Levensbeschouwing in crisis

Beoordeling 6.6
Foto van een scholier
  • Werkstuk door een scholier
  • 5e klas vwo | 2786 woorden
  • 20 februari 2006
  • 23 keer beoordeeld
  • Cijfer 6.6
  • 23 keer beoordeeld

Taal
Nederlands
Vak
ADVERTENTIE
Studententijd zomerspecial

Heb jij de Zomerspecial van Studententijd de podcast al geluisterd? Joes, Steie, Dienke en Pleun nemen je mee in hun zomer vol festivals, vakanties en liefde. En kijken ook alvast vooruit naar de introductietijd van het nieuwe collegejaar. Luister lekker mee vanaf je strandbedje, de camping of onderweg. 

Luister nu!
Opdracht 1
1. - , er zullen altijd mensen zijn die in strijd met die bepaalde theorie zijn, en die daar ook bewijzen tegen hebben.
2. - , ik geloof niet in God.
3. + , ik geloof niet in God, maar ik geloof wel in een bepaalde goddelijke, of buitengewone (misschien magische) kracht, die erg kan verschillen en die sommige mensen bezitten.
4. - , je kunt ook geloven zonder je geloof te uiten.
5. + , dat is op zich vrij handig, en ik denk dat iedereen dat wel heeft, maar omdat de zekerheden voor bepaalde individuen zo verschillen, heeft iedereen weinig ondersteuning.
6. + , het is geloof is mooi omdat iedereen iets anders mag geloven (ook al lijkt dat de laatste tijd achterhaald; er komen zelfs oorlogen op basis van geloofsverschillen).

7. - , mijn wereld is niet verwarrend en angstaanjagend en dat is geen oorzaak van het geloof.
8. - , abortus hoeft niet verboden te worden, maar het gezin kan zo toch de hoeksteen van onze samenleving vormen.
9. - , er is niets groter dan de menselijke geest zelf.
10. - , je moet zelf weten of je gelooft wat iemand in die boeken beweert.
11. ± , sommige geesten zijn dit volgens mij wel, en hiermee verwijs ik naar mijn motivering bij stelling 3.
12. + , maar dit hoeft niet door een bepaalde zekerheid aan te nemen; er zijn ongetwijfeld mensen die andere manieren hebben om onzekerheden te verdrijven.
13. + , je bent vrij om je eigen identiteit te scheppen en daar heb je dus vrijheid voor nodig. Maar als wordt gemerkt dat een individu een ‘verkeerde identiteit’ aan het ontwikkelen is, moeten er mensen zijn om hem/haar te helpen terug op het rechte pad te komen.
14. - , ik weet niet of ik moet geloven of er meerdere levens zijn. Daar ben ik nog niet achtergekomen en daar kom ik misschien ook nooit achter.

15. - , je kunt alles zonder te geloven in God, zo denk ik dat tenminste wel eens.
16. + , stel je voor dat iedereen exact hetzelfde is, en denk eens aan wat je allemaal niet meer zou kunnen doen. Dan zou het leven toch niks meer aan zijn?
17. + , er zijn te weinig sporen en aanwijzingen die leiden naar de waarheid. Ik neem aan dat deze waarheid over het bestaan van God gaat. En mochten “we” ooit een waarheid vinden, dan zou het geloof ook niet meer bestaan, en dan zouden mensen weer meer hetzelfde zijn. Dat heeft natuurlijk positieve kanten (minder oorlog), maar het zou ook jammer zijn.
18. - , ik geloof niet in sterren, en dat ze bepaalde dingen ‘zeggen’ aan de hand van hun positie.
19. - , ik denk niet dat de waarheid ooit achterhaald zal worden.
20. + , het lijden van mensen heeft vaak een reden. Soms een reden veroorzaakt door die mensen zelf, maar vaak kunnen mensen er ook niks aan doen.
21. - , ik weet niet wat je niet kunt snappen van de werkelijkheid , laat staan dat je wel iets kunt snappen. En als er niets te snappen valt, hoef je je ook niet te verwonderen als een kind. De volwassen mens heeft overigens meer vermogen om te snappen dan een kind.
22. + , als je veel rookt en je krijgt daardoor longkanker, is dat een gevolg van het roken. Ik geloof niet in het lot, maar ik weet ook niet of ik wel geloof in het toeval.
23. + , ik geloof in iets als een ziel.
24. - , je kunt iemand met een negatieve ervaring je oor en troost bieden. Verder zal diegene toch zelf moeten leren omgaan en verder leven met die negatieve ervaring.
25. - , bij sommige ziektes is dit inderdaad het geval, maar als er een pestepidemie is, en je wordt zelf ook dodelijk ziek, kan ik niet zeggen dat je er zelf verantwoordelijk voor bent.
26. + , maar ik vind dat dit niet zo zou mogen zijn.
27. + , op deze manier kunnen afwijkende zaken misschien tot overeenkomst gebracht worden, en zo zal er ook meer gelijkheid zijn.
28. - , ieder mens mag voor zichzelf weten of hij gelooft in een bepaalde zekerheid. Zelf vind ik het wel fijn om in een eigen zekerheid te geloven, omdat ik zo voor mezelf meer antwoorden dan vragen heb.
29. ± , de mens is een geweldig schepsel, en ook buitengewoon wonderbaarlijk. Maar de mens is dom dat ze met de natuur in strijd zijn gegaan. De mens heeft totaal geen overmacht over de natuur, juist precies andersom. Kijk maar naar de orkaan Katrina of de tsunami in Azië.
30. - , ik stel me wel eens voor hoe het zou zijn als de mens er bijvoorbeeld niet meer zou zijn, maar omdat dat simpelweg zo moeilijk is, heb ik ook niet het gevoel dat er een nieuwe tijd aan zit te komen.

Opdracht 2
- Wat is de belangrijkste reden voor mensen om een goede keuze te maken tussen fundamentalisme, New Age en postmodernisme?(of ook: Wat bepaalt het standpunt van iemand?)
- Welke stroming heeft de meeste aanhangers?
- Wat zijn de belangrijkste overeenkomsten tussen het fundamentalisme, New Age en het postmodernisme?
- Waarom zou iemand (postmodernisme) de crisis juist erger willen maken?
- Door wie/ Door welke groep in de samenleving zijn de drie verschillende stromingen verzonnen?

Samenvatting van de tekst

Van ‘modern’ naar ‘postmodern’:
De reacties op de crisis van de moderniteit

“Postmodern” betekent “na het moderne”, en is dus best wel een vage term. We kunnen natuurlijk wel zeggen dat postmodern anders is dan modern, en daar gaat dit artikel over.

Triomf van de Verlichting
Verlichting (ofwel moderniteit) heeft de afgelopen eeuw gezorgd voor alle antwoorden op de vragen van de mens. Door de wetenschap en technologie werden deze antwoorden gegeven, die veel beter waren dan de antwoorden van het christendom. Als gevolg hiervan was er een massale geloofsafval: mensen zochten hun heil elders, namelijk in de wetenschap en technologie.

Communisme
In 1917 was de Sovjet-Unie de eerste communistische staat. Dit was het gevolg van een klassenstrijd tussen de dictatuur van het proletariaat en het kapitalistische, oorlogszuchtige Westen.

Nationaal-socialisme
In de jaren dertig kwam Duitsland onder een nationaal-socialistisch bewind. Daaruit zouden niet-arische elementen verdwenen zijn, maar de uitkomst was echter: miljoenen “Untermenschen” vonden op gruwelijke systematische wijze de dood.

Multiculturele samenleving
Na de Tweede Wereldoorlog werd West-Europa geconfronteerd met een groeiende stroom vluchtelingen en arbeiders uit vooral islamitische landen. Dit heeft uiteindelijk geleid tot een multiculturele samenleving, waarin mensen uit zeer verschillende culturen een manier moesten zien te vinden om met elkaar samen te leven.
Het figuur hier links laat duidelijk zien hoe de immigratie naar Nederland na de Tweede Wereldoorlog enorm is toegenomen.

Crisis van de moderniteit
Door al deze verhalen uit de vorige paragrafen is de geloofwaardigheid van de “Grote Verhalen” (de Bijbel) afgebrokkeld. Ook de wetenschap geeft niet meer de antwoorden die we van haar verwacht hadden.
Kort samengevat: Verlichting bracht het christendom is crisis à Tweede Wereldoorlog en communisme à crisis van de moderniteit (= de Verlichting kwam zelf in een crisis).
Reacties op de crisis
Als reactie op de crisis van de moderniteit kwam er het fundamentalisme, New Age en het postmodernisme.

Fundamentalisme
Aanhangers van het fundamentalisme (fundamentalisten) houden ferm vast aan hun geloof; evenals zij geloven dat er slechts één waarheid is. Zo geloven christenen bijvoorbeeld alles en alleen dat wat in de bijbel staat. Fundamentalisten hebben zekerheid, en proberen een nieuw “groot verhaal” te vormen.

New Age
Net als het fundamentalisme probeert New Age een nieuw “groot verhaal” te vormen. New Age richt zich op mensen die op zoek zijn naar spiritualiteit en het predikt dat er een nieuwe tijd op het punt staat aan te breken. New Age grijpt ook terug op bijgelovige verschijnselen als hekserij en magie. Volgens de New Age is de mens goed, zelfs goddelijk, en ook bekijken “New Age’rs” alleen de positieve kanten van het menselijk bestaan.

Postmodern perspectief
Postmodernisten willen de crisis juist erger maken en proberen er iets bijzonders in te zien. In tegenstelling tot fundamentalisme en New Age houdt het postmodernisme zich niet bezig met een bepaald “groot verhaal”, maar werden “kleine verhalen”, voor iedereen verschillend gehandhaafd. Deze verhalen geven niet alle antwoorden op alle vragen, en daardoor bestaat er bij postmodernisten veel onzekerheid en leegte.

Verdiepingsmateriaal: studieteksten

2.1 Verlichting

2.1.1 Het ontstaan van het moderne denken
De Verlichting kan men beschouwen als het nieuw culturele paradigma (= voorbeeld/ model), dat het Westen zich vanaf de zeventiende eeuw heeft eigen gemaakt. Een belangrijke factor voor deze plotselinge radicalisering waren de zeventiende-eeuwse godsdienstoorlogen die Europa hebben geteisterd. Door het religieuze geweld uit deze oorlogen werd heilig voorgenomen om nooit meer een maatschappelijke orde op basis van religie te willen grondvesten.
Uit het manifest ‘Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?’ van Immanuel Kant, de grootste Verlichtingsfilosoof, blijkt dat Kant gelooft in waarden zoals autonomie en redelijkheid, en hij acht het een morele verplichting voor mensen om zich die eigen te maken. Verlichte mensen moeten streven naar kennisverwerving, met name door hun eigen verstand (mondigheid); luiheid en lafheid vindt Kant daarom ook de hoofdzonden van een verlicht mens. Deze mondigheid kan niet gedijen zonder een publieke, open sfeer, en daarom is openbaarheid volgens Kant ook een belangrijke verlichtingswaarde. Een laatste verlichtingswaarde is tolerantie.
Tegenwoordig zijn nog steeds delen van deze waarden te bekennen in onze samenleving: mondigheid, vrijheid en morele autonomie hebben geleid tot een individualisering van de cultuur.

2.1.2 Grote verhalen in de westerse geschiedenis
Een groot verhaal is een alomvattende verklaring van de kosmos en het zijn, van de mens en de maatschappij. Het christendom vertelt verschillende grote verhalen, bijvoorbeeld het verhaal over het ontstaan van de kosmos als scheppingsdaad van God, of het grote verhaal over verrijzenis en opstanding.
Zo is er het ideaal van de natuurwetenschappen om een bepaalde theorie te ontwerpen die alle andere theorieën overbodig maakt, ook wel de totaaltheorie genoemd. De bedoeling van de totaaltheorie is volgens Stephen Hawking is het volledig leren begrijpen van alle gebeurtenissen om ons heen en ons eigen bestaan.
Ook de moderne wetenschap is erop uit om allerlei oude verhalen af te schaffen zodat er uiteindelijk nog maar één verhaal overblijft.

2.2 Crisis

2.2.1 De holocaust en de ideale mens
Maar deze idee:en van een perfect georganiseerde wereld werden door iedereen anders geïnterpreteerd; kijk maar naar de holocaust en de Goelag (communistische strafkampen). Hier betekende een perfecte wereld dat je van bepaalde mensen af moest: raszuiverheid; en het gevolg was dat de joden en de zigeuners werden geëlimineerd. Bij de Goelag waren deze rasonzuivere mensen tegenstanders van het proletariaat.
Als belangrijkste zag men het bouwen van een betere wereld, door bepaalde delen van de samenleving radicaal te vernietigen, waardoor de werkelijkheid dichter bij het ontwerp zou worden gebracht.

2.2.2 Het heil komt niet meer van God
Volgens de Leuvense medisch-ethicus Jan Rolies is gezondheid de religie van deze tijd: met de verdwijning van God is zielenheil vervangen door lichamelijk heil. Marc Christiaens is het met Rolies eens; hij zegt dat godsdienst zin gaf aan leed en lijden, en dat we ons daarom wenden tot de geneeskunst.
Modernisering had het individu in het centrum van de samenleving gebracht: een leer van persoonlijke autonomie en zelfontplooiing. In deze leer paste geen ziekte, omdat ziek zijn allerlei mogelijkheden begrenst, terwijl de mens recht had op onbeperkte mogelijkheden, recht op volle kans en recht op gezondheid.

2.3 Reacties: drie verschillende houdingen

2.3.1 Fundamentalisme

2.3.1.1 Fundamentalistisch denken en leven: een voorbeeld: Maasbach junior
Maasbach junior gelooft alles wat in de bijbel staat, en zijn leven staat ook volledig in het teken van de bijbel. Hij ziet het als een persoonlijke taak om zoveel mogelijk mensen in een zo kort mogelijke tijd met het evangelie te bereiken. Hij leeft dus aan de hand van een bepaalde religie, en is dus duidelijk een fundamentalist.

2.3.1.2 Wat gelooft een fundamentalist?
Een fundamentalist gelooft in een fundament, in een waarheid die vast staat en te kennen is. Dit fundament neemt hij als uitgangspunt van zijn handelen, wat hem een hechte basis van zekerheid oplevert.
Als het fundamentalisme binnen een levensbeschouwing erg overheerst, zijn er verschillende punten waaraan je dat kunt merken:
- de mens is heteronoom en moet zich laten leiden door de normen die voortvloeien uit de waarheid.
- De waarheid is de belangrijkste waarde, deze is opgeschreven of geopenbaard; het is een vast oriëntatiepunt.
- De waarheid is iets absoluuts, die niet uit slechts feiten bestaat. Dat geldt ook voor de normatieve waarheid: dat wat juist is.

2.3.1.3 Fundamentalisme heeft weinig met God te maken
Fundamentalisten interesseren zich nauwelijks voor God; ze hechten veel meer waarde aan het gezin als hoeksteen van de samenleving, vrouwen achter het aanrecht en verbod op abortus. Ze zoeken zelfs in de bijbel een rechtvaardiging om hun kinderen te mogen slaan.
Verder is het fundamentalisme veel breder dan de drie monotheïstische religies, zo is er ook het hindoefundamentalisme, en het confucianisme (een fundamentalistische stroming in China).
De scheiding tussen kerk en staat heeft in de islamitische wereld echter geen traditie.

2.3.2 New Age

2.3.2.1 Beleefd New Age: een voorbeeld, doorleven na de ramp
Volgens veel new agers kan iedereen zijn leven sturen door positief te denken. Zo geloven ze in reïncarnatie en ze zien zichzelf altijd als slachtoffer. ‘Avatar’ leert dat je ervaring wordt gecreëerd door je overtuiging.

2.3.3.2 Tien grondgedachten van New Age
Volgens Rob Sötemann bestaat de New Age stroming niet meer, omdat het enerzijds is vercommercialiseerd, en anderzijds omdat het New Age gedachtegoed maatschappelijk geaccepteerd is geraakt.
Nu volgen tien grondgedachten van New Age:
1. Er breekt een nieuwe tijd aan.
2. Alles hangt met elkaar samen.
3. Alles is doortrokken van goddelijke energie.
4. Het bewustzijn van de mens gaat verder dan het direct waarneembare.
5. Er bestaan ‘sferen’ waarbinnen hogere niveaus boven deze wereld onderscheiden kunnen worden.
6. Er moet worden gehecht aan het diepste Zelf.
7. Alles is in groei en ontwikkeling.
8. Reïncarnatie.
9. De natuur is bezield door hogere en goddelijke krachten.
10. Alle religies zijn in wezen hetzelfde.

2.3.2.3 Verwachting van een nieuwe tijd
De term New Age verwijst naar de verwachting van een aanstaande nieuwe tijd; het Aquariustijdperk, het tijdperk dat het huidige Vissentijdperk gaat vervangen. De analyserende, rationele geest van het Vissentijdperk maakt plaats voor de helende, eenheidszoekende geest van het Aquariustijdperk.

2.3.3 Postmodernisme

2.3.3.1 Postmoderne beleving: een voorbeeld, ongemerkt postmodern blijven
Een verhaal:
Een catecheet van een scholengemeenschap wordt gevraagd of er met hem gesproken kan worden. De catecheet nodigt hem thuis uit en de man begint direct over zijn gestorven dochter te praten. De catecheet zwijgt. Twee weken later komt de man nogmaals terug bij de catecheet en vertelt het hele verhaal opnieuw. Wederom zwijgt de catecheet. Toen de man voor de derde keer bij de catecheet aanklopte, was de catecheet niet meer stil maar vertelde hij dat de dood van zijn dochter een plan was van God.
Het zwijgen dat de catecheet op de eerste avond deed, was een postmodern zwijgen: het overkwam hem gewoon. Op de weg van postmoderniteit sta je zonder verhaal.

2.3.3.2 Kenmerken van postmodernisme
In de negentiende eeuw streefde men naar eenduidigheid; grote verhalen. Maar tegenwoordig zijn we dat kenmerk van het modernisme kwijt, en dan is de vraag of mensen zonder eenduidigheid kunne leven. Mensen hebben een gedeelte van hun zekerheid weggegeven voor hun vrijheid, en die zekerheid mist men tegenwoordig, omdat vrijheid (keuzes hebben) ontzettend moeilijk is. Daardoor willen mensen een identiteit.
Men meende de moraal te kunnen baseren op zekere, betrouwbare kennis omtrent de noden van de maatschappij en de menselijke matuur. Daarop kon men wetten baseren die het probleem van de menselijke goedheid zouden oplossen. Als dat wegvalt kun je drie dingen doen:
- je kunt zeggen dat er geen moraliteit meer mogelijk is
- je kunt proberen terug te keren naar de moderniteit
- je kunt het gedrag bestuderen van mannen en vrouwen die zich onder soortgelijke omstandigheden moreel hebben gedragen.
Postmoderniteit bestaat uit de kunst om het andere te laten.

2.3.3.3 Lyotard, vader van de postmoderniteit
Lyotard had het over postmoderniteit, een ‘toestand’, maar er wordt vaak van iets, volgens Lyotard, heel anders gesproken als men postmodernisme zegt, dat meer een beweging, een ‘school’ is.
In zijn pamflet “La condition postmoderne” kwam hij tot de conclusie van ‘het einde der grote verhalen’.

2.4 Slotopmerkingen

1.
Bij fundamentalisme, New Age en postmodernisme gaat het om een houding binnen een levensbeschouwing. Zo heb je bijvoorbeeld fundamentalistische christenen, evenals new-age-christenen, maar ook postmoderne christenen.
2.
Elke reactie op de moderniteit kent een open en een gesloten vorm.
Een open fundamentalist heeft zijn eigen zekerheid en waarheid, maar respecteert het ook als andere mensen een andere zekerheid en waarheid aanhangen. Een gesloten fundamentalist respecteert dit niet, en vindt dat iedereen “zijn” waarheid en zekerheid moet aannemen.
Een open new-ager ziet het new-agegedachtegoed als een welkome aanvulling en correctie op de heersende denkbeelden. Een gesloten new-ager ziet zichzelf als een compleet nieuw ‘systeem’, een compleet alternatief voor de bestaande levensvisies.
Een open postmodernist zegt dat we moeten leren leven met alle onzekerheden. Een gesloten postmodernist zegt dat het er niets toe doet, wat je gelooft, omdat het leven toch zo onzeker is.

REACTIES

Er zijn nog geen reacties op dit verslag. Wees de eerste!

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.