Gezocht: VWO'ers uit de 4e/5e met N&T of interesse in techniek. Doe mee aan een online community over een nieuwe studie en verdien een cadeaubon van 50 euro!

Meedoen

Hoofdstuk 4 Europa in Beweging

Beoordeling 7.5
Foto van een scholier
  • Samenvatting door een scholier
  • 3e klas vwo | 3319 woorden
  • 17 mei 2016
  • 14 keer beoordeeld
  • Cijfer 7.5
  • 14 keer beoordeeld

Taal
Nederlands
Vak
Methode
ADVERTENTIE
Ga jij de uitdaging aan?

Op EnergieGenie.nl vind je niet alleen maar informatie voor een werkstuk over duurzaamheid, maar ook 12 challenges om je steentje bij te dragen aan een beter klimaat. Douche jij komende week wat korter of daag je jezelf uit om een week vegetarisch te eten? Kom samen in actie!

Check alle challenges!

Uittreksel van 3 havo/vwo, hoofdstuk 4





HOOFDSTUK 4 Europa in beweging





§1        Manchester en de Industriële Revolutie





Manchester



u         Manchester werd in de negentiende eeuw [‘Cottonpolis’] genoemd omdat daar de [textielindustrie] heel belangrijk was. Tegenwoordig is het de [sportstad] en een van de toonaangevende [muzieksteden] in Groot-Brittannië.





De eerste industriestad



u         Hier begon de [Industriële Revolutie]:  de grootschalige omschakeling van handwerk naar fabrieksproductie.



˜         Alle textielfabrieken maakten gebruik van [steenkool] als energiebron voor de [stoommachines]. Omdat er [veel] steenkool nodig was en het transport ervan [duur], stonden de fabrieken dichtbij de steenkoolmijnen. De plaats van de mijnen vormden zo een [locatiefactor] voor de textielindustrie.



˜         Een andere locatiefactor was de [aanwezigheid van arbeidskrachten]. In Manchester waren vanouds veel [kennis] en [ervaring] aanwezig. Samen met de toepassing van de stoommachines ontstond er [massaproductie] in grote fabrieken.  Via de haven van [Liverpool] werd de grondstof [katoen] goedkoop aangevoerd.



¢         Manchester telde in 1851 bijna een [half miljoen] inwoners en had toen een leidende positie in de wereldeconomie.





Globalisering



u         De locatiefactoren uit de negentiende eeuw zijn tegenwoordig niet meer van belang. Men gebruikt [elektriciteit], andere landen gebruiken modernere machines en veel bedrijven zijn vertrokken naar [lagelonenlanden] in vooral Azië.



˜         Dankzij [stadsvernieuwing] en omschakeling naar de [dienstensector] is Manchester weer een moderne stad geworden.





Noord-Zuid



u         Het noorden van het Verenigd Koninkrijk kent nog veel verouderde industriegebieden, gebonden aan [grondstoffen], in tegenstelling tot het [rijkere zuiden], alhoewel de oude industriegebieden er langzaam weer bovenop komen.





Basisboek 127 De industrie



u         In de industrie worden van één product heel veel gemaakt. Dit heet [massaproductie]. Er zijn twee soorten industrie.



˜         Bedrijven die [veel grondstoffen] gebruiken behoren tot de zware industrie.



˜         Deze is te herkennen aan [uitgestrekte terreinen] met veel bebouwing en opvallende inrichtingselementen zoals [hoogovens] of schoorstenen.



˜         Zware industrie vind je op drie plekken.



¢         Oude [mijn]gebieden.



¢         Aan de [kust].



¢         Aan het eind van de [pijpleiding].





Basisboek 129 Productiemiddelen



u         Om te produceren heb je drie productiemiddelen nodig: [arbeid, kapitaal en natuur].



˜         Mensen die bij de productie betrokken vallen onder [arbeid].



¢         De beroepsbevolking omvat de mensen die betaald werk willen doen in één van de drie sectoren.



˜         [Kapitaal] omvat alle gebouwen, machines, hulpmiddelen en voertuigen.



˜         [Natuur] omvat alle onderdelen van de natuurlijke omgeving (delfstoffen, grond, water).







Basisboek 130 Grondstoffen




u         Grondstoffen zijn stoffen waarmee [een fabriek de productie begint]. Grondstoffen kun je indelen in twee hoofdgroepen.



˜         [Ruwe grondstoffen]: onbewerkte stoffen (graan, ijzererts, aardolie) die vooral in de zware industrie worden gebruikt.



˜         [Halffabricaten]: bewerkte stoffen afkomstig van andere industriële bedrijven.







§2        Hightech in Engeland





Hightech



u         In het zuiden van Engeland hebben multinationals langs de M4 en de M11 veel [hightechbedrijven] gevestigd, gekenmerkt door: veel [geïnvesteerd kapitaal], [hooggeschoold personeel] gericht op de productie van [micro-elektronica], [biotechnologie], medische instrumenten en medicijnen. Deze bedrijven worden [footloose] genoemd, dat wil zeggen dat ze zich overal kunnen vestigen.



˜         Onderzoeks- en ontwikkelingsafdelingen bevinden zich in de [ontwikkelde] landen, de productieafdelingen in de [lagelonen]landen.





De M4- en M11-corridor



u         Toch vestigen dit soort bedrijven zich bij elkaar in de buurt langs de M4 en de M11. Welke locatiefactoren spelen een rol?



˜         Bedrijven zitten graag vlakbij [universiteiten] zoals [Cambridge en Oxford]. Zij leveren het hooggeschoolde personeel. Er zijn [scienceparken] ontstaan waar toponderzoek plaatsvindt op het gebied van de biowetenschappen, luchtvaart, natuurkunde en informatica. Bedrijven profiteren zo van [elkaars nabijheid] door de [uitwisseling] van informatie. We spreken dan van [agglomeratievoordelen].



˜         Een goede [bereikbaarheid] via spoorwegen, snelwegen en luchthavens is ook een belangrijke locatiefactor.



˜         Een derde locatiefactor is de [aanwezigheid van goedkope grond].



˜         Een vierde locatiefactor is een [prettige woonomgeving] voor het hooggeschoolde personeel: mooi en rustig platteland en toch dichtbij de grote stad.





Basisboek 136 Grondstof of afzetmarkt



u         Het maakt veel uit hoe en voor wie er geproduceerd wordt.



˜         Zware industrie omvat bedrijven die [grondstofgebonden] zijn.



˜         De meeste bedrijven zijn [marktgebonden] en zoeken een plek bij de afzetmarkt.



¢         Marktgebonden bedrijven laten hun grondstoffen voor weinig extra [kosten] aanvoeren.





Basisboek 137 Arbeidsmarkt



u         Op de [arbeidsmarkt] komen vraag naar en aanbod van arbeid bij elkaar.



˜         Bedrijfstakken met [arbeidsintensieve] bezigheden zijn gericht op lagelonenlanden.



˜         Veel bedrijven hebben werknemers met gespecialiseerde, technische kennis nodig. Die vind je vooral in [dichtbevolkte], [stedelijke gebieden].



¢         Een bedrijf kiest een vestigingsplaats die aantrekkelijk is voor werknemers.





Basisboek 138 Infrastructuur



u         Infrastructuur betekent [alle voorzieningen die nodig zijn om personen, goederen of informatie te vervoeren].



˜         Een bedrijf heeft goede [verbindingen] nodig om producten en mensen gemakkelijk te kunnen af- en aanvoeren.





Basisboek 139 Agglomeratievoordelen



u         De voordelen van [het bij elkaar zitten van bedrijven] (voornamelijk in stedelijke gebieden) noem je agglomeratievoordelen.





§3        Verschuivende grenzen in Europa






Grenzen veranderen



u         Oude staten zijn verdwenen en nieuwe staten zijn verschenen. Dat had voor de inwoners van steden in vooral [Oost-Europa] grote gevolgen.





Lviv



u         In 1900 was Lemberg een belangrijke stad in [Oostenrijk-Hongarije] met verschillende volken en culturen.



˜         De stad was  een kruispunt van [culturen] en [godsdiensten]. Na de eerste Wereldoorlog kwam de stad in [Polen] te liggen en kreeg de naam [Lwow]. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam de stad in [Duitse] handen. Daarna werd de stad opgenomen in de [Sovjet-Unie] en kwamen er vooral [Oekraïners] en ook Russen te wonen. In 1991 viel de Sovjet-Unie uit elkaar en werd [Oekraïne] een zelfstandige staat met in het westen de stad [Lviv].





Wrocław



u         In 1900 had de stad de naam Breslau, gelegen in [Duitsland], met een bijna volledig Duitse bevolking. Vlak voor de Tweede Wereldoorlog was het een van de grootste steden van Duitsland  in het [hart] van Europa.



˜         Na de oorlog was er van de stad weinig meer over. De stad kwam in [Polen] te liggen en kreeg de naam [Wrocław]. De Duitsers moesten vertrekken en plaatsmaken voor Polen die [verdreven waren uit de gebieden die in de Sovjet-Unie terecht waren gekomen]. De stad werd herbouwd en alle [Duitse] sporen werden uitgewist.





Polen



u         Polen is in feite een stuk naar het [westen] opgeschoven, met nieuwe grenzen. Dit had gevolgen voor de [bevolking] en de [cultuur].



˜         De grenzen van Polen zijn opnieuw vastgesteld door de overwinnaars van de Tweede Wereldoorlog. De [Sovjet-Unie] kreeg het oostelijk deel van Polen en aan de westkant kreeg Polen er [Duits] gebied bij.



¢         Grensverschuivingen hebben zich vooral voorgedaan in [Oost- en Zuidoost]-Europa.





Basisboek 121 Staten en grenzen



u         Een [staat] is een duidelijk begrensd gebied met een [soeverein] bestuur.



˜         Er zijn twee soorten staatsgrenzen:



¢         [Natuurlijke] grens (zoals een rivier of gebergte);



¢         [Kunstmatige] grens (aangegeven met borden en grenspalen).







Basisboek 122 Volk of etnische groep



u         Een volk (of een etnische groep) is een groep mensen die [eeuwenlang samenwoont en dezelfde cultuur heeft].



˜         Een volk heeft een woongebied dat niet altijd samen valt met de grenzen van de staat.



¢         In één staat wonen vaak [meerdere volken].



¢         Eén volk kan ook verdeeld zijn over [meerdere staten].





Basisboek 123 Cultuur



u         Cultuur is [alles (taal, manieren, etc.) wat je hebt aangeleerd]. Een voorbeeld is de westerse cultuur.



˜         Voorbeelden van cultuurelementen zijn: [taal], [godsdienst], [eten en kleding].



˜         Op wereldschaal zijn er [zeven] cultuurgebieden.







§4        De ontwikkeling van Oost-Europa






Oost en West



u         Na de Tweede Wereld oorlog kwamen het [kapitalistische] West-Europa en het [communistische] Oost-Europa tegenover elkaar te staan. Hier was de [Sovjet-Unie] de baas.



˜         De grens tussen beide machtsblokken werd gevormd door het [IJzeren Gordijn]. Daardoor was er nauwelijks uitwisseling van [mensen], [goederen], [ideeën] en kapitaal].



¢         In Oost-Europa werd een [planeconomie] ingevoerd had twee gevolgen: geen [productie] naar behoefte en [slechte] kwaliteit. Alhoewel de basisbehoeften aanwezig waren, was de welvaart er [lager] dan in de vrijemarkteconomie van het westen.





Deel van Europa



u         Rond [1990] verdween het IJzeren gordijn en kwam er een enorme [stroom] mensen, goederen, ideeën en geld op gang tussen het westen en het oosten. In [2004] zijn veel Oostbloklanden lid geworden van de [Europese Unie].



˜         Steeds meer West-Europese bedrijven gingen investeren in Oost-Europa. Redenen:



1.    [lage] lonen en [lange] werktijden



2.    goed [geschoolde] werknemers.



¢         Dankzij het hoge [opleidingsniveau] werd niet alleen de productie maar ook [hightech] werk verplaatst naar universiteitssteden in Oost-Europa.



¢         Zo is de komst van [autofabrieken] belangrijk omdat zij veel andere bedrijven mogelijk maakt die [halffabrikaten] aanleveren.





Groei en stilstand



u         Ondanks de ontwikkeling in Oost-europa zijn er grote tegenstellingen tussen het [platteland] met veel [armoede en werkloosheid] en de grote [steden] en hoofdsteden, waar veel buitenlandse [multinationals] zijn gevestigd. Hier bevinden zich de regering en de grote financiële instellingen. Ook is er sprake van [agglomeratievoordelen].





Wrocław



u         Ook in andere steden zijn veel nieuwe buitenlandse bedrijven gevestigd, b.v. in Wrocław.



˜         Redenen:



1.    gunstige [ligging aan de snelweg]



2.    [Korte afstand] tot de grote Duitse afzetmarkt



3.    De stad is prachtig [gerestaureerd] en daarom een  prettige [werkstad]



4.    er zijn veel laboratoria en technologieparken, die veel [kennisintensieve] bedrijven aantrekken





Basisboek 136 Grondstof of afzetmarkt



u         Het maakt veel uit hoe en voor wie er geproduceerd wordt.



˜         Zware industrie omvat bedrijven die [grondstofgebonden] zijn.



˜         De meeste bedrijven zijn [marktgebonden] en zoeken een plek bij de afzetmarkt.



¢         Marktgebonden bedrijven laten hun grondstoffen voor weinig extra [kosten] aanvoeren.





Basisboek 137 Arbeidsmarkt



u         Op de [arbeidsmarkt] komen vraag naar en aanbod van arbeid bij elkaar.



˜         Bedrijfstakken met [arbeidsintensieve] bezigheden zijn gericht op lagelonenlanden.



˜         Veel bedrijven hebben werknemers met gespecialiseerde, technische kennis nodig. Die vind je vooral in [dichtbevolkte], stedelijke gebieden].



¢         Een bedrijf kiest een vestigingsplaats die aantrekkelijk is voor werknemers.





Basisboek 138 Infrastructuur




u         Infrastructuur betekent [alle voorzieningen die nodig zijn om personen, goederen of informatie te vervoeren].



˜         Een bedrijf heeft goede [verbindingen] nodig om producten en mensen gemakkelijk te kunnen af- en aanvoeren.





Basisboek 139 Agglomeratievoordelen



u         De voordelen van het bij elkaar zitten van bedrijven (voornamelijk in stedelijke gebieden) noem je [agglomeratievoordelen].





Basisboek 206 Economische systemen



u         Het economische systeem is de manier waarop in een staat de [productie van goederen] geregeld is.



˜         In het kapitalistische productiesysteem (ook wel [vrijemarkteconomie]) wordt de productie geleid door [particuliere ondernemers].



˜         In het communistische productiesysteem (ook wel [planeconomie]) wordt de productie centraal geleid door [de staat].



¢         Een communistische planeconomie kan alleen bestaan in een [dictatuur], waarbij de bewoners geen [democratische] rechten hebben.







§5        Migratie en Europese Unie





Naar West-Europa



u         Veel Polen komen naar Nederland om te werken in de [landbouw], de [vleesindustrie] en de [bouw]. In Nederland wordt zelfs met [ongeschoold] werk meer verdiend dan in Polen.



˜         Ook werken er veel Polen in andere EU-staten. Ze doen daar ondanks hun [hogere] opleiding werk dat de eigen bevolking niet wil doen.



¢         Ook vanuit [Roemenië] kwam zo’n 10% van de bevolking naar andere EU-staten om werk te zoeken.





Naar Oost-Europa



u         Door de [emigratie] ontstond er in Polen zelf een tekort aan [arbeidskrachten].



˜         Door de grote [vertrekoverschotten] en de [negatieve natuurlijke groei], neemt de bevolking in Polen en Roemenië af.



¢         In Roemenië worden nu werknemers uit [China] gehaald om te werken in de [textielindustrie en in de bouw].





Migratie en Europese Unie



u         Naast de hoofdstroom van migranten van Oost-Europa naar West-, Zuid- en Noord-Europa is er ook een stroom migranten vanuit [Noordelijke landen] naar Zuid-Europa, op zoek naar een prettig woonklimaat.



˜         Arbeidsmigranten van buiten Europa komen vooral uit [Afrika] en proberen binnen te komen in de landen in Zuid-Europa om daar [asiel] aan te vragen. Strenge regels moeten ervoor zorgen dat alleen mensen die om [politieke redenen] worden vervolgd kans maken op een [verblijfsvergunning]. Toch blijven velen [illegaal] in Europa.



¢         Door de strenge [bewaking] en [wetgeving] is het moeilijker geworden om Europa binnen te komen. We spreken van [Fort Europa].





Basisboek 118 Soorten push- en pullfactoren




u         Bij de migratie spelen de economische, politieke en fysische [push]- en [pull]factoren de belangrijkste rol.



˜         Veel mensen verhuizen om [economische] redenen.



¢         Mensen die hun eigen woongebied verlaten wegens gebrek aan geld en werk heten [economische migranten] of [arbeidsmigranten].



˜         Vluchtelingen verlaten om politieke redenen hun land. [Vluchtelingen] binnen hun eigen land noem je [ontheemden].



¢         Vluchtelingen die een verzoek indienen tot bescherming (asiel aanvragen) worden [asielzoekers] genoemd. Economische vluchtelingen krijgen geen kans.



˜         Fysische factoren hebben te maken met [natuur], [landschap] en [milieu].



¢         Bij de fysische factoren horen ook [natuurrampen].







§6        Gas uit Rusland





Koud



u         Rusland is een grote [gas]leverancier. Veel landen in Oost-Europa zijn voor hun [verwarming] of [energie] ervan afhankelijk.





Rusland, leverancier van energie



u         [Pijpleidingen] zorgen voor een aanvoer van Russisch gas naar Oost- en Noordwest-Europa.



˜         Een groot deel van het Russisch gas stroomt door [Oekraïne]. Bij ruzies tussen Rusland en Oekraïne werd de [gaskraan] dichtgedraaid en kwamen de landen in Oost-Europa in de kou te zitten.



¢         De Russen noemen een [economische] reden: Oekraïne weigert te betalen. Oekraïne ziet een [politieke] reden voor het conflict: de Russen zijn bang dat de Oekraïne te veel omgaat met de [EU] en de [NAVO].





Nord Stream



u         Er wordt een pijpleiding door zee aangelegd tussen Rusland en West-Europese landen als Nederland, Duitsland en Groot-Brittannië om niet [afhankelijk] te zijn van gasruzies: de [Nord Stream].



˜         Er is veel protest tegen de aanleg van Nord Stream. Polen vindt dat West-Europa te veel [afhankelijk] gaat worden van Russisch gas en het [verdient nu geld] aan de doorvoer van het Russische gas.



De Zweden en Finnen vinden de [natuur van de Oostzee] veel te kwetsbaar voor een pijpleiding.





Verminder de afhankelijkheid



u         Mogelijkheden om minder afhankelijk te zijn van Russisch gas:



1.   meer gebruik van [duurzame energiebronnen] als [wind- en zonne-energie]



2.   meer gebruik van [kernenergie]



3.   [besparen] op energie



4.   keuze voor andere [gasleveranciers]



5.   samenwerking bij [onderhandelingen] met de Russen, zodat beide partijen er beter van worden.





Energie en locatie



u         Tijdens de Industriële Revolutie vestigden kwamen de bedrijven naar de vindplaats van de energiebronnen: [steenkool] als locatiefactor.



˜         Nu komt de energie naar de bedrijven; energie is geen [locatiefactor] meer.



˜         Europa wordt voor haar energie steeds afhankelijker van [import] van energiebronnen. Ongeveer [80%] komt uit het buitenland.




REACTIES

Er zijn nog geen reacties op dit verslag. Wees de eerste!

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.