Gezocht: VWO'ers uit de 4e/5e met N&T of interesse in techniek. Doe mee aan een online community over een nieuwe studie en verdien een cadeaubon van 50 euro!

Meedoen

Literatuurgeschiedenis, middeleeuwen

Beoordeling 0
Foto van een scholier
  • Samenvatting door een scholier
  • 6e klas vwo | 2852 woorden
  • 3 juni 2021
  • nog niet beoordeeld
  • Cijfer
  • nog niet beoordeeld

Taal
Nederlands
Vak
ADVERTENTIE
Ga jij de uitdaging aan?

Op EnergieGenie.nl vind je niet alleen maar informatie voor een werkstuk over duurzaamheid, maar ook 12 challenges om je steentje bij te dragen aan een beter klimaat. Douche jij komende week wat korter of daag je jezelf uit om een week vegetarisch te eten? Kom samen in actie!

Check alle challenges!

hoofdstuk 1 middeleeuwen:



~Middeleeuwen is de start van literatuur in West-Europa~


tussen 500 en 1500 was de middeleeuwen 


-vroege middeleeuwen (500-1000)


hier was veel orale letterkunde, in de vrije tijd werden hier veel liedjes gezongen. 


-hoge middeleeuwen (1000-1300),


hier werd de volkstaal meer opkomend. en de ridderlijke karakter. er zit ook veel religie in 


in deze tijd kwamen dorpen steden gilden en nijverheid op. 


-late middeleeuwen (1300-1500), het burgerlijke, nederland was deel van het duitse vorstendommen met veel dialecten. 


Diets is verzamelnaam van alle dialecten 



actie - reactie  


in de middeleeuwen veel ziektes, schrijven en lezen in latijn (wereldtaal). De val van het romeins imperium. toplaag (geestelijken) konden lezen/schrijven veroorloven. het leven was de wachtkamer naar de hemel toe. memento mori (gedenk te sterven). Bijbel werd verteld in latijn. Theocentrisme is erg belangrijk in de middeleeuwen 



verlichting is ratio middeleeuwen, romantiek ratio op verlichting  


(renaissance) 


-riddercultuur literatuur


-religie literatuur 



de boekdrukkunst, 1445 in duitsland 



waar start oud nederlandse taal?  


elk boek was in latijn, (grote leren kaft, handgeschreven, bladgoud etc..) kopiisten


in 1932 hebben we een boek gevonden! uit 1100 in het achterblad stond een nederlands zinnetje, hebban olla vogala. de pennenproef op het schutblad.



onze taalfamilies zijn, engels, duits, deens, afrikaans, indo-europees - oergermaans.



wachtendonckse psalmen, dit is het allereerste boek, rond 900. in de 16de eeuw was er een pater genaamd wachtendonck die de psalmen in bezit had. hij raakte in contact met meneer lipsius, die ging psalmen overschrijven maar hij maakte een regel latijn en daarna een regel nederlands. uiteindelijk zijn er veel teksten van verdwenen. het originele manuscript is verdwenen. 


~een psalm is een heilig geschrift (rijpje/liedje), gebruikt door christenen (of joden) om te aanbidden~



wat is er om eens heen 


hildebrandslied uit duitsland, oudste literatuur uit duitsland, 800


beowulf, uit engeland, 900


chanson de roland frans/romaans , 1100


edda ijsland, 1300


liedjes zijn van alle tijden.


frankische/karelromans = ridderromans, karel de grote kwam altijd voor achtergrond of voorgrond. 


hoofse romans/ arthur romans. (Ontstaan in noord-frankrijk)



getallen 


3: vader, zoon en heilige geest. heilige geest is de afsplitsing van god op aarde 


7: de schepping is in 7 dagen, perfectie



vechten, de winnaar van het gevecht had altijd gelijk, god stond aan zijn kant


gods wegen zijn ondoorgrondelijk.



karel ende elegast, 1200 eerste echte nederlands geschreven boek, rest vertaling. in boeken en liederen en verhalen kwamen de onderwerpen trouw! oorlog, religie, kracht en moed als belangrijkste. 



verschil tussen hoofse en ridder roman is dat de hoofdpersoon meer nadenkend is. 


hoofs momentje: nadenkt voor je wat doet. 


er zijn hoven. andere manier met elkaar omgaan, nadenken over consequenties 



etiquette. 


tafelmanieren, ongesproken regels, niet met je ellebogen op tafel etc.. hoe ga je met vrouwen om.  vrouw en man werden gelijkwaardiger aan elkaar. ‘’allemaal van vrouwen gekomen’’ meelevendheid komt op (hoofse romans). de ridder werd verfijnder niet alleen maar vechten. Reflectie. 



religieuze literatuur: 


exemplen/heiligenlevens, gewone mensen om geloof aantrekkelijker te maken. 


(hadewieg een van de eerste nederlandse schrijfsters)  



reformatie met luther, aflaten onzin



getijdenboeken, mooi uitgevoerd boek voor de rijken. staat op wat je moet doen per dag. bvb zien maandag dit lied. dienstregeling van wat je tot je moest nemen van de bijbel. 



mirakelspelen/reisverhalen, 


mystieke literatuur= zo eenvoudig en simpel te leven, de kerk keurt het af.



toneel is van alle tijden, drama grieks voor toneel



de griekse tragedies waren de basis van ons eigen toneel. misschien oudste literaire genre



toneelgezelschappen kwamen pas 13de en 14de eeuw. toneel was over ridderverhalen en geestelijken verhalen om mensen geloviger te maken. het belangrijkste toneelstuk is mariken van nimwegen (1500). 



abele spelen, 4 toneelstukken die over ridderverhalen gaan. oudste wereldlijke toneel uit nederland, wereldlijke niet religieus. 



verschil tussen floris ende blancefloer en lanseloet van denemarken is dat de ene roman is en de ander toneel. 



het lied in de middeleeuwen, ballade (heer halewijn) werd in de 19de eeuw pas opgeschreven. als iets niet opgeschreven wordt kan het uitsterven



meest edele manier om dood te gaan is het zwaard. 



elegie (egidius) (klaagzang) staat in het gruuthuse handschrift 1400, misschien wel het bekendste nummer dat is overgebleven. 



het gruuthuse handschrift is een soort van afspeellijst van toen, alle populaire liedjes rond bruggen stonden daarin. bruggen is de begin stad, een van de grootste steden in de middeleeuwen + antwerpen en gent. 



in het kb is elk boek dat is uitgegeven in nederland te vinden. de naam gruuthuse komt van de eerste bekende eigenaar van het boek, hij was een welvarende koopman die kunst verzamelde, door een familiestempel bekend. traceerbaar door wie het hebben gehad maar het is verlost geraakt. tot de vorige eeuw toen er een rel was tussen belgië en nederland, hij werd gevonden in belgië maar is door de nederlandse kb overgekocht.   



opbouw handschrift 


eerste deel: gebeden (tot maria) 


tweede deel: liedjes met muzieknotaties waardoor je de melodie kan aflezen 


derde deel: gedichten. 



heel sober boek zonder tekeningen. waarschijnlijk een repertoire boek voor rondreizende zangers. er zaten aantekeningen/krassen in, het was een werkexemplaar. de literatuur van toen leeft nog, veel erotiek in de liederen. 



er was een psalm die niet geaccepteerd werd door de kerk. die ging over dat broeder en zuster met elkaar de liefde bedreven 



egidius leeft nog steeds. 



antwerpse liedboek: 



jacob maerlant: was wetenschapper die stopte met schrijven in latijn, hij schreef educatieve boeken in de volkstaal wat een veel groter bereik had. zijn boeken waren half fictie. eenvoudige uitvoering. 



er waren ook enorme versierde boeken waar meerdere mensen aan werkten. 



initiaal 


lombarde



de marginaal is de marche van het boek waar tekeningetjes in stonden. 


1 boek is ongeveer 2 jaar.   



De kei SeXy Verhaaltjes:


Hebban Olla Vogala (1100)


Alle vogels hebben al nestjes gelegd, behalve jij en ik, waar wachten we nog op? 


→ op een schutblad 


→ speciaal omdat een van de eerste teksten



Wachtendonckse psalmen (900)


Het oudst bekende Oudnederlandse boek met religieuze psalmen. 


→ originele manuscript is verloren gegaan, veel van Lipsius overgeschreven psalmen ook.



Floris ende Blancefloer (1250)


Speelt zich af in Spanje (mocros hadden in die tijd Spanje overgenomen.) Floris, een moslim-koningszoon. Blancefloer, (witte bloem) een christelijk grietje met lage stand. Ze vinden elkaar al sinds jong af aan leuk maar hun standen verschil en geloof verschil zorgen ervoor dat ze niet samen mogen zijn (ouders denken dat het wel overgaat.)  


List van de koningin: wanneer Floris gaat logeren, gaan ze Blancefloer ontvoeren. Terwijl ze een mooi graf voor Blancefloertje aanleggen waardoor ze Floris probeert te misleiden. Maar hij komt er achter en gaat naar Babylon (waar Blance is) gliept langs de wachters en verstopt zich in een bloemenmand. Daar wordt Blancje vastgehouden door de emir(=arabisch voor adel zoals koning of commandant.) wanneer de emir floris en blacefloer betrapt tijdens hun sexy sexy tijd wilt i ze vermoorden!!! Maar ze smeken en huilen en schreeuwen…. NEEEEE me lovey elkaar loooong time. toen kreeg meneer de Emir een hoofs momentje en zag hij in van oh lmao swag ze vinden elkaar zo kei leuk, laat ze maar leven. 


wanneer koning en koningin dood zijn keren ze allebei terug en worden hun de nieuwe vorsten van Spanje en maken zie iedereen christelijk! wauwie cool. 


Moraal: Ware liefde overwint alles


→ schijnt zo te zijn dat dit de opa en oma van Karel de Grote zijn, maar is mythe dus doubt.


→ hun kind is Berte met de grote voeten. aka mama van kareltje.



Ferguut (1250) 


Boerenzoon wilde ridder worden maar standenverschil dus kon eig niet maar na veel beproevingen lukte het hem toch. 


moraal: Wanneer je doorzet lukt alles.



Roelantslied



  • is maar gedeeltelijk bewaard gebleven


Tijdens De veroveringstocht van Karel de Grote in spanje wordt op de terugweg zijn achterhoede aangevallen (geleid door roeland) door de sacerenen (arabische veroveraars van spanje) 


Spannend gevecht!


Voordat roeland doodgaat blaast hij op de hoorn en zo waarschuwt hij karel de grote, Karel keert terug met de hoofdmacht en verslaat de saracenen definitief 



Karel ende elegast


Karel wordt op een nacht gewekt door de stem van god die hem 3 maal verteld dat hij uit stelen moet gaan. Op zijn nachtelijke tocht ontmoet hij elegast (zijn voormalige leenman die hij heeft verbannen). Samen gaan ze naar het kasteel van Eggeric (zwager van Karel). Elegast gaat naar binnen en hoort dat eggeric de koning wilt doden. De volgende dag is er een hofdag, eggeric ontkent alles en elegast en hij duelleren.


uren lang spannend gevecht!!


elegast hakt de kop van eggeric doormidden, elegast wint en mag trouwen met eggerics voormalig vrouw, 



Van den vos reynaerde


Het begint met een hofdag van koning nobel de leeuw. Iedereen klaagt over de vos Reinaert (heeft iemands vrouw verkracht, pasgeboren kinderen beplast nu zijn ze blind, iemand geprobeerd te doden). Nobel besluit hem te dagvaarden en stuurt bruun de beer om hem te halen. Met een list dat er honing in een boom zit krijgt Reinaert hem zover een holle boom in te gaan waardoor hij vast komt te zitten. zo stuurt nobel nog tibeert de kater die hij met een zelfde soort list te pakken krijgt. En wordt grimbeert de das gestuurd om hem te halen, reinaert moet dit keer wel meekomen. Op het hof wordt hij ten dode veroordeeld, maar hij vertelt de koning nog een list over een schat waarmee hij een opstand wilde financieren, als reinaert verteld waar de schat is laat nobel hem vrij. De koning stuurt 2 dieren met hem mee naar rome om de schat te halen. Daar vermoord hij de 1 en stuurt de ander een tas met een ‘brief’ voor de koning terug, waar eigenlijk het hoofd van de eerste inzit. Op het hof heeft nobel door dat hij is beetgenomen en trekt reinaert zich terug met zijn familie de wildernis in. 



Boekje:


Hebban olla vogala 


omstreeks het jaar 1100 als pennenproef neergeschreven door een Vlaamse monnik die in een Engels klooster verbleef. In zo'n geval schrijf je vaak het eerste dat je te binnen schiet. Bij onze monnik was dat een liefdesversje. En daarmee verschafte hij de Nederlandse literatuurgeschiedenis een romantisch begin.


Het is niet mogelijk een exact begin van het Nederlands aan te geven, omdat het deel uitmaakt van een familie van talen, die ooit één geheel vormde en zich geleidelijk aan opgedeeld heeft. Het is niet mogelijk een exact begin van het Nederlands aan te geven, omdat het deel uitmaakt van een familie van talen, die ooit één geheel vormde en zich geleidelijk aan opgedeeld heeft leefde noemen we Oudnederlands. 


In de eeuwen voorafgaand aan Hebban olla vogala was er dus wel degelijk Nederlandse literatuur, maar die bestond slechts in de hoofden van mensen


Het Hildebrandslied  in het Oudhoogduits, rond 800. een van de vroegste literaire teksten in een Germaanse taal. Oudengelse Beowulf rond het jaar 900. Van de Romaanse taal is dit Chanson de Roland  rond 1100 (=Frans.)


Zo is het middeleeuwse Lied van heer Halewijn  pas in de negentiende eeuw voor het eerst opgetekend.



JACOB VAN MAERLANT


Schreef van ridderromans tot een wereldgeschiedenis. grote betekenis geweest voor de Middelnederlandse literatuur. Geboren in de omgeving van Brugge en waarschijnlijk heeft hij de beroemde Sint Donaas-kapittelschool bezocht. Rond 1260 werd hij koster in het plaatsje Maerlant. (koster = bewaker, hij zorgde voor de verzorging van de kerk.) op het eiland Voorne wonende, schreef hij zeven werken. voor verschillende hoge edelen. die hem waarschijnlijk de tijd en de middelen gaven om te kunnen schrijven. Zonder dergelijke steun redde je het niet als schrijver in de dertiende eeuw. Tenslotte kon je niet leven van de verkoop van je boeken en literaire prijzen bestonden nog niet.


Maerlants debuut was Alexanders Geesten ( bio van Alexander de Grote.)14.000 verzen, ridderroman. opvallend is dat Maerlant, zoals hij vaak kortweg genoemd wordt, de gelegenheid te baat neemt om heel wat wetenschappelijke kennis over vreemde volkeren, bijzondere natuurverschijnselen, geografie en wereldgeschiedenis in zijn verhaal te verwerken. En dat waren zaken die tot dan toe in geen enkele volkstaal te vinden waren. 


ALLEMAAL IN DE 13E EEUW! 


de Historie van Troyen, 40.000 verzen.



 https://www.literatuurgeschiedenis.nl/middeleeuwen/tekst/lgme017.html



Boek:


historische achtergrond 500-1500:


Nadat in de 5de eeuw N.C. het west-romeinse rijk in elkaar was gestort werd west-europa steeds machtiger: de franken (ten strijde van karel de grote) strekte zich uit over het grootste deel van Europa. 



Het leenstelsel (feodale stelsel)


De koning ‘leenheer’ gaf een deel van zijn rijk aan leden van adel dit waren de leenmannen of vazallen. In ruil hiervoor beloofden ze hem trouw en hielpen hem het rijk te verdedigen. 


9de eeuw viel het rijk uiteen in 2 delen. Het westelijke deel ontwikkelde zich tot frankrijk in de 13de eeuw, het oostelijke gedeelte bleef tot eind 19de eeuw verdeeld in kleine staatjes (vorstendommen) die waren samen het duitse rijk. 


In de middeleeuwen bestonden nederland en belgië uit verschillende graafschappen en hertogdommen waarvan de meeste deel waren van het duitse rijk. In het einde van de middeleeuwen werden deze staatjes pas ‘de Nederlanden’ genoemd. 



De cultuur: 


De drie hoofdkenmerken:


Theocentrisch: In de vroege middeleeuwen bouwden de germanen een nieuwe beschaving uit de resten van het romeinse rijk. God speelde hierin een grote rol omdat de priesters de enigen waren die konden lezen en schrijven. 


Ridderlijk karakter: De tweede stand in de middeleeuwen waren de adel waardoor het tweede kenmerk het ridderlijk karakter is, alles was gericht op de adel en de kerk. 


Burgerlijke: in de hoge middeleeuwen ontstonden steden waarin een nieuwe stand ontstond, de burgerij. Ze hielden zich bezig met handel en nijverheid. In de late middeleeuwen werd de burgerij steeds machtiger en ontstond dus het derde kenmerk de burgerij.


De 3 standen waren maar een deel van de maatschappij, alle arbeiders boeren etc. behoorden tot geen enkele stand. 



Beeldende kunsten: 


In de bouwkunst waren veel kathedralen, waar mensen tientallen jaren of eeuwen aan hadden gewerkt.  Een symbool van de verbondenheid van mens en god. 


De oudste kathedralen zijn gebouwd in romaanse stijl, ze hebben ronde bogen en massieve muren met kleine vensters en zware steunberen.


De gotische kathedralen, luchtiger gebouwd en rijk gedecoreerd met beeldhouwwerken, de romaanse zijn integendeel veel somberder. 


Ook in schilderkunst is er een romaans en gotisch, waarin romaans vooral bestaat uit wandschilderingen en miniaturen (illustraties in boeken). 


Het ridderlijke werd in de kunst ook uitgebeeld, in architectuur met het bouwen van grote kastelen en in schilderkunst in het schilderen van ridders. 


Rond de 13de eeuw kreeg de kunst ook een burgerlijk karakter. in de steden kwamen er veel gotische stadhuizen en gildehuizen ook lieten rijke kooplieden een portret van hun gezin maken. 



Muziek:


De kerkelijke muziek was het gregoriaans (vernoemd naar paus gregorius) , dit is eenstemmige vocale muziek zonder instrumenten. Pas later begonnen ze met meerstemmige gregoriaanse muziek. 


De muziek werd eerst mondeling overgeleverd maar rond de 11de eeuw begonnen mensen de notenbalk te gebruiken. 


De vroege wereldlijke muziek was ook eenstemmig maar had wel instrumenten. De eerste meerstemmige wereldlijke muziek kwam pas in de 14de eeuw 



Literatuur: 


De west-europese literatuur begon rond de 11de eeuw. Rond 12de en 13de eeuw waren de genres vooral ridderlijk en theocentrisch, eind 13de eeuw werd het ook meer gericht op burgerij. 


De middeleeuwse literatuur werd vooral mond op mond overgebracht, de schrijvers/componisten waren troubadours en hun teksten werden gehore gebracht door jongleurs of minstrelen, vrijwel alle literatuur waren poëzie en gedichten omdat ze makkelijker te leren waren dan proza. er bestonden namelijk maar weinig boeken. 


Voor de uitvinding van boekdrukkunst moesten mensen alles met de hand overschrijven. zo’n handschrift heette een codex en werd door klooster monniken gemaakt. Tegen het eind van de middeleeuwen kon je ze redelijk goedkoop op de markt kopen. 


De poezie vorm werd daardoor onnodig en de verhalen werden in proza omgezet. De boeken gedruk van 1450 tot en met 1500 worden wiegendrukken of incunabelen genoemd. en lijken nog veel op de handschriften. De drukletter was namelijk een nabootsing van de schrijfletter en de initialen tekende men erbij.


Rond die tijd begon ook papier perkament te verdringen en begonnen schrijvers hun namen in de boeken te vermelden. De middeleeuwse teksten behoren tot een gemeenschap en waren niet beschouwd als geestelijk eigendom. Schrijvers konden daardoor ook gebruik maken van elkaars werk want er was geen plagiaat. 



Taal: 


Het diets= een term voor alle dialecten die werden gesproken in de nederlanden. De wetenschappelijke naam is het middelnederlands.


Oudste nederlandse tekst rond 1100, Hebban olla vogala….

REACTIES

Er zijn nog geen reacties op dit verslag. Wees de eerste!

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.