Feitelijke gegevens

• 1e druk, 2022
• 260 pagina's
• Uitgeverij: Ambo Anthos

Flaptekst

Eerste zin

Toen ik acht jaar was veranderde alles. Ik herinner me het geluid van mijn moeders gegil in de woonkamer, hard en paniekerig.

Samenvatting

Onderhuids  (ho 1-21)
De achtjarige Lentl hoort een ruzie van haar vader en moeder. Moeder loopt weg en pakt een bus. Ze noemt Lentl "KUTWIJF'. Lentl volgt haar voetstappen tot aan de bushalte , waar haar moeder is ingestapt.  Ze blijft met haar vader achter en die geeft haar de schuld van haar moeders vertrek. Hij noemt haar "KLEINE TERINGLIJER'  Moeder pleegt zelfmoord: Lentl en vader zijn de enigen op  de begrafenis.

In de volgende twee jaar is Lentl 'afwezig': ze snijdt zich met een Stanleymes. Pa noemt haar een 'rotkind'  en Lentl krast in haar lijf HELP. Maar niemand lijkt dat te zien, ook op school hoort ze er niet bij. Ze gaat naar het MBO.  Lentl laat, als ze zestien jaar is, een tatoeage zetten: HET IS ALLEMAAL JOUW SCHULD. Er volgen ruzies met haar vader en de verwaarlozing door hem (ze krijgt alleen maar boontjes te eten) maken de Mbo-opleiding lastig te volgen. Haar vader 'krijgt eindelijk rust", als ze op kamers gaat. Voor school moet ze een stage lopen en ze probeert dat te doen bij de tatoeageshop van Kees. Die wil dat helemaal niet, maar ze gaat gewoon in zijn zaak zitten tekenen en eindelijk wordt hij wat meegaander tegenover haar. Ze gaat van school af voordat ze examen doet. Een oud klasgenootje van haar, Kirsten, heeft haar rechtenstudie opgegeven en wil ook iets doen in de tatoeagewereld. ook zij belandt bij Kees. Die wordt wat toeschietelijker en de meisjes gaan min of meer bij hem werken. Ook gaat Lentl wel eens met Kees mee naar zijn huis. Ze ervaart daar wat een gezinsleven echt is. Elke dag begint Lentl de dag bij een koffietentje. De barista Julian is erg leuk en het lijkt alsof ze verliefd is op hem. Ze daten een keer in een restaurant.

Rode Huid  (ho 22-32)
Julian en Lentl krijgen een relatie: ze gaat met hem mee naar huis. Weer ervaart ze een heel andere sfeer daar. Met kerst blijven ze eerst bij zijn ouders eten, maar ze krijgen later die dag ook een beetje ruzie. Julian noemt haar 'EIKEL' en dat woord gaat ze meteen bij zichzelf tatoeëren.

Julian wil wel gaan samenwonen, maar Lentl heeft een soort bindingsangst. Toch betrekken ze een jaar later een appartement, maar er zijn toch wel ruzies.  Kees' zaak loopt goed, maar hij krijgt helaas een hersentumor en hij overlijdt al snel. Lentl graveert het woord "HERSENTUMOR' op haar huid. Julian wil niet meer dat ze dat doet. Zo komt er na acht jaar een einde aan hun relatie. WE KUNNEN HET NIET OPLOSSEN (de laatste woorden van Julian) komen natuurlijk op haar huid. Een leuke klant Fiep laat ook woorden in haar huid graveren (het is Lentls specialisme). Na een korte woordenwisseling tussen Fiep en Lentl noemt Kirsten haar HEETHOOFD. En ja hoor, dat woord komt weer op haar huid.
Thuisgekomen pakt Lentl alle spullen van Julian inclusief de foto's en doet ze weg. Lentl begint ook te drinken: ze vindt whisky erg lekker.

Jeuk  (ho 33-38)
Er komt een oude dame bij Lentl een tatoeage zetten. Die wil  NIET REANIMEREN op haar lichaam. Lentl doet het.
Lentl zit echter niet lekker in haar vel, ze wil met een oude vriendin gaan stappen en neemt een pil en ze draait helemaal door. Kirsten ziet dat het misgaat met Lentl en ze wil haar helpen. Ze moedigt  haar vriendin aan om een therapie te volgen, ze heeft het zelf ook gedaan. Lentl denkt wel na over het volgen van een therapie, maar ze vindt haar eigen therapie (tatoeëren van de woorden op je huid om die te accepteren) beter. Ze tatoeëert in een woeste bui NIKS op  haar lichaam.  Ze denkt niet aan de hygiënische voorschriften die erbij horen. Kirsten is woedend. Lentl rent weg uit de shop.

Korstvorming  (ho 39-46)
Ze gaat daar in de buurt  een park in en ziet er een klein meisje, dat ook verwaarloosd wordt door haar ouders. Ze is een nietsnut, denkt het meisje.  Lentl vangt het meisje op, vraagt van alles en neemt haar mee:  eerst naar de shop en later in de auto om haar thuis te brengen. Ze rijdt door haar eigen buurt en ineens is ze op weg naar Luik en een vakantiepark.

Vervellen (ho 47 -54)
In Luik gaan ze naar een vakantiepark en Lentl leidt haar rond. Het meisje springt van een rots en Lentl vreest het ergste.  Er komt weer een schuldgevoel op. Maar het kind staat op een richeltje eronder.
Lentl laat haar ook een beetje koken. Ze leert haar ook steeds "geen nietsnut"   te zeggen. Natuurlijk zou ze naar huis moeten, maar het meisje zegt dat er toch niemand thuis is. Ineens is ook het meisje weg. En dan wordt het ook voor de lezer duidelijk dat dit meisje een projectie was van Lentl uit haar jeugd. Als ze het meisje naroept, roept ze: "Lentl!"

Waas (ho 55-59)
Lentl vindt zichzelf terug, ook al is de positie van haar een beetje wazig. Er loopt nog een man met een hond in het park en later blijkt dat hij een kunstschilder is die een paar landschappen heeft geschilderd. Hij wil haar wel helpen. Kirsten belt ook enkele keren naar Lentl om te vragen of ze haar kan helpen. Ze mist haar ook  in de shop en eigenlijk is ze nodig. Langzamerhand krijgt Lentl inzicht in haar eigen positie en in haar  eigen leven. Het is een deel van de verwerking van haar trauma.

Ingekapseld  (ho 60-63)
Lentl rijdt terug naar  de tatoeageshop. Kirsten is erg blij dat ze terug is. Lentl die  hersteld is, wil met Kirsten in het Argentijnse restaurant eten. Dat is nog een belofte uit haar verleden. Als ze na het eten naar buiten gaan, zegt Lentl dat ze in haar oude buurt komt. Kirstern vraagt of ze haar vader niet wil zien en zij wil wel meegaan. Maar op het adres woont een ander gezin. Vader is verhuisd of misschien wel dood.

Toch komt het oude gevoel weer boven en als Lentl op bed ligt, krijgt ze een verlangen om naar de shop te gaan en iets te tatoeëren in haar huid. Tatoeëren brengt namelijk stabiliteit in haar leven. Maar ze prikt geen woorden meer in een haar huid, maar ze kiest voor lijnen van het ene woord naar het andere. Ze wil de woorden van de anderen die haar hebben beoordeeld, veranderen in de lijnen die ze nu zelf heeft ontworpen.

Personages

Lentl

Lentl maakt een verschrikkelijke jeugd mee: een moeder die zelfmoord pleegt, een vader die zuipt en haar verwaarloost. Ze gaat snel het huis uit, heeft wel veel tekentalent en wil heel graag tatoeages aanbrengen. Ze doet dat ook als een sublimatievorm van automutilatie op haar eigen lichaam. Eigenlijk vertrouwt ze niemand : het duurt daarom even voordat ze met Julian wil samenwonen. Na acht jaar kan hij er niet meer tegen dat ze zich blijft beschadigen. Drugs vormen geen uitweg en Lentl is een tijdlang de weg kwijt. Via de Narrotive Exposure Therapy vertelt ze het verhaal van haar leven aan zichzelf (het kleine meisje dat ze meeneemt in haar auto naar Luik). Die manier en de vraag van Kirsten helpen haar over haar dieptepunt heen. Ze keert terug naar de tatoeageshop.

Vader

Haar vader is een alcoholist die weinig voor haar doet en haar Kleine Teringlijer noemt. Hij kookt slecht voor haar en wil haar het liefst zo snel mogelijk zien te vertrekken. Hij ziet haar daarna niet meer. Aan het einde van het verhaal willen Lentl en Kirsten hem bezoeken, maar hij is uit Lentls leven vertrokken.

Kees

De tatoeëerder is een typisch voorbeeld van ruwe bolster, blanke pit. Hij lijkt horkerig, gaat niet in op de vragen van Lentl, maar krijgt een zekere bewondering voor haar tekeningen en haar brutaliteit. Dan mag ze bij hem werken, net als Kirsten later. Ze mag ook bij hem thuis komen waar ze hartelijke familiesfeer aantreft. De shop begint goed te lopen, maar het noodlot treft Kees met een hersentumor waaraan hij sterft. Kees is het type van een surrogaat-vader.

Julian

Julian is een barista, die eerst nog wat verlegen is, maar wel verliefd wordt op Lentl. Hij neemt haar mee naar huis, ook met kerst en Lentl ziet weer hoe het er bij sommige families aan toegaat. Julian wil wel met haar samenwonen, maar Lentl durft dat niet meteen. Julian wil dat ze stopt met het ingraveren van lelijke woorden in haar huid. Als ze daarmee blijft doorgaan, breekt hij met haar. Lentl suggereert dat hij droomde van een HBO-vlindermeisje en daarom bij haar weggaat.

Kirsten

Kirsten doet vwo en studeert voor advocaat, maar ze vindt daarin weinig bevrediging. Ze wil ook tatoeëren en kiest niet voor het grote geld, maar voor haar persoonlijke geluk. Ze is de ideale helpster van Lentl: ze wijst haar op haar gedrag en ze wil ook niet dat ze negatieve woorden op haar lichaam blijft zetten. Natuurlijk is ze boos als Lentl ineens verdwijnt naar België. In de vier maanden probeert ze Lentl te overtuigen van het nut van therapieën. Ze krijgt haar zo ver dat ze terugkeert. Een goede vriendin.

Quotes

"“Het rook nog naar mijn moeder, alsof ze hier vannacht gewoon was geweest. Die geur kwam uit een kuiltje onderaan haar nek, een plek waar ik al een tijd niet meer had mogen komen. Ik hoorde daar niet meer, daar met mijn oor tegen haar borst, want volgens mijn moeder was ik allang geen klein kind meer.”" Bladzijde 17

"Dit moest het zijn, dacht ik. Mama was weg omdat ik een kleine teringlijer was. Het waren de eerste woorden die genadeloos door mijn hoofd bleven spoken." Bladzijde 21

"Ik was niemand, dat wist ik ook wel. Ik was een rotkop, een kutwijf, ik was een teringlijer. P:recies daarom had ik niets te verliezen. Alle fouten die zou maken vielen in het niet bij de fout die ik was." Bladzijde 45

"In die keuken was ik plots meer op mezelf dan ik al die tijd geweest was. De muren wezen naar me, lieten mijn huid gloeien en zagen wat ik gedaan had. Vroeger had tatoeëren mijn lichaam verrijkt, maar het was een gevangenis geworden die steeds kleiner werd." Bladzijde 162

"Mijn zintuigen hebben me verraden: mijn ogen, mijn oren en huid. Ik twijfel bij alles wat ik heb gezien, gehoord en gevoeld. Daarom heb ik mezelf het verhaal van mijn jeugd verteld, tot aan dit punt. Dat ben ik de afgelopen twee maanden maar blijven doen, opnieuw en opnieuw, soms gebruikte ik mijn huid als legenda en nu ben ik weer op hetzelfde punt aanbeland en kan ik nog altijd niet precies de vinger leggen op wat is gebeurd." Bladzijde 225

"Passend bij mijn leven. Bij Lentl nu. Een naam zonder betekenis. Een naam opgevuld door mij: een vrouw. Een tatoeageartiest. Een autorijder. Een ondernemer. Een enig kind. Een feniks uit de as. Een dochter. Een vriendin. Een zakenpartner. Dat, en nog veel meer." Bladzijde 265

Motieven

Zelfmoord

De moeder van Lentl verliet bij een ruzie het huis en later kreeg Lentl te horen dat ze zelfmoord had gepleegd.

Schuldgevoel

Haar nog korte leven lang hield Lentl door de opmerking van haar vader na de zelfmoord van haar moeder een schuldgevoel daarover.

Automutilatie

In haar puberteit begin Lentl zich uit schuldgevoel te snijden met een Stanleymes. Later sublimeert ze die handeling in het zichzelf tatoeëren van negatieve woorden op haar huid die haar werden toegevoegd. (KUTWIJF, TERINGLIJER, HEETHOOFD, NIKS etc.)

Alcoholisme

Na het vertrek van de moeder van Lentl gaat haar vader aan de drank. Hij verwaarloost zichzelf en zijn dochter : ze krijgt alleen maar bonen te eten.
Later als Lentl wat ouder is en problemen krijgt, gaat ook zij aan de drankfles lurken: ze vindt vooral whisky erg lekker.

Liefdesrelatie

Met de barista uit het koffiehuis Julian krijgt Lentl een liefdesrelatie. Ze gaat mee naar zijn huis, waar ze een heel andere (leuke) sfeer in het gezin aantreft. Julian wil wel met haar samenwonen, maar Lentl durft dat niet direct aan: vanwege een soort bindingsangst. Een jaar later gaat ze wel met Julian samenwonen in een appartement De liefde is groot, maar de relatie kent problemen. Julian accepteert bijvoorbeeld helemaal niet dat Lentl woorden in haar huid blijft snijden. Als ze het toch blijft doen, worden de relatieproblemen groter. Lentl suggereert ook in een paar subtiele bewoordingen dat Julian een ander heeft. Na acht jaar gaat Julian bij haar weg. Kort daarop verscheurt Lentl alle dingen die van Julian in haar appartement zijn achter gebleven.

Post traumatisch stress syndroom (ptss)

De nare gebeurtenissen in haar jeugd bezorgen Lentl een post traumatisch stress syndroom : er blijft onderhuids een schuldgevoel waarmee ze geen raad weet, Op een zeker moment neemt ze in een fantasie een meisje mee naar een vakantiepark in de Ardennen. Ze laat het meisje over haar thuissituatie vertellen. Maar dan blijkt natuurlijk ook dat Lentl zelf het kleine meisje is aan wie ze haar levensverhaal vertelt.

Narrative expose therapy

In haar verantwoording achterin de roman geeft Lucia van den Brink aan dat "Lentl uiteindelijk haar verhaal aan zichzelf vertelt. Dit is een gefictionaliseerde vorm van Narrative Exposure Therapy (NET) omdat een trauma het soms lastig kan maken om je eigen leven goed te overzien, het ligt in de hersenen namelijk het gebied van Broca stil, waarmee je spreekt."

Vriendschap en helpers

Lentl kan haar problemen zelf niet oplossen, maar ze probeert dat wel. Nergens kon ze zich veilig voelen met een drinkende vader en schoolkinderen die haar pesten vanwege haar afkomst. Toch zijn er mensen die haar willen helpen. De tatoeëerder Kees die eerst afwachtend is, maar haar later helpt. De jongen uit het koffiezaakje die verliefd op haar wordt, maar uiteindelijk toch niet met haar kan leven. Kirsten die na haar haar studie rechten toch kiest voor een andere baan en graag wil tatoeëren. In het diepst van de ellende als Lentl in het vakantiepark in de Ardennen zit, is zij het die haarraad en adviezen geeft: ga in therapie. Ook de man met de hond (die kunstschilder is) probeert haar een handje te helpen.

Pestgedrag op school

Vanwege haar afkomst wordt |Lentl op school gepest. Ze heeft geen moeder en ze wordt verwaarloosd door haar vader, haar lichaam ruikt niet fris. Ze mist de geur van een moeder.

Motto

She pulled her head aside and when she brought it back
I swear a little broken girl was in her body
And as a prophecy when tripling down her cheek
She said: "Don't you think to flll is just a study?"

- "To Love Another"- Asaf Avidan-

 

Een motto dat mooi van toepassing is op Lentl. Vooral de eerste twee zinnen: "ze trok haar hoofd opzij en toen bracht ze het terug Ik zweer dat er een klein gebroken meisje in haar lichaam zat."

 

Titelverklaring

De titel komt letterlijk in de tekst voor. Op blz 35 staat de volgende passage:"Ik stapte naar haar toe, omdat ik haar goed wilde uitleggen dat er niets zieligs aan mij of mijn sleutel was. Door die stap naar haar toe rook ik haar kleding. Mijn hele klas rook zoals zij rook. Naar de geur van schone was die net uit de machine was gehaald- de geur van een moeder." 

Lentl heeft die geur van haar eigen moeder nooit geroken.

Structuur & perspectief

De roman wordt onderverdeeld in zeven delen die een  titel hebben: Onderhuids-Rode Huid- Jeuk- Korstvorming- Vervellen- Waas -Ingekapseld. Die zeven delen [die niet alleen verwijzen naar de jeugd van Lentl, maar ook naar de zeven stadia die een tattoeage nodig heeft in het helen van de huid] worden onderverdeeld in korte hoofdstukjes zonder titel. In totaal  staan er 63 hoofdstukjes in het boek.

Er is sprake van de ik-vertelster Lentl. Haar leven wordt beschreven van acht jaar tot ongeveer dertig jaar.
Lentl vertelt over haar jeugd en puberteit in de o.v.t., maar vanaf  het deel Waas [hoofdstuk  55] vertelt ze verder in de o.t.t. Dat lijkt symbolisch op het gegeven dat Lentl zichzelf in de Ardennen weer heeft gevonden.

Decor

Als Lentl in hoofdstuk 62 zichzelf weer gevonden heeft, maakt ze een opmerking over het spoorwegongeluk in Nederland met een Stint bakfiets van een kinderdagverblijf. Dat ongeluk gebeurde in september 2018. Als je als lezer weet dat Lentl dan ongeveer 27 jaar is, dan moet ze in 1991 geboren zijn. Dat klopt trouwens ook met de geboortedatum van Lucia van den Brink zelf. De roman is namelijk gedeeltelijk autobiografisch. Dan is de tijd van het eerste hoofdstuk als Lentl acht jaar is, 1999.
Het tijdsverloop in de roman is dus van 1999 tot 2018. Maar Lentl vertelt discontinu.

Wat het decor betreft, wordt er niet niet veel vermeld. Er is sprake van een stad met tatoeageshops.  Als haar moeder wegloopt, volgt Lentl haar moeders voetstappen in de sneeuw tot de bushalte. Lentl leest dat er vijf verschillende bestemmingen van bussen langs komen.Je denkt dan in eerste instantie meteen aan een grote stad als Amsterdam.
In het verloop van het verhaal wijkt Lentl na een psychische inzinking uit naar een vakantiepark in de buurt van Luik in België. Daar vindt ze zichzelf in een klein meisje terug.

Stijl

Lucia van den Brink heeft een heel heldere stijl van vertellen: ze gebruikt geen moeilijke woorden en er zijn geen complexe zinsconstructies of heel lange zinnen. Ze maakt veel gebruik van dialogen die heel realistisch overkomen. 

Maar ook beheerst ze de kunst van het weglaten: niet alles wordt aan de lezer duidelijk gemaakt. Die moet ook zelf wel aan aan het werk: bijv. waarom loopt de relatie tussen Julian en Lentl stuk? Hoe moet je in eerste instantie de trip van Lentl met 'het kleine meisje' interpreteren? Hoe heeft haar moeder zelfmoord gepleegd? 
Mede door de 63 kleine hoofdstukjes komt er een enorme vaart in het verhaal; bovendien worden periodes van jaren kort samengevat. Een prettige stijl om te lezen en dat lijkt mij ook voor scholieren het geval.

Slotzin

Ik voel een beweging van lucht- een zuchtje wind, of bijna dat. Je bent er, bij mij. Ik weet het zeker. Maar als ik het licht aandoen, zie ikje niet.

Bijzonderheden

Het boek werd genomineerd voor Het Beste Boek voor Jongeren in de Boekenweek september 2023. Maar de prijs viel op een andere roman: In het vervloekte hart –  van Rima Orie.

Beoordeling

'De geur van een moeder ' is de tweede en aantrekkelijke roman van Lucia van den Brink. In interviews heeft ze verteld dat er autobiografische elementen in het verhaal zitten. Ze heeft op dit moment in haar leven geen contact meer met haar ouders.

De roman over een ontwrichte jeugd maakt veel indruk wat de inhoud betreft.  Toch is het niet alleen kommer en kwel. Lentl weet zich toch op een bepaalde manier te redden in het leven, zij het met vallen en opstaan en snijden en genezen. Het boek werd o.a. door scholieren genomineerd voor het Beste Boek voor Jongeren in 2023.Dat is best begrijpelijk. De roman is zeker geschikt voor (vrouwelijke)  eindexamenkandidaten van havo en vwo. 
Lucia heeft al plannen voor een een derde roman. 

Recensies

"Dit is een boek die je na laat denken over, hoe verwaarlozing, of geestelijke mishandeling kunnen doorwerken op latere leeftijd. Hoe is het mogelijk dat niemand de jonge Lentl geholpen heeft en dit jonge, kwetsbare meisje steeds weer gekwetst kon worden? Maar bovenal is het ook een boek van hoop. Ondanks alles heeft Lentl ingezien dat ze op een bepaald moment lieve mensen om haar heen heeft die er voor haar zijn en die haar steunen. Wellicht is dat nog wel belangrijker, vooral voor diegene die verwaarlozing of mishandeling zelf meegemaakt hebben." https://www.koukleum.nl/l...en-moeder/

"Een mooie nominatie voor Beste Boek voor Jongeren en ik denk ook goed leesbaar voor jongeren. Het is een mooie opstap naar meer en biedt vooral een inkijk in het leven van iemand met een dergelijke jeugd en de gevolgen ervan. Een rauw en vooral eerlijk boek over overleven, niemand toelaten en altijd maar doorgaan. Toch is De geur van een moeder ook een boek over doorzettingsvermogen, kracht om door te gaan en het opbouwen van een eigen leven met vriendschap en liefde." https://www.hebban.nl/rec...een-moeder

"De schematherapie van psycholoog Jeffrey E. Young (Het kwetsbare kind), de hechtingstheorie van John Bowlby, symptomen van een posttraumatische stresssyndroom, Narrative Exposure Therapy, het gebied van Broca en imaginaire rescripting zijn slechts een aantal van de therapieën die kunnen ingezet worden bij het verlichten van een (jeugd)trauma. Heel wat onderzoeken, data verzamelingen, data - analyses, hypotheses werden op papier gezet over het verwerken van een trauma. Met deze theorieën zijn de slachtoffers niks, maar met de nodige hulp op het juiste moment wel. Schrijfster Lucia Van Den Brink schrijft met De geur van mijn moeder een hartverscheurende roman vol autobiografische elementen. Op jonge leeftijd trachtte ze zelf te overleven. Met haar boek hoopt ze hiermee mensen aan te zetten om hulp te zoeken in hun zoektocht naar genezing, naar verwerking van een opgelopen trauma." https://www.hebban.nl/rec...een-moeder

"De twee verhaallijnen komen in De geur van een moeder knap samen wanneer Lentl haar jongere ik ontmoet. Net zoals een tatoeage na het zetten een open wond is en met veel zorg langzaam zal helen, komt Lentl gaandeweg het boek meer in contact met alles wat haar vroeger is aangedaan. Dit maakt het voor haar mogelijk om te beginnen met het verwerken van haar trauma’s. De titels van de zeven delen waaruit het verhaal bestaat, sluiten hier passend op aan. Dit geldt ook voor de verschillende therapieën door de plot zijn verweven. Van den Brink verwerkte in De geur van een moeder autobiografische elementen. De invoelende beschrijvingen vanuit haar eigen ervaringen zorgen er dan ook voor dat het boek therapeutisch leest voor een ieder die iets traumatisch heeft meegemaakt." https://www.elineschrijft...nde-jeugd/

"Het boekt De geur van een moeder raakte me van begin tot eind en heeft een mooie opbouw. Er staat geen woord te veel of weinig. (Geldt dat ook voor de woorden op de huid van Lentl?) De taal speelt een belangrijke rol, maar is alles wel in woorden te vatten? Hoe passen woorden bij iemands ervaring? Iets waarin ook Lentl zoekend is in deze indrukwekkende roman over opgroeien in een ontwricht gezin. Een verhaal over gemis, schuldgevoel en eenzaamheid. Maar ook over veerkracht en doorzettingsvermogen." https://www.stoerleesvoer...en-moeder/

Bronnen

Interview met de schrijfster o.a. over de autobiografische passages in de roman

https://www.readalicious....den-brink/

Wikipedia uitleg van het Centrum van Broca.

https://nl.wikipedia.org/..._van_Broca