Ook deze week is het nog 'seksweek' op Scholieren.com. Samen met de Sense Infolijn geven we antwoord op al jouw seksvragen.

 


Alles over seks Alles over seks


Hoofdstuk 1 

Het proces dat geleid heeft tot de organisatie van de bewoonde wereld als geheel, is begonnen vanuit Europa. Daarom heet dit het europeaniseringsproces.  Door de contacten tussen verschillende culturen gingen bevolkingen en groepen cultuurelementen van elkaar overnemen. Deze wederzijdse beïnvloeding staat bekend als acculturatie.

De ontwikkeling van het wereldsysteem begon met het handelskolonialisme (1500-1850). De start hiervan was de ontdekking van Amerika door Columbus. Europese kooplieden gingen opzoek naar gebieden met winstgevende handelswaar. Vervolgens gingen ze dit gebied veroveren en kolonialiseren. Europa werd het centrum van de wereldhandel. Er ontstond een centrum-periferie verdeling, met als centrum een klein aantal landen in Noordwest-Europa en als periferie de kolonies. 

Centrum: economisch overheersend, beslissingscentrum, kerngebied.                                                            

Periferie: economisch afhankelijk van centrum, ondergeschikt; vaak leverancier van grondstoffen, landbouwproducten en goedkope arbeid.

Eind 18e eeuw begon de industriële revolutie, met de uitvinding van de stoommachine door James Watt. De IR leidde tot een sterke toename van de wereldhandel. Er was sprake van exploitatie kolonialisme. Uit de kolonies werden grondstoffen gehaald die in Europa tot eindproduct werden verwerkt. Investeringen in de derde wereld konden gerealiseerd worden door aandelen en obligaties.

Multinationals (MNO’s) beginnen aan hun opkomst. Dit zijn grote bedrijven die in meerdere landen ondernemingen hebben. Ze zorgen voor stromen goederen en diensten over de hele wereld.

  • hoofdkantoor bedenkt / geeft leiding
  • divisies elders produceren
  • voorbeelden: IKEA, Philips.

De Theorie van de Cumulatieve Causatie gaat uit van een sneeuwbaleffect, dat kan optreden na de start van een nieuwe economische activiteit in het centrum, zoals de vestiging van een industrieel bedrijf. Er is sprake van een opstapeling van oorzaak en gevolg en steeds maar doorgaande groei in het centrum.    Dit zorgt voor een grote behoefte aan grondstoffen, arbeidskrachten, kapitaal enz. Deze stromen vanuit de periferie naar het dynamisch groeiende centrum dragen bij aan de ontwikkeling van het centrum.   Roofbouw van het centrum op de periferie.

Belangrijke factoren die bij kunnen dragen aan de ontwikkeling worden weggezogen uit de periferie naar het centrum. Dit wordt backwash effects genoemd. De ongelijkheid tussen centrum en periferie nemen toe. Spread effects zijn positieve ontwikkelingen t.a.v. de periferie. Centrumlanden kunnen bijdragen aan de opbouw van ontwikkelingslanden, door bijvoorbeeld de overdracht van landbouwkennis.

Oost-West & Noord-Zuid

De Oost-West tegenstelling draait om politiek. Deze tweedeling ontstond na de Tweede Wereldoorlog. West = Kapitalistisch, Oost = Communistisch.

De Noord-Zuid tegenstelling gaat over economie. 

Noord = Rijk/Ontwikkeld en  Zuid = Arm/Onderontwikkeld.

Ontwikkelingslanden

Ontwikkelingslanden worden gekenmerkt door:

  • zwakke economische structuur, herkenbaar aan:
  • armoede
  • snelgroeiende bevolking

Een andere typering gaat meer in op de oorzaak van onderontwikkeling. Ontwikkelingslanden worden gekenmerkt door: Fragmentarische modernisering als gevolg van duurzame maatschappelijke hindernissen van externe of interne aard.  Fragmentarische modernisering: Modernisering wordt niet overal en in elke sector toegepast, en niet iedereen kan ervan profiteren.   Grote tegenstellingen tussen traditioneel en modern.

Maatschappelijke hindernissen: Economische of politieke machtsverhoudingen die landen, gebieden of mensen in hun ontwikkeling belemmeren. Ze krijgen geen toegang tot hulpbronnen zoals grond, water of goed onderwijs.

Externe of interne aard: De maatschappelijke hindernissen van buiten of van binnen het land of gebied kunnen komen. Er kan binnen een land bijvoorbeeld sprake zijn van een rijke elite die ervoor zorgt dat boeren alleen tegen een groot deel van hun oogst als tegenprestatie grond kunnen pachten.

Verschillen in ontwikkeling kunnen gemeten worden door verschillende indicatoren:

Het gemiddelde nationaal inkomen per hoofd van de bevolking: belangijk en makkelijk.

  • Voordeel: De hoogte van het cijfer vertoont duidelijke samenhang met andere indicatoren zoals zuigelingensterfte, aantal analfabeten, voedselproblemen, enz.
  • Nadeel: Er wordt uitgegaan van het nationaal inkopen per hoofd, waardoor de grote inkomensongelijkheid binnen ontwikkelingslanden niet zichtbaar wordt. Ook zegt het niets over de koopkracht van de bevolking.

Het percentage van de bevolking onder de absolute armoedegrens

Belangrijke begrippen hierbij zijn:

  • Voeding
  • Huisvesting
  • Gezondheid
  • De koopkracht van de bevolking

Het verschil in koopkracht zegt meer dan het verschil in inkomen, omdat je in het ene land voor een dollar meer kan kopen dan in het andere land.

De Human Development Index (HDI)

De door de VN ontwikkelde HDI-Index is een maatstaf waarin drie indicatoren gecombineerd worden, het nationaal inkomen per hoofd, de gezondheid gemeten naar levensverwachting bij de geboorte en de culturele ontwikkeling.

Het HDI cijfer ligt tussen 0 en 1.

Het wereldbeeld in 2000

Geopolitieke transitie (verandering in politieksysteem) door:

  • machtsverval USSR
  • verval van communisme
  • val van de muur in 1989

Gevolgen:

  • Oost- Europa, China en Vietnam horen opeens bij ‘onze’ wereld
  • Planeconomie → markteconomie
  • Totalitaire regime → democratie

Ontwikkelingslanden die betrokken waren bij de Oost- Westtegenstelling in de wereld raakten na het einde van deze tegenstelling in een internationaal isolement en werden de zogenaamde Weeskinderen van de Koude Oorlog.

Bipolariteit word Multipolariteit

- wellicht komen er meerdere machtscentra

(USA – China – Rusland – EU – India – OPEC)

Unipolariteit is ook mogelijk: VS enige supermacht, bewaakt eigen economische belangen

Internationalisering = economische activiteiten gaan over de grenzen.

Globalisering/Mondialisering:

  • samenhang tussen internationaal verspreide activiteiten (= functionele integratie)
  • versnelling van grensoverschrijdende activiteiten

Oorzaken globalisering:

  • ontwikkeling informatietechnologie
  • ontwikkeling communicatietechnologie
  • ontwikkeling transporttechnologie
  • lagere kosten transport / communicatie
  • slopen van tariefmuren
  • verhoging van de levensstandaard

 Kenmerken globalisering:

  • Subsystemen. Netwerken bestaan uit subsystemen (organisaties, landen, bedrijven).
  • Global shift = verschuiving van economisch zwaartepunt van Atlantic Rim naar Pacific Rim.
  • Triadisch netwerk = driehoek van economische activiteiten (EU/VS/Pacific).
  • Netwerksamenleving = wereld is één systeem (landen en regeringen minder belangrijk, bedrijven en contacten belangrijker).

Sinds 1950 is er veel veranderd binnen de groep ontwikkelingslanden:

Toename bevolking, meer mensen 15-64 jaar, meer mensen 65+ dus toename levensverwachting, indicatoren HDI zijn verbeterd, met name levensverwachting, alfabetisme, inkomens.

wel grotere ongelijkheid tussen rijk en arm.

Minst ontwikkelde landen (MOL’s) zijn landen die behoren tot de armsten onder de armen. De meesten liggen in Afrika. Vaak zijn deze landen door geweld niet interessant voor multinationals waardoor ze worden uitgesloten bij investeringen vanuit de triade.

Newly Industrialising Countries (NIC’s) zijn landen die we geen ontwikkelingsland meer kunnen noemen. Dit komt door een aantal veranderingen:

  • ontwikkeling vanaf 1950
  • van agrarische naar industriële economie
  • van periferie naar semiperiferie (Mexico, Brazilië)
  • van periferie naar centrum (Zuid-Korea, Taiwan, Singapore)

Er zijn veel NIC’s in Zuidoost Azië, dit komt door:

  • cultuur is hier een basis voor succes
  • Neo-confuciaanse cultuur
  • ongelijkheid brengt stabiliteit
  • familie belangrijker dan individu
  • deugdzaam gedrag
  • hard werken, veel leren, volharding

Voor het succes van de NIC’s zijn industrialisatie en actieve hulp van de staat heel belangrijk geweest.

Er zijn twee vormen van industrialisatie:

1. Importvervangende industrialisatie

  • eerst eenvoudige producten maken
  • importsubstitutie
  • later halffabricaten, daarna kapitaalgoederen en basisproducten

hele productie proces in eigen hand (backward linkage: proces van ontwikkeling van eindproducten naar kapitaalgoederen).

Nadelen backward linkage:

  • hoe kom je aan technologie?
  • is je land wel groot genoeg voor een complete productielijn?

2. Exportgeoriënteerde industrialisatie

  • dankzij liberalisering wereldhandel
  • vooral door kleine landen met kleine afzetmarkt (Singapore)

Staat hielp door:

  • devaluatie = producten goedkopere
  • subsidies op producten
  • export processingzones = vrijhandel/productiezones

Migratie (Het zich verplaatsen van personen over een grens met het doel zich in een nieuwe vaste woonplaats te vestigen) is een verschijnsel dat wereldwijd op verschillende niveaus voorkomt.

 Migratie van platteland naar stad = urbanisatie.

Er zijn twee soorten vormen van migratie:

Vraaggestuurde migratie:

  • rijk land vraagt om arbeidskrachten
  • tijdelijk contract
  • regels en faciliteiten voor arbeiders

Aanbodgestuurde migratie:

  • eigen initiatief
  • lopen grotere risico’s
  • tijdelijk contract (zelfs dagelijks contract)
  • huisvesting via eigen netwerken

Verklaringen voor migratie kunnen worden gevonden in de push- en pullfactoren (bron 50)

(let op de mogelijke hindernissen)

Oorzaken op drie niveaus:

microniveau      i>ndividuele migrant

mesoniveau      >push- en pullfactoren, transporteerbaarheid, geen tussenliggende mogelijkheden

macroniveau     >tegenstellingen in de wereld

 

Aanbodgestuurde migratie kent vier fases:

  1. tijdelijk: jongeren, geen bedoeling om te blijven, sturen geld, eigen taal
  2. verlening verblijfsduur: sociale netwerken in gastland (eigen mensen)
  3. gezinshereniging, huwelijksmigratie, gewenning te blijven, eigen etnische groep en instanties
  4. permanente vestiging: / legale status, integratie / of uitsluiting door nieuw land (vorming etnische minderheid)

 Factoren overheidsregulatieve migratie:

  • push- en pullfactoren beide landen
  • kenmerken migranten in vestigingsland
  • mogelijke hindernissen

 Opvallende zaken:

  • braindrain = hooggeschoolde met standaardlonen migreren makkelijk
  • toename van illegaliteit door het opwerken van grenzen
  • omvang rijke migratie van vrouwen vanuit OOL

 Gevolgen voor vestigingsland:

  • multiculturele samenleving
  • minderheden
  • wijziging leeftijdsopbouw
  • druk op de woningmarkt
  • verschuivingen in arbeidsmarkt

Migratieoptimisten:

  • migratie betekent economische groei
  • gebruik van elkaars kwaliteiten
  • beide gebieden beter af

De motoren achter de globalisering.

Absolute afstand = afstand in km’s

Relatieve afstand = afstand in tijd / geld / moeite

Technologie verkleint de ruimte door verkleining van de relatieve afstand.

Tijdruimtecompressie = tijd en ruimte worden samengedrukt = afstand in km’s makkelijker te overbruggen.

- transport → daling kosten per km

- informatietechnologie = communicatietechnologie (verzenden van info)

Verkorting productlevenscyclus: product kan slechts kort worden verkocht, mensen vragen immer steeds ‘nieuwer’.

R&D = research and development (=continu bezig om iets nieuws te ontwikkelen).

Hoge R&D kosten → strategische alliantie (=samenwerking rondom bepaald product). Door delen van de kosten is afzet in veel gebieden in een korte tijd mogelijk.

Tijdens de productielevenscyclus wordt plaats van productie gewijzigd:

  • introductiefase = productie in moederland
  • expansiefase = productie ook in buitenland (daar zijn ook klanten)
  • rijpheidsfase = nog meer nieuwe vestiging in buitenland (moederland verzadigd)
  • teruggangfase = productie alleen in buitenland (product naar moederland)

 

Fordisme = assemblagelijnen voor routinematige handelingen.

Massaproductie vaak in verticaal georganiseerde bedrijven (= alles in eigen huis). Massaproductie zorgt voor verlaging kosten per product (schaalvoordeel)

Na fordisme → postfordisme = arbeid minder belangrijk dan techniek door:

  • robotisering = massaproductie vaak in verticaal georganiseerde bedrijven.
  • flexibilisering van de productie (snel inspelen op de vraag, d.m.v. diverse toeleveranciers)

Golfbewegingen van Kondratiev = wereldeconomie kent golven van bloei – recessie – depressie – herstel etc. Elke golf start met een technologische ontwikkeling (bron 49)

MNO’s = TNO’s = transnationale ondernemingen

Kenmerken:

  • veel knowhow
  • veel kapitaal
  • strategisch handelen (overname / samenwerking)

Vijf strategische motieven MNO’s/TNO’s:

  • nieuwe kennis / meer kapitaal krijgen
  • distributienet overnemen = grotere afzetmarkt
  • grondstoffenstroom in eigen handen
  • verlagen loonkosten
  • elders soms lagere belasting

Meer winst door schaalvergroting en specialisatie

totale winst = totale opbrengst – totale kosten

productiefactoren (kosten): natuur, arbeid, kapitaal

TW kun je veranderen door TO en/of TK te wijzigen

schaalvergroting = meer van hetzelfde.

variabele kosten lager

(grondstof/engergie/loon)

vaste kosten lager

(meer maken met dezelfde machines/mensen = afzetmarkt moet groter)

Specialisatie = vergroting van de toegevoegde waarde per eenheid product.

producten maken met een hogere kwaliteit

samenwerken is noodzakelijk

joint venture of kennis kopen

Vrije markt, dus internationaal sterkte concurrentie. Oplossing:

mondiaal laagste kosten zoeken

mondiale diversiteit in zo hoog mogelijke verkoopprijzen

Hoe?

NO doet alles zelf, maar wel op verschillende plekken in de wereld

MNO maakt gebruik van toeleveranciers/onderaannemers over heel de wereld

Drie vormen internationalisering:

  • nevenvestiging in ander land
  • internationale subcontracting = uitbesteding van productie
  • strategische alliantie = samenwerking met andere grote bedrijven

Voodelen globalisering:

  • beschikbaarheid goederen die je zelf niet kan produceren
  • comparatief voordeel: je concentreren op dat wat je het goedkoopst / meest effectief kan leveren
  • concurrenten dwingen je goedkoper en beter te leveren
  • door specialisatie ontstaat schaalvergroting = lagere kosten per product

Nadelen globalisering:

  • ruilvoetverslechtering = een OOL moet steeds meer grondstoffen, agrarische producten leveren om industrieproducten uit Europa / VS te kunnen betalen.
  • sluiting van bedrijven (verlies werkgelegenheid)
  • overexploitatie grondstoffen (slecht voor milieu)
  • beroerde arbeidsomstandigheden

Stimuleren door aantrekken bedrijven:

  • belastingvoordelen
  • investeringsubsidies (vrijhandelszones / export processingzones)
  • fysieke infrastructuur (wegen etc.)
  • informatie-infrastructuur
  • sociale infrastructuur
  • beperking van de loonkosten
  • beperking activiteiten vakbonden
  • minder hoge milieu eisen
  • goedkope energie

Afremmen negatieve gevolgen globalisering:

  • protectie door handelsbelemmeringen
  • strenge mileuwetten
  • goede sociale wetgeving (om slechte arbeidsomstandigheden te voorkomen)

Internationale organisaties: politiek, economie, mensenrechten, ontwikkeling, milieu, religie.

Hoofdindeling internationale organisaties:

  • internationale overheidsorganisaties (VN / NAVO)
  • internationale niet-overheidsorganisaties (NGO’s,  Greenpeace, Amnesty International, Rode Kruis)

Organisaties die globalisering bevorderen:

  • Wereldbank en IMF
  • GATT → WTO
  • ACP
  • OPEC
  • NAFTA / EU etc. (vrijhandelsblokken)

Organisaties die globalisering verzachten:

  • UNCTAD trade and development
  • UNEP environmental programm
  • UNHCR vluchtelingen
  • UNICEF kinderen

Hoofdstuk 2

Om een indruk te krijgen van de effecten van globalisering, moet je kijken naar drie dimensies:

  • economische dimensie, bedrijven
  • sociaal-culturele dimensie, bevolking
  • politieke dimensie, overheid

Je stelt vragen als: Heeft het land al veel welvaart of juist niet? Is er ouderwetse of moderne industrie? Is de bevolking goed opgeleid of niet? Enz.

Winst kan d.m.v. globalisering gerealiseerd worden. Dit kan door:

1. Schaalvergroting: meer van hetzelfde, tegen lagere kosten.

2. Specialisatie: vergroting van de toegevoegde waarde per eenheid product.

Selectieproces = de keuze die bedrijven maken bij globalisering, bij het zoeken naar de juiste locatie in de wereld voor vestiging in hoog ontwikkelde landen of in minder ontwikkelde landen.

* heeft te maken met economische en sociaal-culturele dimensie

In de 18e eeuw wordt de basis van het Britse wereldrijk gelegd.

British Empire = het Britse wereldrijk waarvan Groot-Brittannië het moederland is, en de Dominions (zoals Australië, Canada), de koloniën (in Azië, Afrika en het Caribisch gebied) en militaire steunpunten te land en te water de verschillende onderdelen. Het is een wereldomvattend koloniaal rijk ‘waar de zon nooit ondergaat’.

In 1914 bestaat dit koloniale rijk uit:

  • Groot-Brittannië, moederland
  • Dominions: blanke koloniën, zoals Canada, Australië, Nieuw-Zeeland en de Unie van Zuid-Afrika.
  • Koloniën: West-Indië, Maleisië, Singapore, Hongkong en landen in Afrika.
  • Militaire steunpunten te land en te water: Malta, Cyprus, Gibraltar, Suez, Aden en Mauritius.

Van 1650 tot 1785 handelskolonialisme

Na 1785: India bestuurlijk en militair door de Britten gekoloniseerd.   Exploitatiekolonie

Er is sprake van een centrum-periferie verhouding.

In India is een koloniale ruimtelijke structuur ontstaan: de ruimtelijke inrichting van het koloniale gebied, die bepaald wordt door de economische functie.

  Samenhangend geheel van productieplaatsen van grondstoffen, havens en transportlijnen.

De spoorwegen hebben een grote invloed op de manier hoe India meedoet aan de snelle industrialisering.

Na 1918   dekolonisatie van Groot-Brittannië.   begin uiteenvallen Britse wereldrijk.

Het eerste streven naar onafhankelijkheid komt vanuit de blanke koloniën: de vestigingskoloniën (gebieden waar mensen naar toe zijn gegaan om een beter bestaan op te bouwen).

Blanke koloniën heten nu dominions.  ze worden autonoom binnen het Britse Rijk

Britse Rijk heet nu het Britse Gemenebest of het Commonwealth of Nations. (1926)  Eenheid onder Britse Kroon

Na 2e WO   Einde Britse Wereldrijk

India wil onafhankelijkheid, in 1855 is het Indian National Congres opgericht om onafhankelijkheid te realiseren. Tussen 1920 en 1930 werd de Congrespartij brede volksbeweging   Britse bestuur komt steeds meer onder druk te staan. 1947 augustus: onafhankelijkheid India is een feit.   massale volksverhuizing van Indiase moslims naar Pakistan en Pakistaanse hindoes naar India. Moslims bang om gedomineerd te worden door hindoes en hindoes bang om gedomineerd te worden door moslims.

Start van India op eigen ontwikkelingsweg:      

  1. Politiek gebied: India wordt een parlementaire democratie met een president, regering en volksvertegenwoordiging op basis van algemeen kiesrecht. Ook is het een federale democratie met aan de ene kant het centrum: de nationale regering in Delhi en aan de andere kant de deelstaten. Belangrijk zijn het proces van eenwording en de vorming van een nationale identiteit   nation building
  2. Sociaal gebied: kastenstelsel: bevolking verdeeld in groepen. Door geboorte kom je in een bepaalde kaste. De kaste waartoe je behoort is de sociale klasse waarbij je blijft horen en waardoor je plaats en mogelijkheden binnen de samenleving bepaald zijn en blijven.
  3. Economisch gebied: Overgang van een traditioneel-agrarische samenleving met lage productie naar een gemoderniseerde agrarische én industriële samenleving.
  • Landbouw: 5-jaren plannen
  • Industrie: Import vervangende industrialisatie.   Veel staatsbedrijven

United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland (UK) bestaand uit Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland.

De vroeger zo belangrijke industrieën (steenkool, ijzer- en staal industrie, scheepsbouw en textiel) verliezen terrein   dienstensector groeit.

Verandering industriële economie naar een diensteneconomie.

Verschillende fasen van industriële ontwikkeling:  

  1. De opkomst van de oude traditionele industrie
  2. De afraak van oude industrie
  3. Herstructurering van oude industriegebieden
  4. Een filiaaleconomie van multinationals

De afbrokkeling van de industriële sector en de sterke opkomst van de diensten hebben in GB geleid tot een ruimtelijke tweedeling.

Noordelijke gebieden: economisch zwak, afbrokkelende traditionele industrieën, verlies aan arbeidsplaatsen, vertrek van een groot deel van de bevolking

Zuidelijke gebieden: economisch sterk, groei, lage werkloosheidscijfers, toestroom van jonge gekwalificeerde mensen, opkomst moderne dienstensector

Na 1962   Flinke beperkingen die migratie belemmeren        

Gevolgen van migratie:

Positief:                             

  • Verrijking van de bestaande cultuur
  • Britse cultuur is internationaler geworden
  • De culturele diversiteit en de internationale oriëntering versterken de positie van GB op de wereldmarkt

Negatief:           

  • Vaak sprake van achterstelling van culturele minderheden
  • Ruimtelijke segregatie: migranten worden geconcentreerd in vooral stedelijke gebieden
  • Sociale segregatie: woonscheiding tussen Britse bevolking en etnische minderheden

GB in 19e eeuw: Machtigste land ter wereld. ‘Splendid Isolation’.   Na dekolonisatie veel minder macht.   GB noodgedwongen tot Europa gebracht   permanent lid van de VN veiligheidsraad.

Toch hebben de Britten een eigen visie op Europa, dat blijkt uit:

  • Britse Pond als betaal middel: ‘Muntintegratie gaat te ver’.
  • Geen Schengenverdrag: vrij verkeer van personen zonder controle aan binnengrenzen.
  • Veel Britten Euro sceptisch
  • GB richt zich meer op de VS dan op Europa

Als ontwikkelingslanden industrialiseren gaat dat meestal volgens eenzelfde patroon:

  1. Importvervangende industrialisatie: nationale industrie met veel staatsbedrijve
  2. Exportgeoriënteerde industrialisatie: (na 1990)
  • India omgevormd tot marktgerichte en open economie
  • Indiase identiteit zou gevaar lopen door toenemende contacten met het buitenland
  • Concurrentie op de wereldmarkt
  • Omvangrijke arbeidsmarkt met lage lonen en goed opgeleid mensen
  • Textiel- en kleding industrie en de IT-industrie zijn dominant

Diensten worden steeds  belangrijker in India. Deze uitbesteding van diensten heet ier cing.

India is aantrekkelijk voor dienstverlening door:

  • de aanwezigheid van een grote groep Engelssprekende en goed opgeleide mensen
  • de lage lonen
  • de goedkope satelliet en internetverbindingen
  • de gunstige geografische ligging

* callcenters

Tweedeling Oost-West

De ontwikkeling van industrie en diensten heeft in India een tweedeling doen ontstaan:

Oost: vooral ontwikkeld in de periode van de Importvervangende industrialisatie voor 1990; zware industrie, vaak ouderwets, vooral gericht op het eigen land

West: vooral ontwikkeld in de periode van export georiënteerde industrialisatie, succes in de ontwikkeling van industrie en diensten, mondiaal georiënteerd.

Na onafhankelijkheid (1947)   migratie belangrijk in India

Drie migratiestromen:

  1. Migratie van platteland naar stad: steden vanaf onafhankelijkheid enorm gegroeid
  2. Migratie naar geïndustrialiseerde landen: landen vooral gericht op Canada, Verenigde Staten en GB
  3. Migratie naar Golfstaten: vooral de Verenigde Arabische Emiraten, Saudi-Arabië, Oman en Koeweit

Het Kastensysteem zorgt voor een indeling van de samenleving  in sociale groepen. Het is een standensysteem:

1. Het principe van het kastenstelsel:   

  • Vier standen (varna’s), huwelijken hierbuiten zijn uitgesloten. De Brahmanen hebben de hoogste rang
  • de onaanraakbare, de paria’s, doen het vuile werk, en hebben weinig contact met mensen uit andere varna’s.          

2. Globalisering bevordert het ontstaan van een middenklasse

  • Veranderingen in het kastenstelsel hebben te maken met de overgang van een traditionele samenleving

naar een modernere samenleving.

Hoe sterk is India?

India is economisch geen periferie meer en heeft een plaats verworven in de wereldhandel

Na 1990 probeert India op twee schaalniveaus een sterkere positie te krijgen:

  • Het regionale schaalniveau: India probeert door deelname aan handelsblokken zijn economische en politieke positie te versterken.Belangrijk hierbij zijn:
  • de SAFTA: samenwerkingsverband bestaande uit Afghanistan, Bangladesh, Bhutan, India, Maldiven, Nepal, Pakistan en Sri Lanka   vrijehandelszone
  • de ASEAN: samenwerkingsverband bestaande uit: Laos, Myanmar, Thailand, Cambodja, Singapore, Maleisië, Indonesië, Brunei, de Filipijnen en Vietnam.
  • streven een economische integratie na met een vrij verkeer van goederen, diensten en investeringen. Het moet net als de EU een gemeenschappelijke markt worden.
  • Mondiale schaalniveau: India gedraagt zich steeds meer als grootmacht. Het heeft goede contacten met de VS, Rusland, Japan en de EU. Ook zijn de banden met China versterkt. Daarnaast probeert India de zijn positie in de VN te versterken en wil het permanent lid zijn van de Veiligheidsraad.

Hoofdstuk 3

Sterke verstedelijking is aan drie elementen te herkennen:

  1. De snelle groei in omvang van de steden: door een combinatie van natuurlijke groei van de bevolking en migratie naar de stad neemt het aantal stedelingen toe.   Megasteden = > 10 miljoen inwoners
  2. De groei van het percentage van de stedelijke bevolking van een land
  3. De verspreiding van een stedelijke levensstijl

Belangrijkste criterium voor een wereldstad:

Tot 1950: de omvang van de handel

Na 1950: de functie binnen het mondiale economische systeem.

Door de globalisering kunnen we spreken van een wereldeconomie. Er zijn nu wereldmarkten, mondiale productieketens en de marketing is wereldwijs gericht. Er ontstaan wereldsteden die de knooppunten van goederen-, kapitaal- en informatiestromen vormen.

De aantrekkingskracht van de wereldsteden is door de globalisering toegenomen.

  1. Door de economische globalisering willen steeds meer bedrijven en instellingen zich hier vestigen.
  2. De sociaal-culturele globalisering heeft geleid tot omvangrijke migratie en vestiging van bevolkingsgroepen met totaal andere culturen. De wereldsteden zijn hierdoor centra van waaruit muziek, kunst, films, design etc. over de hele wereld worden verspreid
  3. De politieke globalisering heeft gezorgd voor de vestiging in wereldsteden van de hoofdkantoren van tal van politieke internationale organisaties die proberen invloed uit te oefenen op politieke en economische beslissingen. 

Kenmerken van een wereldstad vanuit drie dimensies (economische, sociaal-culturele en politieke):

Economisch:     

  • De aanwezigheid van hoofdkantoren van MNO’s, grote internationale beurzen en een concentratie van mondiale dienstverlenende bedrijven.
  • het voorkomen van economische clusters van samenwerkende hoogwaardige bedrijven en instellingen
  • wereldsteden hebben vaak een geografische en economische ligging die mondiale transpoortstromen mogelijk maakt
  • wereldsteden zijn mainports in het mondiaal transportnetwerk; het zijn ook hubs in het transportnetwerk van indiciduele bedrijven waar de aan- en afvoerlijnen (spokes) samenkomen.

Cultureel:          

  • een grote toestroom van hoog- en laagopgeleide migranten naast laagopgeleide migranten. Een groot deel van de laagopgeleide migranten is werkzaam in de informele sector.
  • de aanwezigheid van veel internationaal georiënteerde inwoners leidt tot kosmopolitisme.
  • de aanwezigheid van een hoogbetaalde elite is een gevolg van hoogopgeleide professionals.
  • veel laagwaardige, laagbetaalde routinebanen, waar vooral vrouwen of mensen van culturele minderheden werkzaam zijn.
  • een creatieve stad: er zijn veel culturele activiteiten met een mondiale uitstraling.
  • knooppunt voor uitwisseling van wetenschappelijke ontwikkelingen en innovaties.
  • er is sprake van ruimtelijke segregatie en sociale polarisatie die tot uitdrukking komt in getto’s en gated communities.

Politiek:              

  • de aanwezigheid van belangrijke internationale politieke instellingen en de hoofdkantoren van NGO’s. 

Beurs: een knooppunt waar grondstoffen, geld en informatie worden verhandeld.

Cluster: een concentratie van met elkaar verbonden bedrijven die gericht zijn op een specifiek product.

Mainports: intercontinentale knooppunten in een mondiaal transportnetwerk.

Achterland: het landinwaarts gelegen gebied dat grenst aan een mainport of haven.

Hubs: knooppunten waar de verdeling van goederen plaatsvindt.

Spokes: aan en afvoerlijnen die in een hub samenkomen

Ruimtelijke segregatie: Ruimtelijke scheiding tussen bevolkingsgroepen door beroep, etniciteit en inkomen.

Sociale polarisatie: Toenemende tegenstellingen tussen verschillende sociaaleconomische en/;of etnisch-culturele bevolkingsgroepen in een wereldstad die kunnen leiden tot wederzijds wantrouwen en vijandigheden.

Gentrification is een proces waarbij in vervallen woonwijken de oorspronkelijke huurders met een laag inkomen worden verdrongen door hogere inkomensgroepen die op zoek zijn naar een gunstige woonlocatie dicht bij hun werk of in het centrum van de stad. Herkenbaar aan:

  • verandering van huurwoningen naar koopwoningen
  • een toename van voorzieningen die alleen betaald kunnen worden door hogere inkomensgroepen
  • een toename van een- en tweepersoonshuishoudens die zich aangetrokken voelen tot een stedelijke levensstijl

Geleidelijk zijn in de VS nieuwe steden ontstaan:

1790: Er zijn nauwelijks steden, alleen langs de oostkust ontstaan Boston en NY in de koloniale periode.

1870: Opkomst industrie  25% groei stedelijke bevolking. NY en Baltimore belangrijkste industriecentra.

1920: Door uitbouw verkeersnetwerk zijn steeds meer gebieden opgenomen in de nationale economie.

1970: Grote investeringen. 70% woont in een stad. De ‘Sunbelt’ (warme zuidelijke staten) ontwikkelen.

2005: 80% woont in stedelijk gebied. Er zijn ongeveer veertig grootstedelijke gebieden = metropolen.

De groei van de Amerikaanse steden is in een vast patroon te herkennen:

  1. De vorming van het stadscentrum = CBS   Central Business District
  2. De vorming van een overgangszone rondom het stadscentrum = woonwijken, industrie en diensten
  3. De vorming van suburbs aan de rand van de stad = aantrekkelijk woongebied

In het noordoosten van de VS zijn de metropolen aan elkaar gegroeid tot een megalopolis (de Boswash).

De opbouw van een Amerikaanse stad:

Elke Amerikaanse stad kent dezelfde opbouw    stedelijke geleding

1. De vorming van het stadscentrum (Central business district)  Hoge bebouwingsdichtheid, aanwezigheid van wolkenkrabbers. Belangrijkste functie is werken. ( er wonen weinig mensen)

2. De overgangszone rondom het centrum  Gettovorming en gentrificatie.

3. Suburbs aan de rand van de stad Jonge gezinnen vertrekken uit de binnenstad. Bevorderd door:- Grote mobiliteit- Goede infrastructuur (hoofdwegen)- Woonwensen- eenvoudig goedkope hypotheek

4. Shopping malls Winkels trekken de klanten achterna de stad uit    gunstige verkeersligging.

5. Edge cities Nieuwe stedelijke centra die functies van het CBD overnemen. Goede verbindingen met de binnenstad. Aanwezigheid van kantoorgebouwen van banken, verzekeringsmaatschappijen ed. Belangrijkste functie is werken.

6. Gated Communities =  Afgeschermde woonwijk.

Los Angeles

  • 17 miljoen inwoners   metropool
  • Bestaat uit stedelijke centra. (Hollywood, Beverly Hills ed.)
  • Een echt CBD ontbreekt.
  • Metropool met grootste autodichtheid ter wereld.

 

Waarom is Los Angeles een wereldstad?

Economische kenmerken:

1. Mondiale betekenis van de filmindustrie In 1920 kwam 80% van alle films uit los Angeles. LA is wereldleider op het gebied van de productie en deverkoop van films, televisieprogramma’s en multimedia.

2. De concentratie van bedrijven in de informatie- en communicatietechnologie.

Omvangrijkste bedrijfstak in de wereld.

3. Een beperkt aantal hoofdkantoren van de belangrijkste ondernemingen ter wereld.

Laatste jaren is er wel een toename te zien van banken die zich richten op de vele buitenlandse migranten die zich in los Angeles vestigen.

4. Veel creatieve beroepen.  Los Angeles is de grootste kledingproducent van de VS.

Sociaal-culturele kenmerken:

1. Migratie Door migratie is de populatie van LA sterk gegroeid. Ook veel illegale immigratie.

2. Ruimtelijke segregatie en sociale polarisatie

3. Behoefte aan veiligheid

 4. Creatieve stad

Aanwezigheid van internationaal georiënteerde inwoners leidt tot kosmopolitisme.

Politieke kenmerken

Los Angeles heeft weinig politieke betekenis

Washington D.C.

  • 600 000 inwoners
  • Behoort tot Metropool Washington.
  • Behoort tot geen enkele staat.
  • Politieke instellingen zijn gecentreerd in het CBD wegens:
  • Nabijheid van de grote regeringsgebouwen.
  • Aanwezigheid van gebouwen met representatieve uitstraling.
  • Aanwezigheid van andere politieke niet-overheidsorganisaties.
  • Aanwezigheid van aantrekkelijke woongebieden ten noorden van het CBD.

Voorbeelden van organisaties die zich in Washington D.C vestigen

  • Regeringsgebouwen (witte huis ed.)
  • Ambassades
  • Non-gouvernementele organisaties
  • Internationale financiële instellingen

Waarom is Washington D.C. een wereldstad?

Economische kenmerken

De overheid is de belangrijkste werkgever in Washington D.C.

De sociaal culturele kenmerken

1. Migratie Groei bevolking door migratie. Migranten zijn vooral hoogopgeleid personeel. Gemiddeld inkomen ligt daarom hoger.

2. Ruimtelijke segregatie Groei van de bevolking/inkomen is niet in alle wijken van Washington D.C. hetzelfde.

3. Gentrificatie Veel woonwijken zijn veranderd door de uitbreiding van de politieke sector. Vervallen woonwijken  werden aantrekkelijk door hun ligging dicht bij het CBS (overgangszone).

Politieke kenmerken

  • In Washington D.C. bevinden zich de regering, het parlement en het hoogste gerechtshof van de VS.
  • Sinds de 2e wereldoorlog steeds meer internationale politieke en Economische overheidsorganisaties.
  • Ook veel internationale niet-overheidsorganisaties.

New York

Economische en culturele activiteiten   gecentreerd in Manhattan. Mensen trekken weg uit het CBD, hierdoor verdwijnen de winkelvoorzieningen uit Manhattan.

Waarom is NY een wereldstad?

Economische kenmerken

1. Veel hoofdkantoren

- In New York bevinden zich de Wereldbank en ong. 450 buitenlandse banken.

- De helft van de grootste verzekeringsmaatschappijen heeft zijn hoofdkantoor in New York

- Dagelijks wordt meer dan 20 miljard dollar verhandeld op Wall Street.

- Hoofdkantoren van 70 van de grootste internationale organisaties.

- WTC

2. Veel diensten

3. Mainportregio

New York is een echte mainport. De metropool New York is economisch gezien een van de sterkste gebieden inde wereld.

 4. Hub

New York is een hub in het transport netwerk.

Sociaal culturele kenmerken

1. Een culturele uitstraling

Musea en concertgebouwen.

2. Een creatieve stad

3. Een migrantenstad met grote tegenstellingen

4. Ruimtelijke segregatie tussen bevolkingsgroepen Duidelijke ruimtelijke segregatie tussen arme en rijke wijken. Kloof tussen bevolkingsgroepen.

5. Gentrificatie

Politieke kenmerken

  • Internationale politieke betekenis.
  • Bestuursorganen VN.
  • Talloze NGO’s.

Hoofdstuk 4

Belangrijke basisbehoeften zijn water en voedsel. (basic need)

Voedingsstoffen die we nodig hebben worden onderverdeeld in:

  • koolhydraten
  • vetten
  • eiwitten
  • vitaminnen
  • mineralen

Als mensen te weinig voedsel krijgen is er sprake van ondervoeding:

1. Kwantitatief: Uitgedrukt in calorieën. Volgens de VN ondervoeding als < 2100 calorieën per dag.

2. Kwalitatief: Tekort aan voedingsstoffen.

Er is sprake van voedselzekerheid als voldaan is aan de volgende vier factoren:

1. Voldoende voedselvoorraden

2. Toegang tot voldoende voedsel

3. De voedselvoorraden moeten stabiel zijn

4. Het voedsel moet cultureel aanvaardbaar zijn

Naast voedselzekerheid speelt ook de voedselveiligheid een rol. Hierbij gaat het om de vraag of voedsel veilig is voor de gezondheid.

In de strijd tegen honger zijn op mondiaal schaalniveau verschillende afspraken gemaakt:

  • In 1996 zijn tijdens de Wereldvoedseltop afspraken gemaakt om in 2015 het aantal mensen met honger te halveren.
  • In 2000 zijn de milleniumdoelen geformuleerd waarin is o.a. is vastgelegd dat vóór 2015: schoon water voor iedereen, alle kinderen basisonderwijs, verspreiding van malaria en aids stoppen en de moedersterfte omlaag.

Denkers over het voedselprobleem zijn:

Malthus: ‘De bevolkingsgroei is de oorzaak van de honger. De armen moeten ervoor zorgen dat ze minder kinderen krijgen’.

Door verschillen in groeitempo zal de groei van de bevolking altijd groter zijn datn de groei van voedselproductie. Dit leidt tot spanningen die invloed hebben op de bevolkingsgroei   Checks.

Positive checks zorgen voor meer sterfte.

Preventive checks zorgen voor minder geboorten.

Het resultaat van beiden checks zal leiden tot een evenwichtige samenhang van voedselaanwezigheid en bevolking. Het evenwicht tussen bevolkingsomvang en de beschikbare voedsel hoeveelheid heet de carrying capacity.

Marx: ‘Als het voedsel eerlijk verdeeld wordt is er genoeg voor iedereen’.

Het voedselvraagstuk is een verdelingsvraagstuk. Een socialistische samenleving met een gelijke verdeling van goederen was volgens Marx de oplossing voor het probleem.

Boserup: ‘De bevolkingsdruk leidt tot nieuwe uitvindingen om nieuw voedsel te produceren’.

‘Necessity is the mother of invention’.

Bosrup kwam met het demo-dynamische groeimodel waarin te zien is dat de carrying capacity toeneemt als de bevolking groeit.

De productie van voedsel wordt door verschillende producenten geleverd:

1. Peasants: Eenvoudige traditionele boeren.

- Risicomijdend gedrag

- Ook wel ‘satisficers’ genoemd: de  zekerheid dat men wat kan oogsten is belangrijker dan een zo hoog mogelijke opbrengst.

2.Farmers: Boeren die met moderne landbouwtechnieken produceren voor de markt.

3. Plantages: Grote landbouwondernemingen in de (sub) tropen.   Moderne middelen   monocultuur.

Farmers en plantages worden optimizers genoemd; ze streven naar het optimale, maximale resultaat.

Met de theorie van Ullman kan je handelsstromen verklaren. Volgens deze theorie ontstaan stromen van goederen tussen twee gebieden als voldaan is aan de volgende drie vooraarden:

1. Complementariteit: Gebieden moeten elkaar aanvullen   overschot vult tekort aan

2. Transporteerbaarheid: Goederen moeten goed getransporteerd kunnen worden.

3. Geen tussenliggende mogelijkheden:  Geen andere gebieden in de buurt met vraag of aanbod.

3. Geen tussenliggende mogelijkheden:  Geen andere gebieden in de buurt met vraag of aanbod.

Handel komt pas op gang als er een koopkrachtige vraag is. De oorzaken van de honger liggen op wereldschaal gezien dus niet in de aanbodzijde maar aan de vraagzijde. Opvallend is de dominantie van tarwe en rijst binnen de handelsstromen.

Ruilvoetverslechtering is verslechtering van het verhoudingsgetal dat aangeeft hoeveel een land moet exporteren om een bepaalde hoeveelheid goederen te kunnen importeren. De lage inkomenselasticiteit van de agrarische producten is hierbij een belangrijke verklarende factor.

Ook importheffingen zijn handelsbelemmeringen.

De geglobaliseerde landbouw heeft drie belangrijke kenmerken:

1. Een mondiale organisatie van de productieketen en de vorming van voedselnetwerken(=kleine boer op lokale schaal is verbonden met activiteiten op een hoger schaalniveau, zoals de verwerking van de landbouwproducten en de mondiale distributie).

2.Mondiaal transport van verse groenten, fruit en bloemen

3. Een grote macht van de niet-landbouwsector

Met de ecologische voetafdruk voor voedsel wordt de totale ruimte in hectares op aarde bedoelt die een persoon voor de productie van zijn voedselpakket gebruikt.

Deze verschilt naar mate van welvaart. Bewoners van rijke landen   Grotere afdruk bv. door veel vlees eten. De productie van voedsel in de landbouw is sterk afhankelijk van de mate waarin de boeren toegang hebben tot de hulpbronnen land en water. Bevolkingsgroei leidt vaak tot een afname van de productiviteit. De opbrengsten per hectare kunnen weliswaar toenemen, maar als de bevolking veel harder groeit, dan is er toch nog een afname van de productiviteit per man.   gedeelde armoede/shared poverty

Er zijn twee manieren waarop men in de wereld probeert om de toegang tot land te vergroten:

1. Landhervormingen

Latifundia: grote extensief gebruikte grootgrondbezittingen in Latijns Amerika.

Minifundia: kleine intensief gebruikte landbouwbedrijfjes in Latijns Amerika

2.  Agrarische kolonisatie

Boeren migreren naar dunbevolkte gebieden en beginnen er met landbouw. Ook de toegang tot water is een groot probleem in ontwikkelingslanden.   Onvoldoende neerslag Stuwdammen en de aanleg van irrigatiesystemen wordt vaak gezien als de oplossing.

Als mensen eenmaan onvoldoende voedsel tot hun beschikking hebben, dan komt men al snel in een  vicieuze cirkel van gezondheid en honger.  Doordat de armen weinig voedsel produceren zijn ze ondervoed en lijden ze honger   ze zijn veel ziek en kunnen niet voldoende werken   zo kunnen ze weinig voedsel produceren   terug bij af.  De meest kwetsbare groepen in de samenleving worden vaak het hardst door armoede en honger getroffen.   Bijvoorbeeld vrouwen = genderproblematiek.

De verspreiding van hiv/aids heeft een grote invloed op de productie van voedsel in veel Afrikaanse landen.  De Groene Revolutie is de introductie van een aantal technische vernieuwingen die de landbouwproductie in ontwikkelingslanden snel moest laten stijgen om zo de groeiende bevolking van voedsel te kunnen voorzien.    Nieuwe gewassoorten speelden hierbij een grote rol.= Highyielding varieties (HYV).  Nadelig aan de GR:

- Niet iedereen kan er van profiteren   voor nieuwe gewassen is geld nodig

- nadelig voor het milieu   toenemend gebruik van bestrijdingsmiddelen en kunstmest

Tegenwoordig maakt men gebruik van genetische modificatie/manipulatie voor het vergroten van de agrarische productie.  Door een explosieve bevolkingsgroei in de laatste eeuw is er een keten van natuurlijke evenwichtsverstoringen ontstaan.  Verwoestijning en bodemerosie zijn twee vormen van evenwichtsverstoring waardoor de voedselproductie in veel gebieden sterk vermindert. Beide vormen van landdegradatie ontstaan omdat de carrying capacity wordt overschreden.

Overbeweiding = te veel vee in een weidegebied

Politieke factoren spelen vaak een rol bij het ontstaan van ondervoeding en honger.  oorlogen, conflicten.

Deze ontstaan meestal door regionale etnische en ren religieuze spanningen.

Het internationale handelsbeleid leidt in sommige gebieden zelfs tot daling van de voedselproductie: Exportsubsidies zorgen ervoor dat voedseloverschotten uit de rijke landen op de wereldmarkt gedumpt worden.   Hierdoor daalt de prijs van veel landbouwproducten, waardoor boeren onvoldoende inkomsten hebben.   Als boeren vervolgens besluiten naar de stad te trekken en de voedselproductie stil te leggen, dan kan dat consequenties hebben voor de voedselzekerheid in een land.

De internationale politiek kan voedselproblemen echter ook oplossen:

  • voedselnoodhulp
  • programmavoedselhulp
  • projectvoedselhulp

De Food and Agriculture Organization (FAO) en het World Food Programma (WFP) zijn twee onderdelen van de VN die een bijdrage leveren aan de vermindering vaan honger in de wereld.

Afzonderlijke landen kunnen ook een bijdrage leveren aan oplossingen   Ontwikkelingssamenwerking

REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.