Literatuur samenvatting H9: Rond de eeuwwisseling (§60 t/m 71):
§60:
- Eind 19e eeuw veel uitvindingen:
telefoon (1875, Bell), gloeilamp (1879,
Edison), benzinemotor (1883, Daimler),
draadloze telegrafie (1895, Marconi) +
vliegtuig (1903, Wright).
- Kapitalisme leidde tot:
verschrikkelijke wantoestanden +
verbetering v/h lot v/d arbeiders.
- 1874 ‘Kinderwetje van Houten’: verbod
op kinderarbeid <12 jaar, Sam van
Houten.


- 1889 Arbeidswet: regelde het werk van
alle vrouwen + jeugdigen. Ook een
Arbeidsinspectie ingesteld om de
naleving ervan te controleren.
- ‘Das Kapital’ (1867-69) geschreven door
Karl Marx + Friedrich Engels.
- 1894 SDAP è 1909 opsplitsing, SDP
(radicaler). In 1918 herdoopt tot
Communistische Partij Holland.
- 1903 Spoorwegstaking
- Worgwetten = verbod op stakingen van
overheidspersoneel (reactie op
spoorwegstaking).
- Vakcentrale = organisatie van vakbonden
(reactie op worgwetten). 1e
vakcentrale: NVV. Later ook
confessionele vakbonden: FNV, CNV.
§61:
- Charles Darwin (1809-1882): On the


origin of species (1859).
- The struggle for life = dieren die het
meest aangepast zijn om te overleven,
zullen meer nakomelingen krijgen.
- Survival of the fittest = nakomelingen
die het best zijn aangepast, zullen de
minder aangepaste dieren verdringen.
- 1871 The descent of the man: mens in
het evolutiemodel ondergebracht.
- Sigmund Freud (1856-1939): theorieën
over het ‘onderbewuste’.
- Onderbewuste = deel v/d geest dat we
niet onder controle hebben, maar een
groot deel van ons denken + handelen
bepaalt.
- Die Traumdeutung (1900): dromen komen
voort uit het onderbewuste + vroege
kinderjaren zijn van beslissend belang
voor de latere persoonlijkheid.
- 3 dingen die het wereldbeeld aantasten:
· Socialisme è bedreigde de rust v/d
gezapige bourgeoisie
· Evolutieleer è maakte de mens tot dier
en was in strijd met een letterlijke
interpretatie v/d bijbel.
· Freudiaanse psychologie è liet zien dat
er allerlei dingen in de mens
verscholen liggen waarvan men het
bestaan liever ontkende.
- Fin de siècle = (1875-1914) soort
afsluitende periode en tegelijk de
kiemen v/e nieuwe periode.
- La belle époque = fin de siècle.
- Escapisme = vlucht uit de realiteit in
een wereld van kunst, overbeschaving +
luxe genotzoekerij.
- Estheticisme/ l’art pour l’art = de
opvatting dat kunst uitsluitend iets
moois dient te zijn en geen andere
functie mag hebben dan kunst te zijn
(niet de inhoud, maar de vorm is van
belang).
§62:
- Impressionisme (midden 19e eeuw):
voortzetting + reactie op het realisme.
- Realisme = veronderstelling dat er een
objectieve waarneming bestaat.
- Psychologie: mensen zien de wereld
allemaal op hun eigen wijze. Ogen +
hersenen zijn hierbij betrokken, de
hersenen ‘doen’ iets met de indrukken
v/d ogen.
- Impressionisme = werkelijkheid
uitbeelden zoals de kunstenaar ze
ervaart:
· Onderwerp, ideeën + sociale relevantie
= secundair belang
· Sfeer v/h uitgebeelde = primair belang
· Vastleggen v/d wisselende effecten van
licht + kleur = hoofddoel.
- Schilders: Edouard Manet, Auguste
Renoir, Claude Monet (Impression soleil
levant, 1872 --> het impressionisme
heeft hieraan zijn naam ontleend).
- Beeldhouwer: Auguste Rodin.
- Muziek: klankcombinaties staan centraal.
- Componisten: Claude Debussy, Maurice
Ravel (De Boléro, erg bekend).
- Literatuur : nuances, indrukken +
gevoelens zo nauwkeurig mogelijk
weergeven d.m.v. bijvoeglijke
naamwoorden + stijlmiddelen:
neologismen (schreeuwmonden,
fladderdalen), archaïsmen (zwerk,
struweel), beeldspraak, alliteraties +
enjambementen.
- Proza = in die tijd woordkunst of
lyrisch proza genoemd. Tegenwoordig:
mooischrijverij, literair doen etc.
§63:
- Realisme = laten zien hoe het leven v/d
mens was en verklaren hoe het zo was
geworden.
- 3 factoren die het leven bepalen:
erfelijke aanleg, milieu waarin men
opgroeit + tijd waarin men leeft.
- Typen romans:
· Familieroman: invloed v/d 3 factoren +
familie gedurende generaties tonen
· Psychologische roman: mensen met
psychische problemen tonen
· Sociale roman: maatschappij verbeteren
- Fatalisme = opvatting dat het leven v/d
mens geheel bepaald wordt door het
noodlot + vrije wil niet bestaat.
- Veel naturalistische werken zijn
geschreven in die impressionistische
stijl van neologismen, beeldspraken +
gedetailleerde bepalingen.
- Naturalisme niet populair: velen vonden
het socialistische onruststokerij +
nadruk op onderbewuste gevoelens leidde
regelmatig tot juridische acties.
§64:
- ‘Tachtigers’ (1880): zetten zich af
tegen de literatuur van hun voorgangers
--> taal te ouderwets + inhoud te
moraliserend.
- Willem Kloos (serieus criticus,
gebruikte argumenten) + Lodewijk van
Deyssel (ging op zijn gevoel af, was de
grootmeester v/d ‘scheldkritiek’).
- 1885 Nieuwe Gids (tijdschrift) door hun
opgericht. Toen de groep uiteenviel
door ruzies, was Kloos in 1893 de enige
redacteur. Hij maakte er een soort
privé tijdschrift van.
- Hoofdprincipe Tachtigers: vorm en
inhoud dienen één te zijn.
- 2e principe: kunst dient een
persóónlijke uiting te zijn.
§65:
- Frederik van Eeden (Tachtigers) (1860-
1932):
· De Kleine Johannes (1887): ontwikkeling
v/e kind tot volwassene
(sprookjesachtige roman).
· Van de koele meren des doods (1900):
sterk naturalistische roman over een
aan morfine verslaafde vrouw
(psychologische roman).
§66:
- Herman Gorter (Tachtigers) (1864-1927):
· Mei (1889): meisje ‘Mei’ wordt geboren
en dwaalt in extase door de Hollandse
natuur en sterft ten slotte om plaats
te maken voor haar zuster ‘Juni’.
· Verzen (1890).
- Hierna verandert de inhoud van Gorters
poëzie in sterk politiek + maatschappij-
kritisch. Hij was een gerespecteerd man
onder de bevolking.
§67:
- Louis Couperus (Tachtigers) (1863-1923):
· Eline Verre (1889), Fidessa (1899),
Psyche (1898), Stille Kracht (1899-
1900), De boeken der kleine zielen
(1901-03), Van oude mensen, de dingen
die voorbijgaan (1906).
§68:
- Symbolisme = werkelijkheid zoals wij
die waarnemen is niet de echte/ de
hele, maar slechts een afspiegeling
v/e ‘hogere’ of ‘diepere’ realiteit.
- Symbolisten:
· Gebruiken in hun werk een groot aantal
woorden/ voorstellingen die méér
betekenen dan elders.
· ‘Ontdekken’ v/e hogere realiteit gaat
over in het ‘scheppen’ ervan in hun
werk.
· Schilders: Odilon Redon + Fernan
Khnopff.
- Symbolistische schilderkunst verbonden
met Jugendstil/ art nouveau (= motieven
uit de planten- en dierenwereld,
aandacht voor gestileerde elementen +
golvende lijnen).
· Kunstenaars: Hector Guimard (ontwerper
oude Parijse Ingangen) + Emile Gallé
(grootste glaskunstenaar van zijn tijd).
· Architect: Antonio Gaudi (kerk v/g
Sagrada Familia in Barcelona, 1883, nog
steeds niet voltooid).
· Schilders: Jan Toorop + Gustav Klimt
(art nouveau en symbolisme).
§69:
- A. Roland Holst (1888-1976): ‘mythe van
Roland Holst’: taak v/d dichter is de
boodschap v/d ‘Verborgene’ brengen. Bij
zijn taak wordt hij belaagd door 2
gevaren:
· De door techniek beheerste massa è wil
niets van zijn boodschap weten.
· Zijn eigen aardsheid + zinnelijkheid è
dreigt contact met het geestelijke + de
Verborgene te verliezen.
- Deirdre en de zonen van Usmach (1920’:
Deirdre wordt ten huwelijk gevraagd
door Koning Concobar. Ze weigert en
wordt verbannen met haar geliefde Noisa
naar Schotland. 7 jaar later haalt de
koning haar terug en breekt er een
oorlog uit tussen de aanhangers van
Concobar en de aanhangers van Noisa.
Alle hoofdpersonen sneuvelen in de
oorlog.
§70:
- Neoromantiek = inspiratie zoeken buiten
de eigen tijd en de dagelijkse
problemen (reactie op het realisme en
naturalisme).
- Nadruk op het noodlot: was iets
bovennatuurlijks + geheimzinnigs, waar
de mens totaal geen vat op heeft.
- Thema’s romans: eenzaamheid, zwerflust,
verzet tegen de maatschappij,
onvervulde verlangens, dood en verval.
- Romantische genres: griezelroman,
detectiveroman en sciencefiction.
- Schrijvers: R.L. Stevenson, Arthur
Conan Doyle, H.G. Wells, Bram Stoker,
Edmond Rostand.
- Laatromantische muziek: grenzen tussen
verschillende genres vervagen steeds
meer + vocale en instrumentale vormen
worden steeds vaker vermengd.
- Laatromantici: Gustav Mahler + Richard
Strauss.
§71:
- Jan Hendrik Leopold (1865-
1925): ‘Oosterse kwatrijnen’ (cynische
inhoud, rijnschema aaba).
- Arthur van Schendel (1874-1946): Een
zwerver verliefd (1904), Een zwerver
verdwaald (1907), Het Fregattschip
Johanna Maria (1930), De Waterman
(1933), Een Hollands Drama (1935), De
wereld dansfeest (1938).
- Jacobus Cornelis Bloem (1887-1966):
tiental dunne bundels, met vooral
sombere gedichten.

REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

V.

V.

Hee!
Goede samenvatting alleen er zit een foutje in.
Het is:

Naturalisme = laten zien hoe het leven v/d mens was en verklaren hoe het zo was geworden.

8 jaar geleden