Nederlanders en hun gezagdragers

NEDERLANDERS EN HUN GEZAGDRAGERS 1950-1990

Samenvatting op chronologische volgorde

De woorden die in hoofdletters zijn geschreven zijn de begrippen, tussen [ ] staat vervolgens de begripsomschrijving

1848
Grondwetswijziging beperkt de macht van de koning, belangrijke stap in de richting van de PARLEMENTAIRE DEMOCRATIE.
[Stelsel waarbij het volk invloed uitoefent op de regering via een democratisch gekozen volksvertegenwoordiging, deze heeft de hoogste macht. De grondwet garandeert de rechten van het individu.]
Districtenstelsel + beperkingen in het kiesrecht
na 1870
Door betere scholing, vakbonden, standsorganisaties etc. begonnen steeds meer mensen zich te roeren.
Gevolg: de drempel van het stemrecht wordt stapsgewijs verlaagd.
1917
Algemeen Mannenkiesrecht wordt ingevoerd + districtenstelsel wordt vervangen door het evenredig kiesstelsel.
De politieke macht wordt voortaan bepaald door de omvang van de groep en niet door bezit of scholing. Ook bijzondere scholen krijgen staatsfinanciering. Er ontwikkelde zich een CONSENSUSPOLITIEK.
[D.m.v. compromissen streven naar overeenstemming tussen politieke partijen.]
De POLITIEKE CULTUUR in Nederland bevorderde…
[Het geheel van fundamentele normen, emoties en inzichten die vorm geven aan politieke processen, voor zover zichtbaar in vormen van politiek gedrag. Een vb. uit de jaren ’50 is het harmoniemodel, in de jaren ’60 het conflictmodel.]
…een VERZUILING.
[Politiek maatschappelijk systeem waarin verschillende, aan de basis streng van elkaar gescheiden groeperingen, naast elkaar leven. (katholiek, protestants-christelijk, socialistisch, liberaalneutraal)]
1917-1940
De CONFESSIONELE PARTIJEN hadden een doorslaggevende invloed op de vorming van de regeringen.
[geloofspartijen (katholiek/ protestants-christelijk)]
1939
Er dreigt oorlog met Hitler-Duitsland. De Nederlandse regering (katholiek) beseft dat samenwerking met de Nederlandse socialisten belangrijk is: er komen twee socialisten in de regering.
10 mei 1940
Duitsland bombardeert Nederland.
15 mei 1940
Nederland geeft zich over.
5 mei 1945
Nederland is bevrijd, de NEDERLANDSE POLITIEKE EN MAATSCHAPPELIJKE GEZAGDRAGERS staan voor een dilemma: wat nu?
[De elite die als leiders van politieke partijen, werkgevers- en werknemersorganisaties en tal van andere maatschappelijke organisaties Nederland bestuurd.]
mei 1945
De Nederlandse Volksbeweging (NVB) wordt opgericht.
eind 1945 De Rooms-Katholieke Staats Partij wordt omgetoverd in de KVP: de KATHOLIEKE VOLKSPARTIJ.[Confessionele partij]
De ARP en de CHU gaan op oude voet verder (beiden protestants).
De rechtse liberale partij wordt de Partij van de Vrijheid (PvdV),
Linkse liberalen, socialisten en wat verdwaalde protestanten en katholieken vormden samen de nieuwe SDAP,
1946
namelijk de PARTIJ VAN DE ARBEID [sociaal democratische partij].
De politieke partijen hielden zo veel mogelijk het EVENREDIGHEIDSBEGINSEL aan.
[In de consensuspolitiek was de grootte, macht en invloed van de diverse partners leidraad voor de te sluiten compromissen, maar wel zonder de kleintjes voor het hoofd te stoten (dus zoveel mogelijk rekening houden met de minderheden.)]
1945
STICHTING VAN DE ARBEID wordt opgericht…
[organisatie van werkgevers en werknemers voor centraal overleg over banen en arbeidsvoorwaarden.]
1950
…dit overleg wordt geperfectioneerd door de instelling van de SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD (SER).
[Adviesraad van de regering op sociaal-economisch terrein, bestaande uit vertegenwoordigers van de vakbeweging, de werkgevers en de overheid.)
1952
De STAAT richt een Ministerie voor Maatschappelijk Werk op.
jaren ’50
Binnen het gezin is er sprake van HARMONIEUZE ONGELIJKHEID.
[Binnen het gezin waren de relaties gebaseerd op ongelijkheid. Deze ongelijkheid diende vanwege de natuurlijke taakverdeling en gezagsverhoudingen door de betrokkenen geaccepteerd te worden.]
Jeugdorganisaties en de kerk spelen een grote rol, de kerk bemoeit zich met het onderwijs, ziekenzorg, armoedebestrijding en vrijetijdsbesteding. Onruststokers verliezen hun plaats in de kerk en hun werk of hun uitkering.
Er is sprake van CHRISTELIJK-ETHISCH DENKEN.
[De wet- en regelgeving in Nederland werd in Nederland doordrenkt met de normen en waarden van het christendom door de grote invloed van de confessionele partijen.]
1952
Uitslag verkiezingen: de KVP is voor het eerst kleiner dan de PvdA.
1954
De Bisschoppen komen in actie met het BISCHOPPELIJK MANDEMENT.
[Brief van de Bisschoppen waarin het de katholieken verboden werd zich met het socialisme of zijn organisaties in te laten.]
Er zijn drie verzuilde vakcentrales:
-KATHOLIEKE ATBEIDERS BEWEGING (KAB) (katholiek)
-NATIONAAL VERBOND VOOR VAKBEWEGINGEN (NVV) (socialistisch)
-CHRISTELIJK NATIONAAL VAKVERBOND (CNV) (protestants-christelijk)
Er was sprake van SOCIALE HARMONIE.
[Het nastreven van consensus door middel van overleg en compromissen door de vakcentrales. Stakingen werden afgedaan als een verouderd dwangmiddel.]
1955
De confessionele begrepen dat ze zich een beetje aan moesten passen aan de nieuwe tijd, ze besloten de MOTIE TENDELOO van de PvdA te steunen.
[De Tweede Kamer spreekt uit dat de handelsonbekwaamheid van de gehuwde vrouw afgeschaft moet worden. Dit gebeurt bij wet in 1956.]
In de zomer raakte de Amsterdamse journalist Jan Vrijman geïnteresseerd nozems die rondhingen rond de Nieuwendijk. Deze nozems zijn in luilekkerland opgegroeid: maar hét kenmerk van luilekkerland is altijd de verveling die hen steeds meer vervreemde van hun ouders en de gezagdragers.
1956
De ‘Greet Hofmans-affaire’: de gebedsgenezeres Greet Hofmans beïnvloed Konigin Julianna
met haar pacifistische (tegen oorlog en geweld) ideeën.
eind ’50
De opkomst van de televisie: cultuurschok duur beelden uit de VS! Nederland is op weg naar een MODERNE CONSUMPTIEMAATSCHAPPIJ (industrialisatie en modernisering).
[Levensstijl vanaf de jaren ’60 waarbij de nadruk ligt op welvaart i.p.v. welzijn.]
jaren ’60
Er komt een proces van INDIVIDUALISERING op gang.
[Persoonlijke behoeften worden bij individualisering van de samenleving richtinggevend voor het gedrag in gezinsverband. Voorheen bepaalde de traditie dat.]
begin ’60
Meer werk dan arbeiders betekend de komst van gastarbeiders.
De jongeren genieten een betere scholing en zijn daarom kritisch naar hun ouders en de traditionele gezagdragers.
De groeiende scholing, professionalisering, de televisie en de consumptiemaatschappij bevorderen het SECULARISATIEPROCES .
[De politiek, wetgeving en allerlei organisaties in de samenleving richten zich steeds minder op de christelijke normen en waarden.]
Gevolg: ONTZUILING.
[Ontwikkeling waarbij de organisaties van de eigen levensbeschouwing of het eigen geloof voor de burger van minder belang worden en aan invloed verliezen.]
Nederland wordt een VERZORGINGSSTAAT.
[De overheid garandeert zowel een materieel als immaterieel bestaansminimum. Hierbij hoort een goed stelsel van sociale voorzieningen.]
19 april 1960
Radiopiraat Radio Veronica verschijnt in de lucht.
1963 A
lgemene Bijstandswet + komst van de anticonceptiepil.
1964
Het satirische VARA-programma ‘Zo ia het toevallig ook nog ’s een keer’ verklaarde het verzuilde Nederland de oorlog met een stuk genaamd ‘beeldreligie’.
1965
De Volkskrant schrapt zijn ondertitel ‘Katholiek dagblad voor Nederland’
Men mag reclame maken op radio en televisie.
25 mei 1965
Een paar Amsterdamse jongeren deelden een krantje uit waarin kennis werd gegeven PROVO (Robert Jasper Grootveld, Roel van Duijn en Bart Huges > gaatje in hoofd).
[Beweging van jongeren die de welvaartssamenleving ter discussie stelde. Zij legde de nadruk op vrijheid, gelijkheid en creativiteit (de witte plannen), daagde het gezag uit d.m.v. provocaties en bracht het in diskrediet door het te verleiden door buitensporig geweld.]
Provo streed o.a. voor MEDENZEGGENSCHAP.
[Het mee kunnen beslissen van belanghebbenden in allerlei maatschappelijke instellingen en organisaties, zoals bedrijven en scholen. Dit werd bij de wet geregeld.]
na 1965
De KABOUTERBEWEGING komt tot stand.
[Deze beweging wees met ludieke acties de overheid op gebreken in de samenleving. Paddestoelen – en de daarbij horende kabouters – groeien tenslotte op rottende zaken: de moderne consumptiemaatschappij.]
Sommigen kozen voor radicaler verzet: de KRAAKBEWEGING.
[radicale beweging die voor buitenparlementair verzet koos. Het gezag werd afgewezen en confrontaties met de overheid bij ontruimingen van gekraakte panden niet geschuwd.]
1966
De TROS wordt opgericht: dit betekent het einde van het VERZUILDE OMROEPBESTEL.
[Uitzendrechten voor radio en televisie werden op basis van het evenredigheids- beginsel verdeeld tussen de zuilen. Er waren geen commerciële omroepen.]
Democraten 1966 (D’66) wordt opgericht. Volgens hen is het voor een echte PARTICIPATIEDEMOCRATIE nodig dat er een moderne ‘doorbraak’ kwam.
[De burger heeft directe invloed op politieke beslissingen, bv. d.m.v. een referendum of door het rechtsreeks kiezen van de minister president.]
10 mrt. 1966
Bruiloft Beatrix en Claus wordt verstoord door de Provo’s: ze zijn even wereldnieuws.
19 mrt. 1966 Door agenten gebruikt geweld tegen provo’s wordt vastgelegd op film.
14 juni 1966
‘Dolle Dinsdag’: bij een staking op 13 juni onder bouwvakkers overleed een bouwvakker aan een hartaanval. Er gingen echter geruchten dat een agent de bouwvakker had doodgeslagen. Provo wist genoeg: de hele dinsdag waren er rellen.
Gevolg: de overheid concludeert dat het zo niet verder kan en besluit te gaan luisteren naar de basis. BURGERLIJKE ONGEHOORZAAMHEID wordt voortaan anders tegemoet getreden.
[Het openlijk en bewust , op een geweldloze wijze, niet naleven van wetten en regels.]
Het tv-optreden van BISSCHOP BEKKERS is erg beroemd.
[In zijn tv-optreden benadrukte de progressieve Bisschop de persoonlijke verantwoordelijkheid van de mens, hij verklaarde ook dat hij gezinsgrootte en geboortebeperking een persoonlijke kwestie vond.]
okt. 1966
Tijdens de ‘NACHT VAN SCHMELZER’ kwam het kabinet op de televisie ten val.
[Schmelzer, de fractieleider van de KVP, zegde de steun op van het kabinet waarvan de KVP zelf deel uit maakte. Politieke POLARISATIE was het gevolg.]
[De neiging of het streven om politieke en maatschappelijke tegenstellingen te verscherpen > conflictmodel, dus juist géén overleg.]
Gevolg: totstandkoming van NIEUW LINKS, uit afschuw voor de KVP.
[Een radicale vernieuwingsbeweging van jongeren binnen de PvdA > polarisatie]
1968-1970
Periode van de TWEEDE FEMINISTISCHE GOLF.
[Strijd voor gelijke behandeling en verder ontvoogding van de vrouw.]
1967
Joke-Kool Smit schrijft ‘Het onbehagen van de vrouw’
1969 MAN VROUW MAATSCHAPPIJ (MVM) wordt opgericht.
[Deze politieke actiegroep ageerde voornamelijk tegen traditionele rolpatronen.]
De PPR wordt opgericht.
[Politieke Partij Radicalen: opgericht uit onvrede na de ‘Nacht van Schmelzer’ door een groep jonge, linkse KVP’ers. De PPR stelde zich links van de PvdA op.]
PvdA, D’66 en PPR sluiten een PROGRESSIEF AKKOORD.
[PvdA, D’66 en PPR besloten met een gezamenlijk programma (KEERPUNT ’72) en beoogde ministerploeg (‘SCHADUWKABINET’) de verkiezingen van ’72 in te gaan.]
1970
DOLLE MINA ontstaat.
[Deze feministische actiegroep voerde vaak op ludieke wijze actie, hun doelen: abortus, pil, kinderopvang, gelijke kansen op de arbeidsmarkt.]
1971
Echtscheidingswet wordt aangenomen.
29 nov. 1973
Hans Wiegel (VVD) is de grote winnaar van de verkiezingen.
11 mei 1973
Wiegel (VVD) sluit een akkoord met Den Uyl (PvdA): KABINET DEN UYL ontstaat.
[Dit kabinet werd gesteund door de progressieve drie en gedoogd door de KVP en de ARP. Ook waren enkele progressieven van deze partijen minister.]
Dit kabinet voert loonstijgingen in en verhoogd de uitkeringen met als gevolg dat de exportpositie van Nederland verslechterd.
Er vindt een plotselinge olieboycot plaats.
Het gaat slecht met de Nederlandse economie; de regering voert belastingverhoging in, terwijl de werkloosheid toeneemt.
Het kabinet Den Uyl heeft het verpest en het bedrijfsleven keert zich tegen het kabinet.
1974
Instelling van een EMANCIPATIECOMMISSIE.
[Adviescommissie van de overheid inzake het emancipatiebeleid, deze commissie gaf zowel gevraagde als ongevraagde adviezen.]
De grote protestantse vakcentrale CNV stopt ermee.
1975
Het kabinet geeft eindelijk toe dat de loonstijgingen de oorzaak zijn van de economische recessie en kondigt loonpauzes aan.
De vakbonden hebben er genoeg van en de vakbondsvoorzitter Wim Kok kondigt een breuk aan tussen de regering en de vakbeweging.
1976
De Veronica Omroep Organisatie ontstaat.
De NVV en NKV worden de grootste vakcentrale van Nederland: de FEDERATIE NEDERLANDSE VAKBEWEGING (FNV)
25 mei 1977
PvdA (Den Uyl) wint de verkiezingen. Van Agt (KVP) heeft echter geen vertrouwen meer in Den Uyl en besluit met Wiegel (VVD) het kabinet te gaan vormen. KVP en VVD beschuldigen de PvdA van de wildgroei van de verzorgingsstaat > PvdA telt niet meer mee.
1977-1986
Er zijn staatssecretarissen voor emancipatiebeleid aangesteld.
1979
De olieprijzen stijgen snel (de autoloze zondag wordt ingevoerd) > er is sprake van wereldwijde recessie: hoge werkloosheid, bezuinigingen, dalende export. Nederland heeft een rampzalig groeiende staatsschuld. Deze slechte economische omstandigheden maken mogelijk dat zelfs de vakcentrales de lang gekoesterde polarisatie inruilen voor realisme: ze beseffen dat iedereen concessies moet doen. De NAVO besluit om in Nederland in 48 kruisvluchtwapens te instaleren.
1980
Komst van een nieuwe wet die de strafbaarheid van abortus flink inperkt.
KVP (van Agt), CHU en ARP smelten samen tot de CONFESSIONEEL CHRISTEN DEMOCRATISCH APPÉL. CDA richt zich op het MAATSCHAPPELIJK MIDDENVELD.
[Het segment waar de drie grote partijen zich electoraal op richten. Het bestaat uit o.a. de vakbeweging, boerenorganisaties en werkgeversorganisaties]
1981
De Emancipatiecommissie wordt opgevolgd door de Emancipatieraad.
Er vindt een demonstratie plaats van ongeveer 400.000 mensen tegen de plaatsing van kruisraketten: de KRUISRAKETTENKWESTIE
[Felle discussie over het al dan niet plaatsen van kruisraketten in Nederland door de NAVO als reactie op de Russische dreiging met SS20-raketten]
24 nov. 1982
CDA/VVD-kabinet Lubbers dreigt met een loonmaatregel. Dus sloten de werkgevers en werknemers het AKKOORD VAN WASSENAAR, dit akkoord betekent de wedergeboorte van Nederland als…
[De werkgevers en werknemers herstelden de consensuspolitiek en maken een einde aan de arbeidsconflicten in ruil voor werktijdverkorting en herverdeling van werk.
…POLDERMODEL [Andere naam voor de consensuspolitiek die rond 1990 ontstond.]
juni 1984
Kabinet Lubbers besluit, tégen de Nederlandse bevolking in, toch de kruisraketten te plaatsen: de ‘no-nonsense aanpak’ van Lubbers.
1984-1985
De Nederlandse economie hersteld weer.
1985
De Sovjetunie sluit een verdrag met de NAVO waardoor de plaatsing van de kruisraketten overbodig wordt.
Het ‘iktijdperk’ is aangebroken; de CIVIL SOCIETY ontstond.
[Een ontzuilde samenleving waarin burgers zonder aarzeling voor hun belangen opkomen.]
De politiek reageerde daarop met de consensusbenadering: overleg, eindeloos overleg.

TIJDBALK
1917
Consensus
Verzuiling > confessionele partijen aan de macht
Districtenstelsel
1940-1945
WO II
1945-1950
Wederopbouw
Jaren ’50 – begin jaren ’60 Consensus: het harmoniemodel
Eind jaren ’60 – jaren ’70
Polarisatie: het conflictmodel
NL = verzorgingsstaat
Jaren ’80
Consensus: het poldermodel
‘No nonsense aanpak’