmpje. Met ICT-programma's is vrijwel alles mogelijk, Obama of Trump opvoeren in blamerende nepfilmpjes.
De Nederlandse Ema Somerman is een expert in het ontwikkelen van een programma dat binnen enkele seconden kan vaststellen of een filmpje echt of fake is. Ema heeft een programma ontwikkeld dat Minotaur heet. De vraag is of dit een betrouwbaar programma is, want op internet komt er een tegenstander (Balder) die beweert dat Profil, de organisatie waar Ema bij werkt, juist zelf deepfakes maakt om die dan later zogezegd te kunnen ontmaskeren.

Maar waar of niet waar speelt een rol ook bij de verdwijning van Ema's vader. Wat is waar in het gezin van Somerman? Is de ruzie van Ema en haar moeder waar gebeurd of verzint Ema dingen? Is het overspel van Lisbet (wat Ema beweert) of van Sieger (wat een buurman vertelt). Is Sieger een betrouwbare of een onbetrouwbare journalist die gegevens uit verkeerde bronnen heeft gehaald. Kunnen tijdreizen of zijn het verzinsels van Sieger Somerman. Een interessant thema, waarop schrijver Jori Stam het antwoord op de vragen open laat. Wie liegt, wie spreekt de waarheid? Iedereen heeft zijn eigen waarheid, vindt Jori Stam.

Motieven

Overspel

Moeder Lisbet gaat volgen Ema vreemd met een man van de fotoclub. Ze breekt in op het e-mailaccount van Lisbet en laat die aan haar vader zien. Er komt een knallende ruzie uit voort tussen haar ouders.
Maar later in 2025 vertelt haar oude buurman Olaf dat haar vader juist een 'schuinsmarcheerder' is. Lisbet had het maar moeilijk met Sieger en daarom hielp Victor haar een handje. Ema gelooft er niets van.

Moeder-dochterrelatie

De relatie tussen Lisbet en Ema was heel slecht. Haar moeder is de veroorzaker van haar slechte oog. Ze haalt nare dingen uit. Ze beschimpt steeds Ema 's vader, bijvoorbeeld tijdens een etentje op Moederdag waarbij vader afwezig is. Ema zelf ontdekt dat Lisbet vreemd gaat met Victor, een man van de fotoclub. Ze heeft Lisbets e-mailaccount gekraakt en laat de mails met vieze woorden van Victor aan haar vader zien. Vader is daarna uit huis weg en Ema moet zich zien te redden. Lisbet heeft haar identiteitskaart door midden geknipt, zodat Ema niet weg kan. Op de dag van haar 18e verjaardag gaat ze bij de gemeente een een paspoort aanvragen, waardoor ze naar Noorwegen kan vertrekken. Na de dodelijke val van haar moeder gaat Ema niet naar de crematie in Nederland.
Als haar moeder van de trap valt en sterft, neemt Ema niet de moeite om naar de crematie in Rotterdam te gaan.

Queestemotief

Deze queeste is een klassiek 'Vatersuchmotiv" Ema zoekt al jaren naar haar vader die het gezin verlaten heeft In 2025 heeft ze hem een dag gezien in een psychiatrische inrichting in Rotterdam. Daarna verdwijnt hij weer. Op 1 november 2025 22.00 uur staat hij voor "Tor und Stele" en hij roept haar aan. Ze moet opschieten. Gaat Ema haar vader achterna in de tijd?

Vader-dochterrelatie

De relatie tussen Ema en Sieger is veel beter dan die met haar moeder. Wanneer moeder van huis is met Victor, gaan vader en dochter samen uit eten, zij het niet altijd heel gezond. Hij koopt ook een PC voor haar, die zij Het Beest noemt. Ze ontwikkelt zich daarmee op het ICT-gebied tot een expert.

Dood

De val van de trap veroorzaakt de dood van Lisbet. Ema gaat niet naar huis en dus ook niet naar de crematie.
En wat gebeurt er met Mats na de val van de Monolitten aan het einde van de roman?
De vraag blijft ook boven het verhaal hangen: zijn Sieger en Ema ook overleden?

Liefdesrelatie

Ema ontmoet Mats in de klimhal. Een aardige knul die toch net iets te weinig initiatieven toont. Ema is een ICT' er en is eigenlijk een 'koele kikker.' Mats heeft de gewoonte in het bed van Ema te kruipen, wanneer ze nog aan het werk is. Daar is ze niet van gecharmeerd. Nadat Mats haar betrapt heeft op een leugen (de ingetrokken inschrijving met een valse naam) vreest hij dat Ema vaker tegen hem heeft gelogen. Daarna verbreekt Ema de relatie.
Mats kan haar maar niet vergeten. Wanneer hij seks heeft met zijn latere vrouw Ingeborg, moet hij altijd de fantasie met Ema voor zijn geest halen om een orgasme te kunnen krijgen.

Beroepsproblemen

De ICT-wereld kent zijn problemen. Plagiaat, deepfakes mogelijkheden, corruptie etc. Vaak gaat het erom wie het eerst zijn product in de markt zet. Wie claimt de rechten van een nieuw product?

Tijdreizen

In fantasyromans is het reizen door de tijd (heen en terug) een veel voorkomend motief. Personen reizen terug naar het verleden (de tijdmachine) of reizen naar de toekomst. Denk bijvoorbeeld aan de film "Back to the future."

Herinneringen

In deel II vertelt Ema enkele "korte maar rotte" herinneringen. Ze zet haar moeder in een kwaad daglicht. Maar ook hier rijst de vraag is dat allemaal gebeurd zoals Ema beschrijft. Een verteller kan per definitie onbetrouwbaar zijn.

Motto

Everything is true, he said. Everything anybody has ever thought.

- Philip K. Dick
Do Androids dream of Electric Sheep?

Opdracht

Voor Erik, mijn oom

Titelverklaring

De vader van Ema Siegerman is uit huis vertrokken, toen zij vijftien jaar was. Ze had het ontdekte overspel van haar moeder aan haar vader via e-mails laten zien en de volgende klap voor de journalist Siegerman was dat zijn directe leidinggevende bij de krant hem op non-actief had gezet, omdat hij als onderzoeksjournalist feiten zou hebben verdraaid. Haar vader vertrok in zijn Mercedes naar nowhere? Niemand weet waar Sieger gebleven is. Het boek is dus o.a. een queeste naar de verdwenen vader.( het bekende literaire "Vatersuchmotiv.")

Structuur & perspectief

De roman is ingedeeld in een korte proloog en drie vrij grote getitelde delen, die ook weer worden onderverdeeld in kortere hoofdstukken met een titel.
I  Een introductie tot de gevaren van deepfakes (en waarom PROFIL de oplossing heeft)
II Korte, rotte herinneringen
III Waar Wanneer is Ema Somerman ?
In de proloog en de eerste twee  delen is Ema de personale verteller. In deel III is dat Mats.
De meeste jaren in de roman worden verteld in de o.v.t. De gebeurtenissen in 2035 met Mats worden in de o.t.t verteld.

Decor

Het decor van het verhaal begint in Rotterdam. Daar woonde het gezin Siegerman. Maar als Ema veertien jaar is, verlaat Sieger het huis om niet meer terug te keren. Volgens zijn eigen verhaal in 2025 reisde hij in de tijd en hij zou daarbij een zestal locaties hebben bezocht in Rotterdam,Oslo, Moskou, Texas, Tokyo en Wachendorf. Daar stonden bijzondere, symbolische kunstwerken. Dat was een opdracht in een rode map die hij in zijn schuurtje aantrof.
Ema brengt vanaf haar achttiende jaar de tijd door in Oslo, waar ze een slimme ICT' er wordt. Maar na de terugkeer van haar vader verdwijnt zij ook na hun hernieuwde kennismaking in Rotterdam..Deel III speelt zich voornamelijk af in Noorwegen- Oslo.

Wat de tijd betreft, zijn er steeds aanwijzingen boven de titel. De proloog zou spelen in 2014, want Ema is daar achttien jaar. Daartussen staan steeds jaartallen als 2018, 2019, 2020 en vooral 2025. In deel III spelen diverse hoofdstukken in het jaar 2035.
De tijd is in deze roman een belangrijk motief, ook al omdat Sieger Somerman beweert dat hij een tijdreiziger is. Hij gaat terug uit de toekomst naar de tijd van Ema.

Stijl

In het begin van de roman (voor al in deel I) duizelde het mij vanwege de ICT-termen. Het zijn de kenmerken van een groepstaal. In deel III komt iets dergelijks voor: het gaat daarbij om termen in de klimhal. In deel II worden op familieniveau verhalen verteld over de relatie tussen moeder en Ema.
Wanneer je aan de terminologie van het onderwerp gewend bent, wordt het verhaal spannend verteld door de twee personale vertellers Ema en Mats.

De metaforen van Jori Stam zijn meestal kort, maar origineel.
- (blz. 21:'De spasmes werden heftiger- er verschenen bubbels op haar huid als smeltende kaas onder een grill)
- (blz. 74:"Ema slikte. Voor haar waren de woorden moeder en Lisbet sinds Siegers verdwijning twee continenten met een oceaan ertussen.. Sinds haar aankomst in Oslo twee planeten in verschillende sterrenstelsels.")
- (blz. 81: "Ieder teken van leven dat ze zou geven, was voor hem een olijventak -hoop)
- (blz. 128: Ze werd duizelig van de steken in haar buik, alsof ze een paar egels had doorgeslikt, die zich nu allemaal in een colletieve paniekaanval hadden opgerold in haar ingewanden.")
- (blz. 143: "Ema's wijsvinger was de snavel van een specht, het scherm van de incheckzuil de bast van een boom")
- (blz. 177:"Hij riep naar boven of ze zin had in McDonald's. Het was zwijggeld in duizend calorieën.")
- (blz. 196: "De muren van zijn appartement hadden psoriasis. In de hoek van het plafond zat een schimmelplek die leek op Afrika....")
- (blz. 227: "In de slaapkamer heeft Ingeborg zich als een burrito in haar dekbed opgerold.") 

Ondanks de vreemde gebeurtenissen worden door de personale vertellers Ema en Mats relativerende, soms sarcastische opmerkingen geplaatst.

Slotzin

Eerst glippen zijn voeten weg, daarna zijn handen. Hij graait in de lucht, maar vindt geen grip, er is alleen maar koude lucht. Mats is al veel langer in vrije val. Hij sluit zijn ogen en wacht op wat er komen gaat. Dan weet hij toch iemands hand vast te pakken. De hand is niet van vlees en bloed, noch van graniet.

Bijzonderheden

De binnenkant van de voor-en achterkant van de omslag heeft twee volledig bedrukte pagina's met cijfers en letters. Er staan in totaal ook zes vet zwart afgedrukte getallenreeksen daartussen. Ema komt erachter dat dit geografisch gezien zes locatiebepalingen zijn waar heel indrukwekkende beeldhouwwerken en sculpturen van diverse beroemde kunstenaars over de hele wereld ( Moskou, Oslo, Tokyo, Texas, Rotterdam, Wachendorf) zijn afgebeeld. Siger vertelt aan Ema dat hij de boodschap van (?) kreeg die zes kunstwerken te bezoeken. Dat was een onderdeel van zijn tijdreis.
De schulpturen blijven daarna tot het einde van de roman een rol spelen. Enkele kunstwerken verbeelden de zin van het menselijk bestaan of de stadia van een mensenleven (Oslo).
Om de lezer duidelijk te maken wat met de beelden bedoeld wordt geven zes foto's een idee hoe de kunstwerken eruit zien. Je kunt die aanklikken bij het laatste element van het boekverslag: Bronnen.

Beoordeling

Als boekenrecensent heb je vaak een voorkeur voor een genre.voor een schrijver of voor een thema, zoals een sportverslaggever die heeft bij een voetbalclub, een sterspeler of een bepaalde speelstijl. 
Mijn voorkeur gaat in eerste instantie niet uit naar fantasyverhalen. Toen ik het recensie-exemplaar van Atlas/Contact ontving, begon ik aan het lezen en het eerste deel dat vooral over ICT en deepfakeproblemen ging, stelde me wat  teleur. Dezelfde zaterdag viel het magazine van het AD (Mezza) op de deurmat  In een kort interview legde Jori Stam uit waarover zijn boek ging. Ik begon met hernieuwde aandacht met herlezen.

Ik moest mijn mening snel herzien. De verdwijning van Sieger Somerman is een spannende, ingewikkelde en soms wat onbegrijpelijke roman over waarheid en leugens in de moderne ICT-wereld. In deel I zit Ema in Oslo, in deel II gaan we vooral terug naar haar leven in Rotterdam en de verdwijning van haar vader. In deel III speelt het verhaal zich af in 2035. Diverse tijdlagen dwarrelen dus door elkaar heen. Een boekverslag maken van een dergelijk boek valt niet mee. Maar ik ben blij dat ik het boek gelezen heb. Spannend, raadselachtig in de nevels van de tijd en vragen oproepend wat er nu werkelijk is gebeurd. Jori Stam draagt ingrediënten  aan en laat het eten aan de lezers over.
Ik weet dat scholieren vaak een hekel hnbben aan een 'open einde'. Maar bij dit boek is dat toch heel erg noodzakelijk. Je gaat daardoor nadenken over de gevaren van AI, Deepfake etc. Zijn de oorlogsfilmpjes van Rusland of van Oekraïne fake of gemanipuleerd? Komt de informatie over Gaza van Israëlische kant of van de Palestijnse?

Een fantasygenre, inderdaad. Maar uitstekend geschikt voor scholieren van havo en vwo. 
Tip: Als je het boek gaat lezen, doe je er verstandig aan de foto's van de zes 'portalen' te bekijken. Ze bestaan namelijk echt. Klik daarvoor de internetpagina's aan die bij BRONNEN staan vermeld.

Recensies

"Stam draait het geheel met flashbacks en flashforwards vernuftig in elkaar, lekker vlot geschreven ook, en speelt daarmee een spel met de verwachtingen van de lezer. Is het verhaal zelf misschien een soort deepfake? Waar Joël Dicker zijn verhalen keurig afrondt, doet Jori Stam ook dát anders. Hij laat de lezer zelf nadenken over wat er gebeurd is: waar is Ema toch gebleven, en hoe zit het met die tijdportalen waarin haar vader geloofde? Is wat je ziet echt of nep, en is AI écht nooit meer weg te denken uit onze levens? Knap gedaan." https://www.parool.nl/boe...gle.com%2F

"Ik heb deze roman in één dag uitgelezen, want ik vond het hele concept erg fascinerend. Wat is waarheid,wat is fake, hoe kunnen we zeker zijn dat we onechte beelden ontmaskeren...? Dit zijn allemaal vragen waar ik mijn leerlingen tijdens de lessen rond mediawijsheid mee confronteer, en als leerkracht Nederlands heb ik meerdere keren per schooljaar een existentiële crisis bij de vraag "hoe echt is dit werkstuk van deze leerling?"." /www.hebban.nl/recensie/b...r-somerman

"Het verhaal is vlot geschreven, erg boeiend en je vliegt door het boek heen. Er wordt gebruikgemaakt van flashbacks en flashforwards. Het hele verhaal is erg fascinerend en intrigerend. De meeste personen in het boek komen niet sympathiek over, op Mats na. Een belangrijk punt van het boek is hoe we in deze tijd omgaan met de waarheid. Na het lezen denk je : wat is echt en wat is nep? Wie spreekt de waarheid? Iedereen heeft zijn eigen waarheid. Fantastisch boek waar ik nog wel een tijdje over ga nadenken. Er blijven wel losse eindjes over aan het eind, maar op een of andere manier vond ik dat deze keer niet erg en vind ik het wel bij dit boek passen" https://www.hebban.nl/rec...r-somerman

Bronnen

We gebruiken nu massaal ChatGPT. We gebruiken filters die ons mooier maken. We doen dansjes op TikTok. Alle informatie die wij invoeren, wordt gebruikt om de modellen en algoritmes slimmer te maken. We leveren gratis informatie aan de bedrijven achter deze technologie. Ik vind het belangrijk dat we ons bewuster zijn van wat ze daarmee doen. Dit betekent niet dat mijn boek een belerend vingertje opsteekt. Ik heb vooral een spannend verhaal willen schrijven. Een boek dat je na het lezen achterlaat met de vraag: wat is hier nu eigenlijk gebeurd, wie of wat kan ik nog geloven? Dat gevoel bekruipt mij zelf namelijk steeds vaker.'

https://krant.ad.nl/title...5630/119/1

Afbeelding Monolitten in Oslo Het blote beeldenpark van Oslo De beelden in Vigeland geven de ontwikkeling van het leven weer. Zo begin je onderaan de brug met de beelden waarin je de ontwikkeling van embryo tot kleuter ziet. Vervolgens loop je een brug met 58 bronzen beelden over, en worden de beelden steeds ‘ouder’. Je komt bij de fontein met beelden, en loopt door naar de monoliet. Eromheen zie je alle levensstadia van de mens, en op de monoliet zie je klimmende mensen. Vanaf dit plateau heb je een mooi uitzicht over het gehele Vigeland.

https://www.marcellamolen...park-oslo/

Afbeelding : Zes betonblokken in de woestijn van Texas in de plaats Marfa.

https://debedachtzamen.nl...-in-marfa/

Afbeelding : De Broeder Klauskapel in Wachendorf De meer dan tien meter hoge kapel van ruw beton staat op het land als een vijfhoekige monoliet, tronend op een grasbegroeide akker. Het boerenechtpaar gelooft met de kapel een tijdszenuw geraakt te hebben. Mensen zoeken naar spiritualiteit en de zin van het leven. Zij hebben het bij de bouw op het land al gevonden, tussen de modder, het zweet en de boterhammen.

https://www.paulverheijen...-kapel.php

Afbeelding in Tokyo : 25 porticos

https://www.scaithebathho...5porticos/

Afbeelding van Black Square in Moskou

https://design-milk.com/g...al-mirror/