Dautzenberg literatuur geschiedenis

7. De negentiende eeuw



§45 Historische achtergrond 1800-1875

 Eind 18e eeuw ideeën verlichting zo sterk verbreid dat ze tot in politieke veranderingen leidden. (Declaration of Independence 1776)

 Engeland: Industriële revolutie : overgang van handarbeid naar machines (stoommachine, Watt 1777)

 Heersende ideologie: Liberalisme, overal afschaffing slavernij (Fr. 1794, GB 1834). Amerikaanse burgeroorlog leidde tot bevrijding van zwarte volksdeel.

 19e eeuw: industrieproletariaat (leefde in krottenwijken, werkte in fabrieken, slechte werkomstandigheden)



 1848: Communistisch Manifest van Marx en Engels: “ Proletariërs aller landen verenigt u!” Overal in Europa ontstonden opstanden maar de arbeidsklasse was nog niet genoeg georganiseerd om veranderingen af te dwingen.

 Laatste kwart 19e eeuw > sociale wetgeving kwam op (kinderarbeid was al afgeschaft)

 Drang naar vrijheid > onafhankelijkheidsstreven van verschillende volkeren (Grieken Turken, Italie Oostenrijk)

 1795: Partiotten in opstand tegen Rep. Der ver. Ned. > Bataafse rep. Opgericht > 1805 Lodewijk Napoleon koning (wetboek v. strafrecht en burg. Wetboek ingevoerd.) Bonaparte vond NL een te zelfstandige staat en dwong Lodewijk af te treden (1810), NL werd een franse kolonie.

 1815 > Slag bij Waterloo, Noord en Zuid verenigd > Ver. Koninkrijk o.l.v. Willem I ( Noord en Zuid waren sinds 1579 gescheiden) 1830 kwam Zuid in opstand Zuid> koninkrijk België

 J.R. Thorbecke (1798-1872) > 1848 grondwetsherziening waarin bevoegdheden 2e kamer werden uitgebreid, Vrijheid van Godsdienst en onderwijs en Liberale economische politiek (> industrialisatie in NL) vastgelegd.

 Eind 18e eeuw en begin 19e eeuw werden politieke idealen uit de verlichting in de praktijk gebracht.



 Twee cultuurstromingen 1: Romantiek 2: Realisme Dit t/m 1875 > einde periode > nieuwe periode : Fin de Siècle



§ 46 De Romantiek

 Begin 18e eeuw > Alles wat niet in overeenstemming met de verlichting was werd gezien als Romantisch (negatief)

 Romantiek betekende zoiets als fantastisch, vergezocht en overdreven

 Geleidelijk werd het meer positief en ontwikkelde een nieuwe cultuurstroming.

 Hoofdkenmerken Verlichting: rationalisme en classicisme

“ Romantiek: gevoeligheid, verbeeldingskracht, individualisme > originaliteit

 Kunst moest de persoonlijke opvatting van de kunstenaar weergeven en niet gemaakt zijn voor het publiek

 Kunstenaars uit de romantiek leidden vaak een “onmaatschappelijk” leven. Ze wilden zich niet conformeren aan de regels > Bohémiens (artistieke figuren die er anders uitzien en zich anders gedragen) Vele waren revolutionairen.

 3e symfonie van Beethoven heette eigenlijk Bonaparte maar omdat Napoleon zich tot keizer uitriep heeft hij de naam veranderd in Eroica

 Romantische kunst was lyrisch, contrasterend (liefde tegenover haat, rust tegenover onrust), de ongerepte natuur tegenover de nietige mens

 Wetenschap: interesse voor het natuurlijke> volkenkunde (niet-westers) en volkskunde (wel westers) hiervoor moest je kennis hebben van talen en dialecten > taalwetenschappen (Indogermaanse groep ontdekt) > Literatuurwetenschappen oude verhalen en gedichten werden op papier gezet > Muziekwetenschap

 Tegenwoordig heeft Romantisch 2 betekenissen zoals: in de periode van… of gevoelig, lieflijk, sentimenteel



§ 47 Beeldende kunst en Muziek

 Bouwkunst 18e eeuw: klassiek, ordelijk, statisch, horizontaal, voorkeur voor koepels, zuilen

 Romantische bouwkunst: verrassende vormen, voorkeur voor spitse toren en verticaal > Neogotiek

 Schilderkunst 18e eeuw: statisch, evenwichtig, gesloten ( binnen de lijst afgerond tafereel)

 Romantische schilderkunst: open vorm (tafereel gaat verder buiten kader), warme, felle kleuren, nadruk op het schilderen i.p.v. tekenen. De Romantische schilderkunst was officieel nog neoclassicistisch maar in de praktijk niet meer.

 In de Romantiek veel veranderingen op muzikaal gebied. Componisten zelfstandig en niet meer in dienst van de kerk o.i.d.

 Muziek bedoelt voor operahuizen en concertzalen (bouw eerste concertgebouw Oxford)

 18e eeuw: strenge vormen van symfonie en sonate

 Romantiek: vormen 18e eeuw werden naar eigen inzicht gewijzigd, nieuwe werken (orkestwerken, symfonisch gedicht, etude, impromptu)

 De nieuwe muziek probeerde iets uit te beelden. Verder ontstonden er stukken volksmuziek in de studies van componisten.



§ 48 Literatuur

 Twee gevoelens: Weltschmerz & Sehnsucht > droefgeestigheid en onbereikbaar geluk

 Escapisme : Het willen ontsnappen naar een andere wereld, belangstelling voor het bovennatuurlijke leidde tot

 Griezelverhalen in het verleden, middeleeuwen

 Gothic Novel leidde tot Historische roman (historische achtergrond veel nauwkeuriger dan G.N> maar wel geromantiseerd)

 Gothic Novel leidde eveneens tot Romantische griezelroman (horror), spreekt in op irrationale angsten.

 Science Fiction > genre waarin het gaat om de nog onbekende mogelijkheden van de wetenschap en e techniek.

 Gothic Novel waarin onbekende wordt ontmaskerd als bedrog > Detective Roman

 Science Fiction verhaal dat is opgebouwd als imaginair reisverhaal > voyage extra-ordinaire

 Sprookje bloeide op, volkssprookjes werden opgeschreven en cultuursprookjes ontstonden.



§49 Realisme

 In de muziek blijft de hele 19e eeuw de romantiek de heersende stroming. In de schilderkunst en de literatuur nieuwe stroming: realisme.

 Realisme was een reactie op het lieflijke en sentimentele van de romantiek.

 Onderwerpen in het realisme: gezicht in de omringende realiteit van alledag, allerdaagse taferelen, zo objectief mogelijk, leven van de middenklasse, sociale omstandigheden van de arbeiders, vaak krachtige politieke en sociale protesten.

 Literair realisme: “Klassieke” roman . De intrige heeft een duidelijk begin, verloop, afsluiting en si zorgvuldig opgebouwd. Alle onderdelen hangen met elkaar samen.

 Onderwerp klassieke roman: natuurgetrouwe uitbeelding en /of sociaal-psychologische analyse van de mens en de maatschappij.

 Schilderkunst > realisme gaat over in impressionisme (licht en kleur)

 Tegelijkertijd: Literatuur > realisme gaat over in naturisme

 Naturisme: onderwerpen zijn ondergeschikt aan de politieke en sociale stellingname van de auteur.

 Nederlandse literatuur in de 19e eeuw: mengeling van romantiek en realisme. De romantiek paste eigenlijk niet goed in de nuchtere, Nederlandse 19e eeuw. NL had maar 2 romantische schrijvers : Haverschmidt en Multatuli

 Realisme binnen muziek: eind 19e eeuw ontstond vertische opera wat een reactie was op melodramatische libretti en mythologische wereld van de opera’s


REACTIES

Er zijn nog geen reacties op dit verslag. Wees de eerste!

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.