Gezocht: VWO'ers uit de 4e/5e met N&T of interesse in techniek. Doe mee aan een online community over een nieuwe studie en verdien een cadeaubon van 50 euro!

Meedoen

Kenmerkende Aspecten tijdvak 5

Beoordeling 7.5
Foto van een scholier
  • Samenvatting door een scholier
  • 6e klas vwo | 2013 woorden
  • 28 mei 2016
  • 87 keer beoordeeld
  • Cijfer 7.5
  • 87 keer beoordeeld

Taal
Nederlands
Vak
Methode
ADVERTENTIE
Ga jij de uitdaging aan?

Op EnergieGenie.nl vind je niet alleen maar informatie voor een werkstuk over duurzaamheid, maar ook 12 challenges om je steentje bij te dragen aan een beter klimaat. Douche jij komende week wat korter of daag je jezelf uit om een week vegetarisch te eten? Kom samen in actie!

Check alle challenges!

Tijdvak V: tijd van ontdekkers en hervormers (16de eeuw, vroegmoderne tijd)


Kenmerkend aspect 18: Het begin van de Europese expansie


In de 14de , 15de en 16de eeuw gingen vele mensen op ontdekkingsreis over zee, naar alle uithoeken van de wereld.


Oorzaken voor ontdekkingsreizen:



  • de handelsroutes over het vaste land naar Azië waren minder toegankelijk geworden omdat het Mongoolse rijk uit een viel. Er was een lange tijd van vrede geweest, de ‘pax Mongolica’, waardoor het handelen met Azië veilig en makkelijk verliep.


Ook ging het Ottomaanse rijk steeds hogere belastingen vragen, wat de handel door dat gebied niet bevorderde.



  • Hierdoor was het gezamenlijke primaire doel van alle ontdekkingsreizigers een nieuwe route naar India te vinden.

    • betere scheepsvaart en techniek. Verre reizen waren veiliger door betere schepen en betere instrumenten, zoals het Chinese kompas. Deze waren meegenomen van de kruistochten naar het Midden – Oosten. Hierdoor waren de ontdekkingsreizen mogelijk.

    • vorsten wilden mensen in de nieuwe gebieden bekeren tot het christendom, dus gingen er geestelijken mee op de schepen.




Niet alleen geestelijken gingen mee, mensen die hoopten op een nieuw gebied, rijkdom, werk of het ontlopen van hun straf (criminelen gingen mee  om hun straf om te zetten in werkzaamheden op het schip)  gingen ook mee op de schepen.


De leiders van ontdekkingsreizen werden beroemd door hun logboeken die ze bijhielden als ze op reis waren. Hun reizen werden gezien als heldendaden. Sommigen slaagden erin om het doel te bereiken, zoals Vasco da Gama. Hij voer langs Afrika en kwam uiteindelijk in India terecht, zoals de bedoeling was.


Anderen lukten dat niet, zoals  Columbus. Hij voerde naar het Westen met de veronderstelling in het Oosten uit te komen, maar stuitte op Amerika. Ook de Nederlander Willem Barentsz lukte het niet. Hij voer naar de noordpool om via de bovenkant India te bereiken, maar kwam vast te zitten op Nova Zembla.


De ontdekkingsreizen zorgden voor een veranderend wereldbeeld : de manier waarop mensen naar de wereld kijken. De wereld bleek groter en ook anders dan altijd gedacht werd. Een probleem volgde: wie is de eigenaar van elk gebied? Nadat Columbus was teruggekeerd, hadden Portugal en Spanje ruzie over Amerika. Ze vroegen paus Alexander VI om hulp. Dit resulteerde in het verdrag van Tordesillas. Beide landen kregen een deel, de lijn gaf de grens aan. Toen was nog niet ontdekt dat de aarde rond was. Toen dat wel bekend was, werd er een tweede lijn getrokken: het verdrag van Zaragoza.


Gedwongen te kijken naar eigen mensbeeld: de manier waarop mensen naar zichzelf kijken. In de nieuwe gebieden kregen de ontdekkingsreizigers te maken met mensen die een heel andere cultuur kenden. Sommige traden meedogenloos op tegen de bijvoorbeeld de indianen en maakten slaven van ze, zoals  de spanjaard Cortés. Anderen namen het voor ze op en weer anderen waren geboeid door hun bouwkunst en probeerden die zo objectief mogelijk te beschrijven.


Gevolgen van de ontdekkingsreizen:



  • het christendom verspreidde zich razendsnel, waardoor het nu een grote wereldreligie is.

  • er ontstond door handel een wereldeconomie en daardoor werden vele Europeanen rijk, hoewel de armere mensen nog armer werden door import van goud en zilver.

  • De indianen stierven door het vele geweld en door Europese ziektes. Ook waren zij niet sterk genoeg om op de plantages te werken, waardoor er slaven uit Afrika geïmporteerd werden.



Kenmerkend aspect 19: het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling


In de middeleeuwen stond God centraal en was er niets belangrijkers dan het leven na de dood. In de periode die hierop volgde, de renaissance, veranderde dit. De renaissance was de wedergeboorte van de klassieke oudheid, het mens- en wereldbeeld veranderde en er kwam een mentaliteitsverandering. Tussen 1300 en 1600 gingen mensen zichzelf centraal stellen en begonnen ze met het ontwikkelen van al hun talenten. Hun mensbeeld veranderde. Het leven op aarde stond centraal-> carpe diem.


Het ideaal was een uomo universale, de algemeen ontwikkelde mens. Leonardo da Vinci (1452-1519) is hiervan een goed voorbeeld ; hij kon schilderen en gebouwen ontwerpen, maar hij schreef ook muziek en  interesseerde zich ook nog in anatomie, natuur-  en scheikunde.


In de renaissance voltrok er zich een mentaliteitsverandering. Dit kwam tot uiting in de literatuur ( literatuur in de landstaal over niet-religieuze onderwerpen), de  (beeldende) kunst (natuurgetrouwe schilderijen, speling met licht en kleur, zelfportretten) en het denken over politiek. Voor dat laatste is de Italiaanse machthebber Machiavelli (1469-1527) een goed voorbeeld, hij adviseerde andere machthebbers te zorgen voor stabiliteit in hun land en vond : het doel heiligt de middelen. Oftewel: om stabiliteit te creëren is alles geoorloofd. Deze manier van denken wordt machiavellisme genoemd.


Oorzaken van de renaissance:


In Italië is de renaissance voor het eerst ontstaan, omdat zij nog continu in aanraking waren met de ruïnes van de klassieke oudheid.


In de zelfstandige stadstaten daar was er een elite ontstaan door de bloeiende handel die hun rijkdom wilden tonen. Hierdoor ontstond er een klimaat van culturele bloei en vernieuwing.


Door de kruistochten naar het Midden-Oosten werden nieuwe geschriften uit de oudheid gevonden die de mensen in Europa nog nooit hadden gezien.


De nieuwe manier van denken kon zich snel verspreiden vanaf 1450 door de uitvinding van de boekdrukkunst. Kennis kon zo snel worden doorgegeven aan Noord-Europa.


Kenmerkend aspect 20: de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid


In de renaissance gingen de mensen zich opeens veel meer richten op de klassieke oudheid. Het humanisme is de geleerde belangstelling voor de antieke literatuur, poëzie en geschiedenis. De Italianen begonnen hiermee, omdat zij nog continu in aanraking waren met ruïnes en omdat vele oude geschriften nog in Italië beschikbaar waren. Ook voelden de rijke burgers zich verwant met de oude Romeinse stadscultuur. Kunstenaars die de opdracht kregen van rijke families om schilderijen te maken, moesten die band met de oudheid weer geven. Zo zijn schilders als Botticelli, Rafael en Michelangelo wereldberoemd geworden, wat middeleeuwse kunstenaars nooit is gelukt.


Maar ook via kruistochten waren geschriften ontdekt. De humanisten gingen die gretig vertalen en ook oude teksten werden opnieuw vertaald.


Niet alleen in de schilderkunst was de klassieke oudheid zichtbaar, ook gebouwen werden ontworpen naar romeinse voorbeelden of in ieder geval werden klassieke elementen gebruikt.


De renaissance had invloed op hoe mensen tegen de kerk aankeken. Humanisten zoals Erasmus gingen kritischer naar de bijbel kijken. Erasmus vertaalde het nieuwe testament rechtstreeks vanuit het Grieks. Hij wilde wel verandering brengen in het ongepaste gedrag van priesters en monniken, maar wilde niet dat de christelijke geloofsgemeenschap uiteen zou vallen.


De Renaissance is aan de ene kant een wedergeboorte van de Klassieke oudheid en een breuk met de middeleeuwen, maar de breuk was niet zo scherp. De mentaliteitsverandering begon bij voorlopers en werd later overgenomen. Mensen hadden combinatie van middeleeuws denken en renaissancistisch denken.


Kenmerkend aspect 21: De protestantse Reformatie die de splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had


In de middeleeuwen en het begin van de renaissance was iedereen katholiek. Ketters, mensen die een ander geloof er op na hielden, werden vervolgd. Maar een man had kritiek op de kerk: Luther.


Aspecten waar Luther kritiek op had:



  • In 1517 hing hij 95 stellingen tegen aflaathandel op. In de aflaathandel werden aflaten verkocht, een kwijtschelding van je zonden waardoor je gegarandeerd in de hemel terecht zou komen. Luther vond dat je zonden alleen worden vergeven door het oprecht tonen van berouw, niet door een hoop geld aan de kerk te geven.

  • Heiligenverering:  in de bijbel stond dat je niemand anders dan god mocht vereren, dus ook geen heilige beelden.

  • De sacramenten: Luther keurde alleen de doop, het avondmaal en de biecht goed, die rechtstreeks te maken hadden met het vergeven van de zonden.

  • De organisatie van de kerk. Binnen de katholieke kerk bestond er een strikte hiërarchie. De paus stond bovenaan, maar vond zichzelf beter dan god. Luther vond dat een gelovige zelf op zoek moest naar god. Daarom moest de bijbel in volkstaal komen, zodat priesters niet meer nodig waren. Ook vond hij de degeneratie van Rome en dienaren zeer slecht: de priesters hadden macht, gingen naar de hoeren en versierden zichzelf met juwelen van het geld van de armen.



Luthers kritiek was zeer belangrijk in het proces van de Reformatie: de poging om het christelijke geloof van alle misstanden te zuiveren in de 16de eeuw. Maar critici werden vervolgd.


Luther probeerde, net zoals de andere hervormers zoals Calvijn, eerst om de kerk van binnenuit te hervormen. Maar Rome reageerde hard en dit leidde tot een scheuring in de kerk, het protestantisme was geboren. Steeds meer mensen stapten over op protestantse godsdiensten zoals het Lutheranisme en het Calvinisme. De katholieke kerk organiseerde het concilie van Trente (1545- 1663): tijdens deze kerkvergaderingen probeerde men het protestantisme te stoppen. Verkoop van aflaten werd verboden, heiligen mochten wel vereerd, maar niet als god aanbeden worden. De contrareformatie is de reactie van de katholieke kerk op de reformatie, die enerzijds hervormingen binnen de katholieke kerk inhield en anderzijds een harder optreden tegen protestanten.


Gevolg van de Reformatie:


De wereldlijke macht en de geestelijke macht waren sterk met elkaar verweven, dus de oplossing was dat de godsdienst van de koning de godsdienst van het volk bepaalde -> cuius regio eius religio.  Zo ontstond er een lappendeken van verschillende staten. Frankrijk bleef bijvoorbeeld katholiek, in de Scandinavische landen werd het lutheranisme dominant, in de Nederlanden het calvinisme. In Engeland werd een nieuwe kerk op gericht na een conflict tussen de koning en de paus: de anglicaanse kerk.  


Niet alle stromingen ontwikkelden zich tot staatsgodsdienst. Een radicale hervormingsbeweging, de wederdopers, zijn hier een goed voorbeeld van. Ze hadden een sterke hang naar een zuivere geloofsbeleving. Zij wilden in 1534 de macht over nemen, maar dit mislukte. Zo ontstonden er van 1520 wel allemaal godsdienstoorlogen, die lang zouden duren. Dit was ook een groot gevolg van de reformatie.


Kenmerkend aspect 22: het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat


De Nederlanden hoorden in de 16de eeuw tot het Spaanse Habsburgse rijk, geregeerd door Karel V  en zijn zoon Filips II. De Nederlandse gewesten kwamen in opstand.


Oorzaken conflict:



  • Religieuze reden: Spanje was overtuigd katholiek, de Nederlanders waren calvinistisch. Ketters werden in Nederland streng vervolgd. Hierover ontstond onvrede. Dit heeft ook te maken met de centralisatiepolitiek:

  •  Politieke reden: Kritiek op de centralisatiepolitiek van Karel V en Filip II: de Spaanse machthebbers wilden de Nederlanden, toen 14 gewesten, graag centraliseren. De lokale adel wilde dat niet omdat zij macht kwijt zouden raken door vervanging door geschoolde ambtenaren. Om te centraliseren, werden bloedplakkaten ingesteld: de wrede achtervolgingen van ketters. Hierdoor zou het land katholiek worden.

  • Economische reden: de belasting ging omhoog. (ook weer te maken met centralisatiepolitiek)


Dit zou resulteren in een opstand/de Tachtigjarige oorlog.


De opstand:



  • Willem van Oranje, stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht, wilde eerst een compromis sluiten, maar dat was uitgesloten.

  • In 1566 begint de Opstand met de beeldenstorm, waarbij vele katholieke kerken compleet werden vernield.

  • Filips II stuurde daarop in 1568 hertog Alva naar de Nederlanden. Alva was erg wreed.

  • 1576: de Pacificatie van Gent, waarbij o.a. werd afgesproken dat de Spaanse troepen de Nederlanden moesten verlaten, de Staten-Generaal zelfstandig bij elkaar mocht komen en Willem van Oranje de stadhouder werd (en dus een soort regeringsleider en belangrijkste man in de opstand was)

  • Een gevolg van de opstand was de scheiding van de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden in 1579. De gewesten sloten een verbond: de unie van Atrecht voor de zuidelijke gewesten, de unie van Utrecht voor de noordelijke. 

  • De opstandige Nederlanden braken in 1581 met het plakkaat van Verlatinghe definitief met de Spaanse vorst.

  • De Spanjaarden dwongen de voornamelijk katholieke Zuidelijke gewesten om trouw aan hen te zweren, de Noordelijke gewesten probeerden om een nieuwe vorst te vinden. Deze tachtigjarige oorlog eindigde in 1684 met de Vrede van Münster.


Het lukte niet om een nieuwe geschikte vorst voor de Nederlanden te vinden. Uiteindelijk besloten ze om verder te gaan als een zelfstandige republiek, als enige in Europa.

REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

J.

J.

ik heb een 1 gehaald vanwege plagiaat

4 jaar geleden