Artikel 1 - scheppingsverhalen en wetenschappelijk verklaren

Natuurwetenschappers zoeken naar wetenschappelijke verklaring. Sommige feiten kloppen niet: verband gelegd tussen de feiten, maar bestond niet in werkelijkheid.

Scheermes van Occam: eisen in verklaring: als dat mogelijk is alleen maar werkelijk waargenomen feiten, niets verzinnen als het niet nodig is. (Ideaal: alleen maar feiten)

Predestinatie: bij geboorte is het leven al bekend, het lot is al voorbestemd.

In sommige geloven werden goden verzonnen voor verklaringen natuurverschijnsels.

Om niet bang te zijn bij rampen verzonnen ze verhalen over godheden.

Mythologie à Verhalen waarin een volk vorm geeft aan zijn opvattingen over de godenwereld, het ontstaan van de aarde en de mensheid, en andere grootse gebeurtenissen.

Verificatie à alle theorieën verklaren aan de hand van experimenten

Falsificatie à theorieën bevestigen door het tegendeel niet aan te tonen. Bedacht door Karl Popper

Artikel 2 – Wat doet wetenschap

Wetenschappelijk onderzoek heeft bijgedragen aan ontwikkeling van nieuwe materialen. Er kwamen nieuwe apparaten en wetenschappers verbeterden oude ontwerpen.

Bijv. de ontwikkeling van de eerste recorder duurde meer dan een eeuw. N

Nieuwe apparaten: steeds beter, hogere capaciteit, niet veel duurder, gebruiksvriendelijker, meer computerelektronica erin. Sommige mensen stopten met werken: het ging te snel/te eng/konden er niet mee omgaan. Sommigen vonden het positief.

Ontwikkelingen van geneeskunde: nu dingen mogelijk die vroeger onvoorstelbaar waren,

ziekten voorkomen/genezen.

Artikel 3 – Wie doet wetenschap

Laboratoria niet openbaar: concurrentie, pottenkijkers, gevaarlijk. Het beeld van wetenschappers is vervormd. Mensen betaalden mee aan onderzoeken, en later kregen ze inzicht in resultaten. De wetenschappers worden nu gezien als gewone mensen.

Nieuwsgierigheid goede eigenschap voor journalisten, politierechercheurs. Nieuwsgierigheid is natuurlijk (kinderen: wat, waarom), maar ouders leren het ze af. Onderzoekers stellen zich de vragen: Hoe komt het dat, waardoor gaat het op deze wijze, wat zorgde ervoor dat, hoe kun je het zo doen dat er ... gebeurd? Onderzoeken de antwoorden met laboratoria, apparatuur, computers, chemicaliën. Elke wetenschappelijke vraag vraagt om zijn eigen benadering.

Artikel 4 – Waarom doet men aan wetenschap

Wetenschap kan veel drijfveren hebben: nieuwsgierigheid, rijkdom, medelijden, aanzien, etc.
Science parks zijn onderzoeksinstellingen die onderzoek doen voor commerciële doeleinden. Vroeger kregen burgers nauwelijks iets mee van onderzoeken. Maar nu is het te zien op TV, te lezen in kranten. Ook de regering en de volksvertegenwoordiging houdt zich ermee bezig (zij geven het geld voor onderzoek). Publish or peris “publiceer of ga ten onder”
Om kennis te vergaren is voorkennis nodig. (zelfs op school)
In oorlogen wordt ook vaak veel kennis vergaard omdat er ineens geen regels meer zijn. Tijdens de tweede wereld oorlog is er bijvoorbeeld veel onderzoek naar chemische wapens gedaan. Maar je moet ook denken aan onderzoek op het medische vlak.

Artikel 5 – Zekerheid bestaat niet

Producten met de GRAS-status zijn voorlopig toegelaten, er kunnen achteraf nog risico’s ontdekt worden. Het is pas sinds 1997 door sigarettenfabrikanten erkend dat roken schadelijk kan zijn en verslavend is, dat had schadevergoedingen ten gevolg.

Reclame voor roken is verboden. Soms wordt er een convenant gesloten over verboden: niet wettelijk of in een contract vastgelegd, maar wel plechtig beloofd. Ook moeten fabrikanten waarschuwingen op pakjes sigaretten zetten. PVC bevat lever kankerverwekkende vinylchloride. In speelgoed werd weekmaker gedaan, speelgoed werd soms opgegeten. De weekmaker loste op en de keiharde stukken speelgoed bleven over in maag. Nu is veel ervan uit de winkels verdwenen, of staat is er een waarschuwing op de verpakking.

Weekmaker veroorzaakt vervrouwelijking onder waterdieren: er komen steeds minder mannetjes.

Artikel 6 – Geen voordeel zonder nadeel

De pil heeft voordelen (anticonceptie) en nadelen (kan trombose veroorzaken).

Aspirine kan dodelijk zijn voor kinderen. Paracetamol is een van de veiligste geneesmiddelen. De bijsluiter is wettelijk verplicht, er staan bijwerkingen, doseringen en meer in. Fabrikanten willen d.m.v. bijsluiter ook schadeclaims voorkomen.

Gezondheidsorganisaties wegen voordelen op tegen nadelen en beslissen of medicijn op markt komt. Daarna kiest de gebruiker.

Artikel 7 – Asbest in Nederland

Asbest werd gebruikt als brandwerend en isolerend materiaal. Nu niet meer, want het veroorzaakt longkanker, asbestose en mesothelioom. Asbest is alleen gevaarlijk als men erin zaagt, vijlt of boort: er komen kleine vezeltjes in de lucht en vervolgens in de longen. Werknemers uit asbestfabrieken klaagden bij ziekte vaak de werkgever aan. Vaak had de werknemer asbest in huis, en kreeg hij niets. Hij moest kunnen bewijzen dat de werkgever wist dat er gevaar was. Later moest de werkgever aantonen dat er geen gevaar was. Vaak duurde de procedure zolang dat de werknemer al overleden was aan de ziekte.

Artikel 8 – De informatiemaatschappij

Als duidelijk wordt dat een stof gevaarlijk is worden er soms snel en soms langzaam maatregelen genomen. Dat komt doordat mensen van sommige stoffen niet kunnen geloven dat ze gevaarlijk zijn, zoals bij aangebakken vlees. Er zijn voor consumenten veel mogelijkheden informatie te krijgen, zoals de Consumentenbond en voorlichtingscampagnes.
Informatie schiften is belangrijk: je moet dingen die belangrijk zijn voor jou situatie eruit halen. Zoekmachines op internet helpen daarbij. Ook vind je info in de krant, in de bibliotheek (in de knipselkrant) en in de samenvatting strijdschriften (Abstracts) van de Universiteitsbibliotheken.

Artikel 10 – Leven is…1

In filosofie veel ideeën over leven (ontstaan van): de wereld was een geheel levend organisme (geen onderscheid tussen levende en dode stof). Veranderingen verklaren door elementenleer: aarde(droog), water(nat), lucht(koud), vuur(warm).

Hippocrates van Kos (5e eeuw vchr.): lichaam bestond uit 4 elementen en eigenschappen ervan. Het levensbeginsel was lucht (adem) - pneuma. Het levend lichaam was samengesteld uit bloed, slijm, gele gal en zwarte gal. Verstoringen van evenwicht: ziekte.

Een organisme wisselt stoffen uit met omgeving (stofwisseling). Sanctorius deed onderzoek hiernaar: onmerkbaar zweten door ademen zorgde voor gewichtsverlies tussen maaltijden door. Voor evenwicht houden is energie nodig. Het lichaam neemt de energie op uit omgeving en verbrandt die: dissimilatie. Overtollige warmte wordt afgegeven. Zo blijft er balans. Onnodige stoffen worden door uitscheiding afgevoerd.

Bedreigingen voor lichaam komen van binnen (taaislijmziekte, fout in genen) en buiten (griep, komt van virus). Levende wezens overleven door reageren op bedreigingen: zweten (temperatuur te hoog), afweersysteem (wegrennen bij bedreiging).

Planten reageren op gevaar: geven geurstoffen af, maken enzymen, gifstoffen maken bladeren vies. Groei: toename massa/volume (geen nieuwe kenmerken). Ontwikkeling: ontstaan nieuwe kenmerken. Evolutie: veranderingsproces van soorten organismen waarbij nieuwe soorten kunnen voortkomen. Genen: bepalen erfelijke eigenschappen. Kenmerken levende wezens: stoffen/energie uitwisselen met omgeving, stabiel inwendig milieu, bedreigd door oorzaken binnen en buiten lichaam, reageren op prikkels uit omgeving, ontwikkelen/reproduceren zichzelf volgens ingebouwde blauwdruk in genen.

Artikel 12 – Grenzen tussen leven en dood

Generatio spontania: levende organismen kunnen zich uit levenloze materie ontwikkelen. theorie onjuist aangetoond met zwanenhalsexperiment.

Exobiologie: speurtocht naar buitenaards leven. Oersoep: na opwekken bliksemontladingen in een waterige atmosfeer met waterstof, methaan en ammoniak ontstaat oersoep met aminozuren, eiwitten en bouwstenen van erfelijk materiaal.

S. Fox liet protocollen (die levenskenmerken vertoonden) ontstaan uit mengsel van aminozuren. Maar ze reageerden niet op prikkels, geen genen met erfelijke eigenschappen. 2002: Poliovirus gekloond, heel zwak. Virussen: geen levende wezens (geen zelfstandige stofwisseling), gastheercel nodig. Dringen binnen en dwingen virussen te kopiren.

Na kopiëren barst gastheercel open: nieuwgevormde virussen infecteren gastheercellen.

Proinen: soort eiwitten, hebben gastheer nodig. BSE (gekke koeienziekte) en CJD (menselijke variant) veroorzaakt door prionen. Abnormale prion-eiwitten veranderen normale.

De cel sterft af: veroorzaakt verlies hersencellen. Gevolgen: schokige beweging, evenwichts-stoornis, dementie, blindheid, hallucinaties. Sperma, eicellen, embryos bewaard voor toekomstig gebruik. Stasis: levensprocessen staan stil. Na ontdooiing gaat leven door.

Coma: door hersenbeschadiging bewusteloos, eten/drinken via infuus, uitscheiding opgevangen. Ontwikkeling gaat door. Hersendood: alle hersenactiviteit is uitgevallen.

Zwangere vrouwen tot bevalling kunstmatig in leven gehouden.

Artikel 13 – Ontdekkingsreis naar het binnenste van de mens

Machines zorgden voor verandering: sneller vervoer, lopende bandwerk.

Robots in industrie: goedkoper dan arbeiders, lang werken, spaart kosten (loon). Saaie werk overgenomen. Handig voor gevaarlijke/preciese handelingen. Robots heffen banen op, zorgen ook voor nieuwe (programmeurs, technici, etc.). Robots veel gebruikt.

Robots in medische wereld: precieze operaties (veel nauwkeurig dan mensen).

Robots ook als speelgoed. Robots moeten in toekomst huishoudelijke klusjes opknappen, zoals grasmaaien, stofzuigen. Nasa wil robot-astronauten maken voor verkenning ruimte.

Nanotechnologie: individuele atomen oppakken/verschuiven. Mogelijk in te grijpen in individuele cellen. Computers kunnen robots aansturen (snel, veel tegelijk) maar niet goed patronen herkennen/dingen leren. Neurale netwerken: getrainde netwerken, beter in staat te navigeren en beelden/spraak te herkennen. Cyborg: mengvorm mens/machine. Ingebouwde chips herstellen zenuwverbindingen, laten ogen/oren/spieren weer werken.

Artikel 13 – ontdekkingsreis naar het binnenste van de mens

Kwantumtheorie (overeenkomst met Griekse oudheid): medici beperken zich tot waarnemen uiterlijke kenmerken patinten (geen snijwerk). Vanaf 1300 werd er gesneden in lijken. Onzekerheidsrelatie: door uitvoering experiment wordt een ander verstoord, en andersom. Glycerol/methanal: conserveermiddel vanaf 1886. Formaline vanaf 1893 (sterk water). Plastinatie: aceton verving lichaamsvloeistoffen, en daarna vervingen kunststoffen aceton. Lichamen konden zo geconserveerd worden.

Artikel 14 – Medisch-diagnostische methoden en technieken

Griekse geneesheer dacht bij gezonde mensen evenwicht was tussen lichaamssappen:

bloed, slijm, gele gal, zwarte gal. Ziekte was verstoring evenwicht. Keken naar kleur, geur, dichtheid van deze sappen. Piskijkers: keken naar kleur, plaats troebelheid en neerslag in urine, bepaalden zo welk orgaan ziek was. Bloed, slijm en urine worden nu biochemisch geanalyseerd. Biosensoren: combinatie biologisch molecuul (enzym/antilichaam) en elektronische chip. Enzym bindt zich aan molecuul en geeft signaal aan chip, deze zet om in elektrisch signaal. Gemeten waarden afleesbaar van scherm. Elektrocardiogram ECG: impulsgeleiding van hart zichtbaar. Elektro-encefalogram EEG geeft activiteit verschillende hersendelen in grafieken weer. Percussie: kloppen op borstkas (helderheid geluiden geeft info over slijm). Stethoscoop: versterkt geluiden ademhaling/hartslag.

Doptone: zendt hoogfrequente geluidsgolven uit, vangt weerkaatste geluidsgolven op, hoort hartslag (zoals sonar). Echoscoop: zendt hoogfrequente golven uit, vangt weerkaatste geluidsgolven, zet om in beeld. C(A)T / NMR / PET-scan: vormen 3d beelden van lichaam. NMR brengt weefsels/ organen in beeld, PET-scan stofwisselingsactiviteit organen.

Kijkoperaties m.b.v. endoscoop: camera kijkt in BV. knie, weefselmonsters worden genomen en onderzocht, met als doel vaststelling ziekten, BV. kanker. Arts kan zien wat er gebeurt op monitor. Microscoop: bekijkt cellen/weefsels, met als doel vaststelling kwaadaardig gezwel, geschiktheid spierweefsel voor krachtsport/duursport, zwangerschap.

Artikel 15 - Behandelwijzen

Vroegere verklaringen oorzaken ziekten: betovering/straf van god/verstoring evenwicht (bloed, slijm, gele gal, zwarte gal). Oplossingen: betovering opheffen/liefdevolle verzorging/natuurgeneeskunde (aanvulling tekorten met als doel evenwicht maken).

Maden ingezet voor schonen wonden. Nu worden tekorten ook aangevuld.

Placebo: nepmedicijn, door geloven in werking vooruitgang bereikt. Dubbelblind uitvoeren van placeboproef: patinten/proefpersonen mogen niet weten of medicijn echt is.

Reductionistische benadering: vooral gekeken naar afzonderlijke weefsels/organen. Holistische benadering: mens gezien als geheel maatschappelijke, geestelijke, lichamelijke factoren. Alternatieve geneeswijzen: homeopathie, kruidengeneeskunde, acupunctuur.

Homeopathie: kleine hoeveelheden van geneesmiddelen. Vraagt persoonlijke dingen, bepaald mee aan voorschrift: dezelfde klachten kunnen van andere ziekte zijn.

Vaccinatie: kleine hoeveelheid virus toegediend, lichaam vormt afweer. Kruidengeneeskunde/fysiotherapie: plantenextracten bevorderen bijv. de slaap bij slapeloosheid. Gevaren: platen- extracten verschillen per plant, kan negatieve gevolgen hebben. Yin en Yang: tegengestelde krachten (uitingen levensenergie die in bepaalde meridianen (banen) in lichaam lopen) houden elkaar in evenwicht. Acupunctuur: prikken in juiste meridianen herstelt evenwicht.

Video’s

• Anthonie van Leeuwenhoek (De Grootste Nederlander KRO);
• Goeroe's in India (rationalisten) (Noorderlicht VPRO);
• Roken in Nederland (Andere tijden NPS/VPRO);
• Minister van Tabak (Zembla VARA);
• Thank you for smoking – (speelfilm http://www.imdb.com/title/tt0427944/);
• De Pil in Nederland (Andere Tijden NPS/VPRO)
• Topei (Fauser Boué's) (Noorderlicht VPRO)
• Embryoselectie (Spraakmakende zaken IKON;Paul Rosenmuller);
• Semmelweis (video Semmelweis Filmverslag op Scholieren.com);