Hoofdstuk 5

Beoordeling 7.4
Foto van een scholier
  • Samenvatting door een scholier
  • 4e klas havo | 1485 woorden
  • 13 juni 2016
  • 2 keer beoordeeld
  • Cijfer 7.4
  • 2 keer beoordeeld

Taal
Nederlands
Vak
Methode
ADVERTENTIE
De Galaxy Chromebook maakt je (school)leven makkelijker!

Met de Galaxy Chromebook Go kun je de hele dag huiswerk maken, series bingen en online shoppen zonder dat 'ie leeg raakt. Ook kan deze laptop wel tegen een stootje. Dus geen paniek als jij je drinken omstoot, want deze laptop heeft een morsbestendig toetsenbord!

Ontdek de Chromebook!

Paragraaf 5.1



Een Nieuwe godsdienst



In Italiaanse steden ontstond in de late middeleeuwen een machtige bovenlaag van handelaren en bankiers. Om hun rijkdom te tonen bouwde ze riante huizen en lieten kunstenaars voor hun werken. Er ontstonden een nieuw mensbeeld, een nieuw wereldbeeld en een nieuw levensgevoel. De rijke hielden de blik niet meer zo op god en het leven na de dood. Hun motto veranderde van Memento mori (gedenk te sterven) naar Carpe Diem (Pluk de dag). Belangstelling bij klassieke erfgoed. De herleving van de waarde en schoonheidsidealen van de oudheid kreeg de naam Renaissance. Begon in de 15e eeuw en verspreiden zich over heel Europa. Daarmee begon de vroegmoderne tijd.



Het humanisme



Bij de herontdekking van de klassieke oudheid speelde het Humanisme een belangrijke rol. Humanistische geleerden lazen en vertaalden klassieke teksten. Monniken hadden de teksten de teksten gekopieerd en bestudeerd, maar hadden de ideeën vaak zo aangepast dat de teksten klopte met de klassieke leer. Humanisten probeerde te begrijpen zoals die echt was geweest. Ze probeerde de teksten in originele staat te herstellen. Aanvankelijk was het humanisme vooral een beweging van geleerden. Maar op den duur ging het lezen van klassieke teksten bij de opleiding van de hogere burgerij horen.



Verspreiding over Europa



Een belangrijke humanist buiten Italië was Erasmus van Rotterdam. Volgens Erasmus moest de studie van oude teksten ertoe leiden dat het christendom werd verdiept en gezuiverd.



Klassieke kunst als voorbeeld



Net als humanisten bestudeerde architecten en kunstenaren het werk van de Grieken en Romeinen ook. De onderwerpskeuze van schilders werd breder. De kerk bleef wel een rijke en belangrijke opdrachtgever.



Paragraaf 5.2



Verre werelddelen



In de 15 eeuw was het grootste deel van de aarde onbekend gebied. Van Azië en Afrika hadden ze slechts een flauwe voorstelling. Oosterse producten zoals zijde en specerijen waren bekend en waren zeer gewild. Door de vele tussenhandelaren was oosterse koopwaar peperduur. Tot 1453 kwam koopwaar binnen via Constantinopel, maar doordat deze stad werd ingenomen door de turken droogde de handel op. De Europeanen wilden de specerijen zelf gaan halen. Maar Arabieren en Turken lieten ze niet over hun land dus hadden ze geen andere keus dan over zee.



Portugezen naar Azië



De Portugezen waren de eerste die ver buiten Europa voeren. Hendrik de zeevaarder, zoon Portugese koning, financierde in de 15e eeuw zeereizen langs de Afrikaanse westkust. Hij stichtte een zeevaartschool. Door expedities maakte ze nieuwe kaarten die ze goed geheim hielden. Aan de kust van Afrika stichtte ze handelsposten waar textiel en ijzerwaren ruilden tegen slaven en goud. Vanuit India drongen de Portugezen in 1510 door de archipel. Ze ontdekte de Molukken waar zeer gewilde specerijen zoals kruidnagel, noodmuskaat en foelie groeide. De Portugezen stichtte versterkte handelsposten.



Spanjaarden naar Amerika



Het leek erop dat de Spanjaarden de eerste route naar Indië hadden gevonden. In 1492 dacht Columbus dat hij een westelijke route naar Indië had gevonden. Dat hij een nieuw continent had ontdekt werd pas duidelijk toen Vespucci jaren later de Zuid-Amerikaanse oostkust uitgebreid verkende. Het continent werd Amerika genoemd om Vespucci te eren. De Spanjaarden begonnen gelijk met het winnen van rijke goud- en zilvervoorraden. Door de goudkoorts en overtuigd dat god hun optreden tegen de ‘heidenen’ steunde, traden ze wreed op. Vernietigde de samenleving en drongen om voor hen te werken. Door de ziekte die de Europeanen meebrachten stierf een groot deel aan de mazelen en de pokken.



Andere Europeanen op weg



De Spanjaarden en de Portugezen probeerde de concurrenten van hun zeeroutes te weren. Engelsen, Fransen en Nederlanders die mee wilden doen met de Europese expansie gingen op zoek naar alternatieve zeeroutes.



Paragraaf 5.3

 



Het ware geloof



Als humanist bestudeerde Erasmus de originele teksten van het nieuwe testament. Erasmus stelde vast dat het Vulgaat wemelde van de fouten. Hij maakte in 1516 een nieuwe vertaling. Hij maakte het bijgeloof belachelijk. Erasmus pleitte voor een terugkeer naar het zuivere geloof. Zelf brak hij niet met de kerk. Hij vond kerkhervormers als Luther te intolerant en fanatiek.



Luther



Veel mensen ergerde zich aan de misverstanden van de kerk. Hoge kerkelijke ambten werden verkocht aan de hoogste bieder of vergeven. Priesters en andere geestelijken hadden vrouwen en lapten zo het celibaat aan hun laars. De kerk kon in de middeleeuwen al het kritiek onderdrukken, maar dat lukte niet met hervormingsbeweging die begon bij het optreden van Luther. Deze reformatie scheurde de kerk in 2 kampen, de rooms-katholieken en de protestanten. Het begon met een brief aan een Bisschop met 95 stellingen. Volgens de kerk ging je eerst naar het vagevuur waar niks van in de Bijbel staat. Met de opbrengst van aflaten werd de grootste kerk ter wereld gebouwd, de Sint Pieterskerk in Rome.



Luthers Strijd



Luther wilde een hervorming binnen de kerk opgang brengen, maar de paus beschuldigde hem van ketterij. Dat spoorde hem aan om zijn ideeën verder uit te werken. Dankzij boekdrukkunst verspreiden zijn ideeën razendsnel. Het geloof moest alleen gebaseerd zijn op de Bijbel. Er waren geen geestelijke nodig. In 1521 werd Luther uit de kerk gezet. In het Duitse rijk had hij veel aanhangers en machtige beschermheren. Er dreigde een scheuring. Om dit te verkomen nodigde keizer Karel V Luther uit voor een vergadering. Hij kreeg nog een kans om zijn woorden terug te roepen. Toe hij opnieuw weigerde werd hij vogelvrij verklaard. Hij werd gered door de vorst van Saksen. Ze brachten hem naar Wartburg. Daar vertaalde Luther de Bijbel naar het Duits zodat iedere gelovige de Bijbel zelf kon lezen.



Calvijn



Na Luther kwamen meer hervormers. De belangrijkste was Calvijn. Calvijn was aan de universiteit van Parijs opgeleid tot humanistisch geleerde. Volgens Calvijn was de Bijbel de enige vorm van geloof. Nog nadrukkelijker stelde Calvijn dat de mens zondig en slecht is. Calvijn dacht dat het al vast stond wie er naar de hemel en wie er naar de Hell gingen voordat je geboren was. Mensen hadden hierop geen invloed. Het betekende niet dat mensen konden doen wat ze wilden. Als mensen vroom waren en regelmatig de Bijbel lazen kon je uitverkorenen zijn.



Genève als voorbeeld



-



Gevolgen van de Reformatie



Ook in Duitsland, Frankrijk en Engeland had de reformatie grote gevolgen. Het Duitse rijk raakte na 1520 verscheurd door godsdienstoorlogen. In 1555 kwam daar een eind aan door de Godsdienstvrede van Augsburg. Afgesproken dat elke vorst macht bepalen welke godsdienst hij wilde invoeren. In Frankrijk woedden vanaf 1562 bloederige godsdienstoorlogen tussen katholieken en hugenoten (Calvinisten). In Engeland leidde de reformatie in 1534 tot het ontstaan van de Anglicaanse kerk.



Paragraaf 5.4



Zelfstandigheid en centralisatie



Karel V nam in 1515 het bestuur over de Nederlanden op zich. Veel Nederlandse gewesten onder een landheer, maar geen eenheid. De landheer benoemde in veel gewesten een stadhouder, die namens hem onder meer overleg voerde met de Staten. Karel slaagde erin een centraal bestuur in Brussel te verwerken. Hij stelde de Raad van Staten in. Hij maakte in zijn centrale bestuur veel gebruik van juristen uit de burgerij. Karel zag het als zijn taak om het katholieke geloof te beschermen. Hij stelde daarom de keizerlijke Inquisitie in die protestante moest opsporen.



Onvrede alom



Toen Karels opvolger Filips II in 1559 naar Spanje vertrok stelde hij zijn halfzus Margaretha van Parma aan als Landvoogdes. Namens hem de Nederlanden besturen. Lagere edelen en steden hadden moeite met de centralisatiemaatregelen die hun zelfstandigheid en privileges aantastten. Ook onvrede over vervolging protestanten. De belangrijkste hoge edelman was Willem van Oranje, stadhouder in Holland, Zeeland en Utrecht. Hij pleitte voor godsdienstvrijheid. In 1566 trokken 400 lagere edelen naar het paleis van de landvoogdes en vroegen om vermindering van de geloofsvervolgingen. Ze was zo geïntimideerd door de edelen dat ze de kettervervolging voorlopig stopzette.



Het begin van de opstand



Filips stuurde de hertog van Alva om orde op zaken te stellen. Hij stichtte een speciale rechtbank die ruim 1000 mensen ter dood veroordeelden. Tienduizenden waaronder Willem van Oranje vluchtte. Hij vormde een leger in Duitsland waarmee hij in 1568 de Nederlanden binnenviel. Daarmee begon de Opstand. De aanval mislukte hoewel een van zijn broers een veldslag won. Om zijn leger te kunnen betalen voerde hij nieuwe belastingen in.



De ommekeer



Oranje werkte samen met calvinistische ballingen die meestal vanaf het water verzetsacties uitvoerde. Op 1 april watergeuzen den Briel ingenomen. Gaf opstand een nieuw impuls. Bijna alle Hollandse en Zeeuwse steden liepen in de maanden daarna over naar de Opstand. Willen en broers vanuit Oosten en Zuiden de Nederlanden aanvallen. Alva heroverde de steden in het zuiden en oosten, maar in Holland viel hij stil.



De geboorte van de Republiek



Juist toen de Opstand verloren leek kreeg Parma de opdracht een aanval voor te bereiden op Engeland. Armada ging in 1588 voor de Engelse kust ten onder. De Opstand was gered. Ze besloten dat jaar zonder landsheer verder te gaan. Zo ontstond de republiek der verenigde Nederlanden. Onder aanvoering van Willems zoon Maurits veroverde de Republiek na 1588 bijna heel het noorden. In 1609 sloot de Republiek en Spanje een 12jarig bestand.




REACTIES

Er zijn nog geen reacties op dit verslag. Wees de eerste!

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.