Hoofdstuk 1 Eerste Wereldoorlog

Beoordeling 7.8
Foto van levensmoe
  • Samenvatting door levensmoe
  • 3e klas vwo | 2052 woorden
  • 3 november 2015
  • 99 keer beoordeeld
  • Cijfer 7.8
  • 99 keer beoordeeld

Taal
Nederlands
Vak
Methode

inleiding




  • Moord op Oostenrijkse kroonprins Frans Ferdinand was het startschot voor de eerste wereldoorlog.






  • Het verhaal in het kort



De Oostenrijkse kroonprins Frans Ferdinand werd in Sarajevo (hoofdstad van de Oostenrijkse provincie Bosnië) doodgeschoten waar hij de stad bezocht met zijn vrouw Sophie. Het maakte niet veel indruk op mensen omdat er wel vaker belangrijke mensen werden doodgeschoten, en Frans Ferdinand was lang niet de belangrijkste. Uiteindelijk bleek dat Princip met vijf anderen langs de route had gestaan om Frans Ferdinand te vermoorden. Ze waren in Servië opgeleid door de terreurbeweging Eenheid of de Dood, de Zwarte Hand. De groep wilde een groot Servië, waarbij Bosnië ook moest gaan horen, en werd geleid door iemand van de Servische Inlichtingendienst. Oostenrijk besloot Servië een lesje te leren. Het kreeg steun van Duitsland. Servië werd gesteund door Rusland, dat weer kon rekenen op Frankrijk. Ze hadden twintig jaar eerder al afgesproken in het geheim om bij een oorlog samen tegen Duitsland te vechten. Vanaf 1 augustus verklaarden de grote landen elkaar de oorlog.






  • De geallieerden/ Entenen: Servië, Rusland, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk, VS, Italië, Canada, België, Portugal, Montenegro, Andorra, Japan en China.

  • De Centralen/ Mogendheden: Duitse Keizerrijk, Oostenrijk-Hongarije, Ottomaanse Rijk.

     

  • Oorspronkelijk hoorde Italië bij de Centralen, maar nadat de geallieerden in 1915 Italië veel land beloofden, liepen de Italianen over naar de geallieerden.






  • Tijdperiodes:

    Tijd van wereldoorlogen : 1900 – 1950



Eerste Wereldoorlog: 1914 - 1918






1.1





  • Op 6 april 1896 begonnen in Athene de eerste Olympische Spelen.

  • De Franse historicus Pierre de Coubertin kwam op het idee om de Olympische Spelen te laten herleven nadat restanten van Olympia werden opgegraven (van de 8e eeuw v.C.).

  • De Industriële samenleving had sport populair gemaakt. Want de trein, het stoomschip en de groeiende welvaart maakten de komst van grote aantallen buitenlandse bezoekers en sporters mogelijk.

  • Mensen gingen meer sporten in de Industriële samenleving, omdat ze minder bewogen doordat ze op kantoor werkten (en in steden woonden).

  • Het nationalisme maakte sport ook populair: sport maakte jongens geschikt voor het leger, ze werden er hard en weerbaar door en kregen teamgeest en discipline. De Coubertin hield om die reden van sport, het Franse leger zou sterker worden voor een revanche tegen Duitsland.

  • Franse-Duitse oorlog: 1871.

  • Tijdmeting werd belangrijker en succes hing meer en meer af van snelheid.

  • De Coubertin had als motto: citius, altius, fortius (Latijn voor sneller, hoger, sterker).

     






  • De periode 1890 – 1914 werd door de Fransen La Belle Époque genoemd (het mooie tijdperk).

  • Vooruitgangsgeloof: het idee dat het leven van de mensheid op den duur steeds beter wordt.

  • Het La Belle Époque werd geïdealiseerd na de oorlog, omdat het na de gruwelen van de oorlog een mooie tijd leek.

  • Tal van nieuwigheden, zoals de telefoon en het elektrische licht, maakten het leven aangenamer.

  • Arbeiders verdienden meer, kregen beter te eten en hoefden minder lang te werken.






  • Op verzoek van de spoorwegen werden internationale tijden ingevoerd. In 1846 werden de stationsklokken met elkaar verbonden via telegraafdraden.

  • In 1891 deelden de Europese landen Europa op in drie tijdzones.

  • Oost-Europese tijdzone: liep twee uur voor op Greenwich (Rusland).

  • Midden-Europese tijdzone: liep één uur voor (Duitsland).

  • Greenwichtijd: de tijd van de sterrenwacht van Greenwich in Londen, die op de hele wereld als standaard voor de tijdzones wordt gebruikt.

  • Nederland ging over op de Greenwichtijd, maar tijdens de Duitse bezetting (WO II) voerden de Duitsers in Nederland de Midden-Europese tijd in à 16 mei 1940.






  • In 1905 bedacht Engelsman William Willet dat het zonde was dat mensen sliepen terwijl de zon al op was, dat idee leidde tot een hevig debat, maar het werd niet ingevoerd.

  • In de oorlog ontstonden brandstoftekorten, een uur langer licht ’s avonds zou energie besparen. Duitsland voerde in 1916 de zomertijd als eerste in. Andere landen volgden.

  • De boeren hadden er een hekel aan, dus het was weer afgeschaft. Maar de boerenbevolking nam af en in 1970 voerde Frankrijk als eerste de zomertijd weer in, in 1976, Nederland volgde een jaar later.






1.2





  • Vóór 1914 bestond in Europa al een sterk nationalisme. Duitsland en Rusland wilden meer macht en invloed en waren tegelijk bang voor elkaar.

  • In 1892 hadden Frankrijk en Rusland een geheime afspraak gemaakt dat als één van hen door Duitsland werd aangevallen dat de ander Duitsland zou aanvallen.

  • Overal heerste militarisme: waarden als moed, discipline en strijdlust staan dan hoog in aanzien.

  • Wapenwedloop: soort wedstrijd tussen landen, wie de beste wapens hebben.

  • Paar belangrijke oorzaken van WO I



1. Wedloop om de koloniën (een soort strijd om koloniën).



2. Vlootwedloop: tussen Engeland en Duitsland.



3. Bondgenootschappen (centralen en entente).



4. Wapenwedloop: tussen alle Europese landen.



5. Nationalisme (iedereen vond zijn eigen land het beste, en dachten dat ze iedereen aan konden, ze waren niet bang om ‘’even’’ een oorlog te beginnen).




  • Arbeider probeerden hun lot verbeteren door het organiseren van stakingen en ze verenigden zich in vakbonden en politieke partijen.

  • De driebond: Duistsland, Italië en Oostenrijk-Hongarije (Dubbelmonarchie).

  • Alliantie: Frankrijk en Rusland.

  • Aanleiding van WO I: was de moord op Frans Ferdinand en zijn vrouw Sophie door een beweging die streefde naar een onafhankelijk Slavisch Rijk (een Groot-Servië), Deze vond plaats op 28 juli 1914. De terrorist heette Gravilo Princip, 19 jaar.






  • De moord op Frans Ferdinand was voor Duitsland een goede aanleiding om met Rusland af te rekenen, zodat Rusland niet sterker zou worden.

  • De Duitsers verklaarde snel de oorlog (voor haar beurt, zo leek het) de oorlog aan Rusland en Frankrijk om een twee fronten oorlog te voorkomen.

  • De Duitsers werkten met het Schlieffenplan:



Via België en Luxemburg Frankrijk binnen vallen en Parijs omsingelen 4 augustus 1914.




  • Duitsers gingen expres niet naar Nederland, omdat ze die centraal wilden houden voor handel.

  • Mobilisatie: vervoer met trein of auto.

  • De mobilisatie leidde tot enthousiasme van honderdduizenden vrijwilligers. Veel soldaten gingen blij op pad, ze geloofden snel terug te zijn…

  • Het Schlieffenplan mislukte want de Duitsers werden op het nippertje tegen gehouden door de Fransen en verschansten zich in loopgraven.

  • De Duitsers vochten in het Oosten samen met Oostenrijk tegen Rusland. En in het Westen tegen België en Frankrijk: een tweefronten oorlog.

  • In 1917 stortte Rusland aan het oostfront in.

  • In december 1917 sloot Lenin (Rusland) met Duitsland een wapenstilstand.

  • In maart 1918 begon Duitsland in Frankrijk een voorjaatsoffensief.

  • In 1917 verklaarde de VS, Duitsland de oorlog.

  • Niet alleen de Duitse soldaten leden in de oorlog maar ook de Duitse bevolking: de geallieerden had de handel met Duitsland geblokkeerd, ze hadden honger en gebrek.

  • De Duitse regering tekende een wapenstilstand op 11-11-1918 om 11 uur.

  • De oorlog was voorbij, er waren 9 miljoen soldaten omgekomen.






1.3





  • Februarirevolutie



Het volk had weinig eten, rijk en arm was slecht verdeeld en de tsaar deed er niks aan. Bij een protest in de hoofdstad Sint Petersburg (februari 1917) geeft de tsaar opdracht aan het leger om de protesters dood te schieten, maar het leger weigerde. De tsaar had eigenlijk geen macht meer, en trad af. Er kwam een voorlopige regering.




  • Oktoberrevolutie



De nieuwe regering zet de oorlog voort, maar de soldaten lieten zich niet meer naar het front sturen en keerden massaal terug naar hun dorpen. In de steden en het leger eisten de sovjets de macht. Allerlei revolutionaire groepen bestreden elkaar. Daarbij groeide de invloed van de bolsjewieken, die beloofden direct een eind aan de oorlog te maken. Ze vormden een eigen leger, de Rode Gare later het Rode leger, en bereiden een staatsgreep voor. In oktober bezette de Rode Garde in St Petersburg alle belangrijke gebouwen en drong het Winterpaleis binnen, waar de regering zich overgaf.

 




  • Lenin (de leider van de Bolsjewieken) was een fanatieke socialist en revolutionair geworden doordat zijn broer wegens een mislukte moordaanslag op de tsaar geëxecuteerd was.

  • Bolsjewieken betekent zij die de meerderheid hebben.

  • Socialisten werden rond 1900 in Rusland verbannen.

  • De meeste Europese socialisten werden na 1900 juist steeds gematigder. Ze waren voor de parlementaire democratie en wilden met andersdenkenden samenwerken om kleine verbeteringen te bereiken. Lenin vond dat afschuwelijk, volgens hem moest de revolutie het enige doel blijven.

  • De Eerste Wereldoorlog leidde tot de definitieve breuk tussen bolsjewieken en andere socialisten. Lenin vond dat de socialisten in alle landen tegen hun regering in opstand moesten komen en een wereldwijde revolutie moest ontketenen. Zijn partij noemde hij voortaan de communistische partij.

  • Tot 1917 zat Lenin machteloos in Zwitserland. Maar na de Februarirevolutie brachten de Duitser hem naar St Petersburg, in de hoop dat hij Rusland uit de oorlog zou halen. Toen Lenin de macht had in oktober sloot hij vrede met Duitsland.






  • Aanhangers van de tsaar vormden een leger, het Witte Leger. Er ontstond een burgeroorlog.

  • In 1921 was de burgeroorlog voorbij, er waren 5 miljoen doden gevallen.

  • In 1922 vormden de communisten de Sovjet-Unie (Georgië, Oekraïne en andere staten die zich vanaf 1917 hadden afgescheiden, maar die weer waren veroverd).






1.4





  • De belangrijkste personen die alles bepaalden waren: Wilson, president van de VS, Clémencau, president van Frankrijk, Lloyd George, premier van Engeland en de premier van Italië (maar die speelde geen grote rol, bleek uiteindelijk).

  • Zelfbeschikkingsrecht: recht van volkeren op een onafhankelijke staat.

  • Frankrijk en Engeland wilden dat de Duitse macht beteugeld werd.

  • Duitsland schulden:



Moest schade vergoeden. Machines, schepen, steenkool en dergelijke leveren. Ze verloren 10% van hun grondgebied. Ze moesten Elzas-Lotharingen terug geven aan Frankrijk (westen). In het oosten raakte het een groot gebied kwijt aan de nieuwe staat Polen. Ze werden militair machteloos gemaakt (niet groter dan 100.000 man) en geen vliegtuigen, tanks en andere zware wapens hebben. Verder verloor Duitsland zijn kolonies.




  • Duitsland tekende de vrede op 28 juni 1919, precies 5 jaar na de moord in Sarajevo.

  • De Volkenbond werd ook op deze dag opgericht.

     

  • 2 dingen waar Wilson naar streefde:

    1. Hij wilde overal op de wereld democratie (lukte niet).



2. Hij wilde de Volkenbond verwezenlijken (wat wel lukt, maar het Senaat van de VS stemde tegen om in de Volkenbond te komen want ze wilden niets meer met Europa te maken hebben).




  • WO I heeft veel geholpen met de emancipatie want:

    Doordat veel mannen naar het front moesten, namen de vrouwen de plaatsen in van de mannen bij werk buitenshuis. Ze wenden eraan om een inkomen te verdienen en zo dus economisch onafhankelijk te zijn. Toen de oorlog afgelopen was wilden ze dit voorrecht niet opgeven. Ze besloten voor gelijkheid met mannen te gaan strijden, te beginnen met gelijkheid in de politiek en dus streden ze voor vrouwenkiesrecht.

  • Habsburgse rijk = Oostenrijk.

  • Kolonies die weg gingen van Oostenrijk:

    1. De Kroaten verenigden zichzelf met Servië in de nieuwe staat Joegoslavië, waar Bosnië ook bij ging horen.

    2. De Polen riepen met hun volksgenoten uit Duitsland en Rusland de republiek Polen uit.

    3. De Tsjechen en Slowaken vormden de republiek Tsjecho-Slowakije.

    4. De Duitse Oostenrijkers riepen Oostenrijk uit.

  • Hoe kwamen 3 miljoen Sudeten-Duitsers (Oostenrijkse-Duitsers) in Tsjecho-Slowakije te wonen?

    In een serie vredesverdragen stelden de geallieerden de grenzen van de nieuwe staten vast. Oostenrijk werd daardoor nog kleiner. Het moest gebieden afstaan Italië , Joegoslavië en Tsjecho-Slowakije. Waardoor daar mensen kwamen te wonen.

  • Het Ottomaanse rijk viel uiteen. De Arabische delen werden mandaatgebieden van de Volkenbond. Het werd bestuurd door Frankrijk en Groot Brittannië.

  • De rest werd opgesplitst in 6 stukken: Griekenland, Italië, Frankrijk, Groot – Brittannië en het huidige Turkije/ Ottomaanse Rijk.

  • In het oosten ontstond Armenië.

  • Turkse nationalisten onder leiding van Kemal Atatürk begonnen een oorlog in 1923 dat leidde tot het ontstaan van de Republiek Turkije.






  • Nieuwe spanningen door de vredesverdragen:

    Oostenrijk mocht zich niet aansluiten bij Duitsland en miljoenen mensen werden tegen hun zin onderdanen van Polen en Tsjecho-Slowakije.

  • In 1918 had Amerika besloten (de republikeinen) om niet mee te doen met de Volkenbond.

     




1.5





  • Nederland bleef een neutraal land want het was een kleine handelsnatie met veel koloniaal bezit en het kon alleen maar verliezen in een oorlog.

  • Duitsland wou dat Nederland neutraal bleef want Duitsland hoopte zo goederen en voedsel van overzee te kunnen krijgen.

  • Door de Nieuwe Waterweg werd Rotterdam aan vaarbaar.

  • In de haven werden goederen massaal overgeladen in schepen met bestemming Roergebied, het belangrijkste Duitse industriegebied. Zo had Duitsland profijt van Rotterdam, en idem dito.

  • 2 dingen werden opgelost door de oorlogsdreigingen wat de nationale eenheid versterkte:

    de gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs en de kiesrechtuitbreiding.

  • In 1917 kwam er algemeen mannenkiesrecht en twee jaar later vrouwenkiesrecht.


REACTIES

Er zijn nog geen reacties op dit verslag. Wees de eerste!

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

Ook geschreven door levensmoe