Nederlands-Indië

Beoordeling 7.2
Foto van Femke
  • Samenvatting door Femke
  • 5e klas vwo | 2190 woorden
  • 31 oktober 2015
  • 5 keer beoordeeld
  • Cijfer 7.2
  • 5 keer beoordeeld

Taal
Nederlands
Vak
ADVERTENTIE
De Galaxy Chromebook maakt je (school)leven makkelijker!

Met de Galaxy Chromebook Go kun je de hele dag huiswerk maken, series bingen en online shoppen zonder dat 'ie leeg raakt. Ook kan deze laptop wel tegen een stootje. Dus geen paniek als jij je drinken omstoot, want deze laptop heeft een morsbestendig toetsenbord!

Ontdek de Chromebook!

Samenvatting geschiedenis Nederlands-Indië -> Indonesië



 H1: Hoe ontwikkelden de kooplieden zich tot bestuurders van Nederlands-Indië en wat betekende dat economisch en staatkundig voor de Indonesiërs en Nederlanders?



Indonesië voor 1596 (voor de overname door Nederland):




  • De boerenbevolking leefde in dorpsgemeenschappen: desa’s. De adel bestuurde de desa’s. Boven de adel stond een vorst met uitgebreide hofhouding. De boeren leverden delen van hun oogst en mannen voor het leger aan de vorst. De vorst stond volgens de bevolking in contact met de goden.

  • Langs de kusten van de eilanden lagen de havenvorstendommen. De macht in de havens lag bij de havenvorst en zijn familie, het adellijke bestuur en een groep scheepsbevrachters.



De Nederlanders wilden graag een plaats veroveren in de handelsnetwerken, maar omdat ze elkaar beconcurreerden schoot dat niks op. à 1602: Staten-Generaal in 1602 verenigt alle kooplieden in de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). Deze kreeg het alleenrecht voor handel op Indonesië. In ruil voor de militaire hulp kregen ze grondgebied of bepaalde handelsrechten. De VOC was niet bang geweld te gebruiken:




  • Ruzie tussen de sultan van Bantam en zijn zoon: zoon helpen de troon van vader af te pakken à handelsmonopolie op peper en katoenen stoffen.

  • Banda-eilanden: veel geweld, omdat zij hun afspraken over nootmuskaat niet nakwamen.

  • Molukken:  veel geweld om een kruidnagelmonopolie tot stand te brengen.



Jan Pieterszoon Coen was de gouverneur-generaal (hoogste baas) van de VOC. In 1916 versloeg hij de Indonesische prins van Jakarta en zijn Engelse bondgenoten en vernietigde de stad. Op de resten liet hij Batavia bouwen, de centrale vestiging van de VOC in Indonesië.





Nadat Coen gestorven was, was er grote bloei voor de VOC à meer verplichtingen (kost veel geld) à VOC verliest handelsterrein aan de Engelsen à 1798: de VOC wordt overgenomen door de Nederlandse staat. In 1811 veroverden de Engelsen de kolonie en veranderden veel. In 1816 had Nederlands-Indië (nieuwe naam) een bestuursapparaat gekregen à Indonesische vorsten verloren veel gezag.



In de Molukken ontstonden veel anti-Nederlandse gevoelens, omdat:




  • De bevolking niks meer kon bijverdienden met vrije handel door de kruidnagelmonopolie

  • Er op onderwijs werd bezuinigd

  • De Molukkers in het Javaanse leger zouden moeten dienen



à 14 mei 1817: opstand op Saparoea. Molukkers trokken o.l.v. Thomas Matoelesia  (aka Pattimoera) naar het fort en doodden de Nederlandse bestuursambtenaar en zijn gezin. Nederlandse strafexpedities sloegen uiteindelijk de opstand neer en Pattimoera werd opgehangen.



1825-1830: de Java-oorlog. Een opstand op Java tegen het Nederlands gezag. Indirecte aanleidingen:




  • De vorstendommen op Java voelden zich vernederd door het verlies aan gezag en inkomen,

  • De boerenbevolking leed onder een serie misoogsten en een veel te hoge belastingdruk,

  • Prins Dipanegara voelde zich vernederd; hij dacht sultan van Yogayakarta te worden, maar zag die kans vervliegen door het Nederlands bestuur.



Directe aanleiding: het Nederlandse bestuur liet een weg aanleggen op de grond van Dipanegara. De streng islamitische prins kwam in opstand en veel boeren en adel sloten aan. Hun doel: de ongelovigen (Hollanders) te verjagen en hun oude zelfstandigheid terug te krijgen. De Hollanders wilden natuurlijk hun kolonie behouden. Met een guerrillaleger brachten ze veel schade toe aan de Nederlandse troepen à Hollanders pasten hun tactiek aan aan die van de Javanen à wonnen à overleg tussen Dipanegara en Nederlands bestuur -> Dipanegara liet de Nederlandse generaal De Kock gevangennemen à Dipanegare verbannen (beschouwd als enorme verzetsheld). Einde Javaanse oorlog = einde verzet van de Javaanse adel.



De kolonie moest veel winst opbrengen, maar het kostte alleen maar geld à gouveneur-generaal Johannes Graaf van den Bosch voerde het cultuurstelsel in (1830): de Javanen moesten 1/5e van hun grond gebruiken om landbouwproducten voor de Europese markt te verbouwen en kregen daarvoor een vergoeding (plantloon) à extra zwaar werk voor de boeren & wegennet noodzakelijk voor transport. Vorstelijke Indonesische bestuurders (slim: hadden magisch gezag bij het volk) en Nederlandse ambtenaren hadden de controle in handen. Ze kregen toeslagen op hun salaris aan de hand van hoeveel producten er waren geleverd (cultuurprocenten) à welvaart steeg. Kritiek (vooral vanuit Nederland, liberalen hadden een meerderheid in het parlement):




  • De overheid bevooroordeelde een kleine groep ondernemers (de contractanten) binnen het cultuurstelsel,

  • Bestuursambtenaren maakten misbruik van de cultuurprocenten; ze buitten de boeren uit.



Er moest sprake zijn van vrije arbeid en kansen voor de vrije ondernemer!  1870: ondergang cultuurstelsel; 2 wetten in Den Haag:




  • Agrarische wet: particuliere ondernemers konden zich vestigen in Nederlands-Indië

  • Suikerwet: verplichtte suikerrietproductie werd afgeschaft





1816-1910: uitbreiding gezag in Republiek Indonesië (nieuwe naam).





Bestuur:



De Adat: een eeuwenoud Indonesisch systeem van regels en gebruiken waaraan de burgers zich moeten houden. Bv: een hoge bestuurder kon rekenen op onbetaalde arbeid en eigendommen van het volk. Westers ongeduld en westerse manieren moesten worden afgestemd op Indonesische normen.





H2: Hoe kwam het Indonesisch nationalisme tot ontwikkeling?



1870: einde van het cultuurstelsel à vrije ondernemers profiteerden van de rijkdommen van de kolonie i.p.v. de Nederlandse staat. In dezelfde tijd: opening Suezkanaal, de eerste stoomboten en een telegraafverbinding. Dit stimuleerde scheepsvaart en scheepsbouw en er werden handelsmaatschappijen opgericht à periode onstuimige economische activiteit. 1 v/d nieuwe ondernemers was J. Nieuwenhuys, hij pachtte grond van de sultan van Deli voor de aanleg van een tabaksplantage. Hij liet ongeschoolde Aziatische arbeiders werken (koelies) op de plantage. In 1869 richtte hij de Deli Maatschappij op: een enorm succes! De koelies werden slecht behandeld. Ook was er was poenale sanctie: als de koelies weigerden het werk te verzetten, mochten de opzichters geld- of lijfstraffen toepassen. In 1902 klaagde advocaat J. van den Brand de Deli Maatschappij aan, maar dat haalde niks uit. In 1932 werd de poenale sanctie pas afgeschaft.



Door het succes van de Deli Maatschappij waren andere ondernemers ook geïnteresseerd in een plaatje op Indonesië. Op veel eilanden was namelijk steenkool, olie of tin gevonden. Nederland had tot nu toe weinig gedaan om het gezag in de gewesten buiten Java te verstevigen, ze vonden dat ze zich zo weinig mogelijk met Nederlands-Indië moesten bemoeien (onthoudingspolitiek). Uiteindelijk gingen ze toch maar wat meer letten op die gewesten, omdat ze bang waren dat andere landen de gewesten zouden afpakken.



Lastig gebied: Atjeh (onafhankelijk sultanaat). Lag langs een internationale handelsroute + grensde aan Delià gingen geruchten dat ze een verbond wilden sluiten met de VS en Italië à maart 1873: militaire strafexpeditie naar Atjeh à oorlog! à Nederland betaalde en bewapende Teuko Oemar en zijn mannen om de andere Atjehers uit te schakelen à Teuko koos na ontvangst van de wapens de kant van Atjeh à verraad: golf van vaderlandsliefde in NL à de Nederlandse regering vond dat ze haar gezag serieuzer moest uitbreiden à J.B. van Heutsz verbak het Atjehese verzet voor een belangrijk deel à van Heutsz gouverneur-generaal van Nederlands-Indië.



1870-1914 (begin 1e wereldoorlog): groei van het westerse bedrijfsleven in de kolonie à meer Nederlanders er naar toe à willen zeggenschap à willen dat de Nederlandse regering alle winst van het cultuurstelsel teruggeeft aan de kolonie (advocaat C.Th. van Deventer was een van deze mensen, schreef een tijdschriftartikel “een ereschuld”) à 1901: nieuwe wet: winst van de kolonie zou in de kolonie blijven, en niet verdwijnen in de Nederlandse schatkist. Dit beleid werd wel de ethische koers genoemd: een ingrijpende verandering en een uitbreiding van het Europese en Indonesische bestuur. “Irrigatie (meer grond voor natte rijstbouw), migratie (boeren uit Java naar Sumatra à grotere economische kansen), educatie!” Welvaart moest stijgen! Educatie op 3 niveaus:




  • Westers onderwijs voor kinderen uit gegoede Indonesische kringen

  • Platteland desaschooltjes voor de arme mensen

  • Hollands-Indische school voor de middengroep à westers middelbaar onderwijs à vanaf 1902 Technische Hogeschool in Bandoeng



Begin 20e eeuw ontstonden er organisaties die streefden naar dezelfde rechten als Nederlanders. Ze wilden hun idealen bereiken door gebruik te maken van westerse kennis en cultuur zonder hun eigen cultuur overboord te gooien: de associatiegedachte. 1 van die verenigingen: Sarekat Islam (1911) op basis van geloofà politieke beweging à later anti-Nederlands en antikapitalistisch. Nederlands vonden dit een bedreiging voor de koloniale orde. Al helemaal toen de Partai Kommunis Indonesia (PKI) werd opgericht (1920) à stakingen à PKI verboden à aanhangers naar strafkamp. Nationalistische gevoelens groeiden (mede door Max Havelaar)!! Nederland kwam veel plannen en beloftes niet na of had veel verzet. Door de economische wereldcrisis was de welvaart over à nieuwe lichting nationalisten (1927). Ze geloofden niet in nationalisme op basis van het geloof (Sarekat Islam) of politieke overtuiging (PKI) à nieuwe partij: Partai Nasional Indonesia (PNI). Alle volken moesten verenigd worden. Oprichter: Soekarno, naast hem: Mohammed Hatta. Later grondleggers van de Republiek Indonesië. Ze wilden onafhankelijkheid bereiken door middel van massa-acties en weigering om samen te werken met de Nederlanders: non-coöperatie. In 1929 werd Soekarno gearresteerd.



De nationalisten kregen bijna geen ruimte hun ideeën uit te dragen à de nationalisten besloten zich verkiesbaar te stellen voor de volksraad: een raad bestaande uit Nederlanders en Indonesiërs, opgericht om de Indonesische bevolking meer bij het bestuur te betrekken. Hier konden ze vijr kun mening geven à Soetardjo presenteerde in 1935 een verzoekschrift om binnen 10 jaar Nederlands-Indië zelfstandig te maken. Na 3 jaar zei Nederland nee tegen de petitie-soetardjo à breuk tussen de nationalisten en het Nederlands bestuur.





H3: Hoe kwam er een einde aan Nederlands-Indië?



Op 8 maart 1942 veroverden de Japanners Nederlands-Indië en probeerden alle westerse sporen uit te wissen. Het was voor de Indonesiërs een periode van onderdrukking en armoede. Ze moesten verplicht rijst leveren aan het Japans bestuur à hongersnood. Het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) en de Koninklijke Marine werden in krijgsgevangenenkampen opgesloten. Ook alle Nederlandse burgers en Indo-Europeanen werden opgesloten in kampen.



Toen de Japanners doorhadden dat ze niet gingen winnen, veranderden ze hun gedachten: ze wilden Indonesië afhankelijk maken. Na de atoombom op Hiroshima (7 augustus 1945) begonnen ze hiermee. Maar 8 dagen later gaf Japan zich over, dus dat ging niet door. 17 augustus 1945 las Soekarno de onafhankelijkheidsverklaring voor. Repoeblik Indonesia was de nieuwe naam.



De Engelsen kregen nu de bezetting over Nederlands-Indië, en zei bevolen de Japanners de mensen te beschermen in de kampen. Indonesische jeugdgroepen (pemoeda’s) pleegden namelijk moordaanslagen op iedereen die ze verdachten van sympathie voor Nederland. 28 september 1945 werden er Engelse troepen gezonden die een paar strategische gebieden zouden bezetten + Japanners werden verantwoordelijk voor rust en orde + Britten moesten mensen uit de kampen evacueren à pemoeda’s bang voor Nederlands koloniale bestuur à meer terreuracties à Japanners deden niks meer (Republiek was immers ook verantwoordelijk voor de ordehandhaving) à CHAOS tot 1946: bersiap.



Begin oktober 1945 kwam luitenant-gouverneur-generaal H. van Mook terug in Batavia/Djakarta. Hij maakte zich zorgen over mensen in de kampen en spraken de Engelsen op hun taak aan. Die zeiden dat ze betere bescherming zouden bieden als van Mook in overleg zou gaan met de Indonesische leiders over de toekomst à van Mook ging akkoord à werd overtuigd dat Indonesië onafhankelijk moest worden (nationalisme te sterk) à Indonesië zou de Verenigde Staten van Indonesië (VSI) worden. Obstakels:




  • Indonesische achterban (pemoeda’s en Indonesische leger) waren tegen Sjahrirs overleg met Nederland; ze wouden het met geweld oplossen

  • Kritiek vanuit Nederland



15 november 1946: akkoord van Linggadjati: erkenning door Nederland van het Republikeins gezag over Java en Sumatra, samenwerking bij de vorming van de VSI (Republiek, Borneo en Oost-Indonesië) om deze voor 1 januari 1949 te vestigen. Maart 1947 getekend door Indonesië. à geen uitvoering! Nederlandse regering onder zware druk: te weinig geld. à Militaire actie (eerste politionele actie (1947)): oorlog! Doel van Nederland: verovering van belangrijke industrie- en plantagegebieden à export op gang komen à geld voor de schatkist à lukte! Nederlands-Indonesisch conflict werd erger.. 5 augustus 1947 wapenstilstand op bevel van de Verenigde Naties à er werd een commissie gevormd om de partijen bij elkaar te brengen. VS was bang dat de Sovjet-Unie invloed in Indonesië zou krijgen. Nieuwe overeenkomst 17 januari 1948 à weer geen uitvoering.



1948: katholieke verkiezingswinst in NL à verhardde opstelling tegenover de Republiek à Van Mook gevangen gezet en nieuwe militaire ingreep (tweede politionele actie) à Nederlandse troepen veroverden het meeste Republikeins gebied incl. hoofdstad + nemen Republikeinse leiders gevangen à VN eist staakt-het-vuren + vrijlating Republikeinse leiders à NL doet het.



Conferentie in Den Haag 23 aug-2 november 1949: Indonesiër Roem en Nederlander Van Roijen leggen voorwaarden vast waarop NL en de VSI uit elkaar gingen. Deze rondetafelconferentie leidde tot de plechtige soevereiniteitsoverdracht op 27 december 1949 in het Paleis op de Dam in Amsterdam.



De Zuid-Molukkers waren hier niet blij mee: hun deelstaat Oost-Indonesië werd afgeschaft door de onafhankelijkheid van Indonesië. Een groot deel van de Zuid-Molukkers vatte dit op als een poging van de Javanen om de Molukken te overheersen. Ze voelden het alsof Nederland hun in de steek liet, ze hadden hen namelijk wel geholpen bij het gezag uitbreiden. De Zuid-Molukken deden nog een poging in 1950 de Repoeblik Maloekse Selatan (RMS) uit te roepen, maar dat mislukte. Veel Zuid-Molukker vluchtten naar Nederland. Ook de Indo-Europeanen waren niet echt meer welkom in de Republiek à veel vluchtten ook naar Nederland tussen 1946 en 1964.



‘het Gebaar’: de financiële genoegdoening die de Nederlandse regering in 2000 aan Nederlanders, Indo-Europeanen en later ook Molukkers voorstelde voor wat hun in en na de Tweede Oorlog in Indonesië is aangedaan.






REACTIES

Er zijn nog geen reacties op dit verslag. Wees de eerste!

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

Ook geschreven door Femke