Zakelijke gegevens

Auteur: De auteur van het boek ‘Zwendelaars?’ is de vorig jaar overleden schrijver Johan Diepstraten.

Titel: De titel van het boek is ‘Zwendelaars?’ Zo heet het boek omdat het ten eerste gaat over een man die een boek heeft geschreven dat ‘Zwendelaars’ heet en hij is ook een van de hoofdpersonen in het boek en ten tweede omdat diezelfde man ook nog eens een bedrieger blijkt te zijn. Hierover een duidelijke uitleg in de samenvatting.

Uitgever: De uitgever is Elzenga thrillers.

Uitgave: Het boek is uitgegeven in 1999 in Amsterdam en het is de 1e druk.

Inhoudelijke gegevens

Samenvatting: De begrafenis van Davids vader wordt verpest door een zwerver. Hij is duidelijk boos op de vader van David: “Hij was een schoft”. David krijgt deze brief van de zwerver in zijn jaszak gestopt:

Beste David, Je kent me niet, maar ik moet je dringend spreken. Over iets van vroeger wat voor jou heel belangrijk is. Kom na de begrafenis naar het monument van de
onbekende soldaat in het Slingerlandbos. Honderd meter
verderop staat een boswachterswoning waar ik tijdelijk
woon. Je hoeft niet aan te bellen, de deur staat altijd open. Laat dit briefje niet aan je moeder zien. Marijke
Ouwerling en haar confrères houden al veertien, vijftien
jaar de deksel op de doofpot. Tot vanmiddag, Hans van Lelyveld

David overlegt met zijn beste vriendin Saskia of ze er wel naar toe zullen gaan. Uiteindelijk besluiten ze te gaan. Onderweg zien ze dat de zwerver wordt aangereden. Ze kunnen nog net zien dat het een oude witte sportauto is, die weg rijdt. Hij vertelt bij bewustzijn dat er een boek voor David in de hut ligt. Daarna overlijdt de zwerver. Ongeluk of moord? Saskia en David gaan op zoek naar ‘het boek in de hut’. Ze vinden een huiskamer met een t.v. en een computer met een scanner. Saskia maakt daar voor de grap een foto met een fototoestel dat ze daar vond, maar David is zo slim om het fotorolletje mee te nemen, zodat ze niet ontdekt worden bij ‘het inbreken’. In de computer vinden ze een brief voor een uitgever van het boek Zwendelaars. Ook vinden ze het boek voor David, maar daar blijkt niets in te staan. David spreekt de zus van de zwerver als hij het graf van zijn vader bezoekt. Zij vindt het allemaal nogal vreemd: ”Ik ken hem,” zei David. “Hij was hier vorige week op de begrafenis van mijn vader.” “Dat weet ik. Hij heeft de plechtigheid verstoord. Dat hoorde ik van de politie.” “Wij begrepen het niet.” “Ik ook niet. Maar er moet iets gebeurd zijn in het verleden waardoor hij zo is geworden. Hij verkleedde zich zelfs als zwerver.” “Verkleedde,” herhaalde David. “Was hij dat dan niet?” “Hoe kom je erbij. Hij heeft een bloeiend adviesbureau in Rotterdam. Maar een paar weken geleden was hij opeens verdwenen. Weg, zonder aan iemand iets te laten weten. Hij was weleens vaker een tijdje weg, maar altijd kondigde hij dat van tevoren aan. Deze keer niet, dat was zo vreemd.” David laat later uit nieuwsgierigheid het fotorolletje ontwikkelen. De familie van David en David zelf staan er veel op. Saskia en hij begrijpen dat de foto’s van de ouders van David, foto’s zijn van plekken uit de studententijd van hen. Ze gaan samen op onderzoek uit. Ze doorzoeken het hele dossier van Hans van Lelyveld, door in te breken op het advocatenkantoor van hun vaders, die samen werkten. Ze worden ontdekt door camera’s en opgepakt als ze naar buiten gaan. Saskia en David vertellen alles aan rechercheur Koen van der Wiel en ze beslissen om alles verder met z’n drieën op te lossen en te onderzoeken. ’s Nachts leest de rechercheur het hele dossier door. Daaruit blijkt Hans een straf had van vijf jaar wegens fraude. Op de begrafenis van de zwerver ziet David, die expres een beetje gaat rondneuzen, de zus van de zwerver weer. David rent weg omdat hij besluit haar toch niet te willen spreken. Als hij weer thuis komt, ligt er een brief voor hem op de deurmat. De brief is van Hans. Daarin beweert hij dat hij zijn vader is en dat hij foto’s heeft gemaakt. Die foto’s zou hij gebruiken in zijn boek Zwendelaars. In dat boek legt hij uit hoe hij te pakken is genomen door de ouders van David en Saskia. Verder vertelt hij over zijn gedrag op de begrafenis van Davids vader!! David begrijpt natuurlijk niets van de brief, want de zwerver werd op de terugweg van de begraafplaats naar huis aangereden en had dus geen tijd om een brief te schrijven. Koen, David en Saskia gaan op onderzoek uit. Ze gaan met z’n drieën naar de geïnteresseerde uitgever. Hij heeft helemaal geen reactie gegeven op het boek. Hij vertelt dat hij wel een samenvatting ontvangen heeft. In die samenvatting staat dat Paul, de vader van Saskia, Marc en Marijke, de ouders van David, Hendrik, de oom van David en Hans samen in een flat woonden. Bij een feest zou Marijke zwanger geworden zijn van Hans, maar Marijke trouwde met Marc. De vier vrienden pleegden een wraakactie vanwege het valse beschuldigen, volgens hen tenminste, van vader te zijn van David. Dat deden ze als volgt: ze deden zich voor als enquêteurs, vroegen aan de mensen of ze een spaarrekening hadden, zo niet dan werd er een spaarrekening geopend op die naam. Dan zetten ze er f 25,- op, vervalsten de boekjes en inden f 5000,-. Dat geld zetten ze op de rekening van Hans en die werd verdacht en veroordeeld. Hans, David en Saskia doen een huiszoeking in het echte huis van Hans in Rotterdam. Koen vindt daar een hele kamer die ingericht is als jongenskamer en er hangen allemaal foto’s van David, van z’n eerste stapjes tot nu. Daarna gaat Koen naar de psychiater van Hans. Voor Hans was het duidelijk werkelijkheid, dat hij de vader van David was, volgens de psychiater. Saskia vertelt alles aan haar vader. Hij is woedend. Op Saskia. Op David. Maar vooral op die rechercheur. Paul vertelt het verder aan Hendrik. Ze besluiten om het keihard te gaan spelen. Koen eist een gesprek met Paul, Marijke en Hendrik. Daaruit blijkt nogmaals dat iedereen woedend is: bijvoorbeeld Marijke: “Mijnheer Van der Wiel, u begrijpt er helemaal niets van. Ik word al jaren achtervolgd door deze Hans van Lelyveld. Op mijn studeerkamer boven bewaar ik misschien wel honderd brieven. Liefdesbrieven, dreigbrieven, fragmenten uit het boek dat hij aan het schrijven was.”. Ook Paul en Hendrik zijn duidelijk woedend: “Zelfs een beginnend advocaat maakt gehakt van u.” zei oom Hendrik. “U werkt altijd samen met Maurits Verkerk van de technische recherche heb ik begrepen?” vroeg Paul de Zeeuw. “Waarom vraagt u dat?” “De afluisterapparatuur, de vingerafdrukken.” “Dat heb ik zelf gedaan,” zei Koen van der Wiel. “Nee, daar bent u niet slim genoeg voor,” zei Paul de Zeeuw. “U hoort nog van ons.” David gelooft zijn moeder. Het is onmogelijk dat Hans zijn vader is. David schaamt zich dat hij aan zijn moeder getwijfeld heeft. David verveelt zich en besluit nog maar eens naar de plek van het ongeluk te gaan. Ook gaat hij nog even naar ‘de hut’ en het boerderijtje van oom Hendrik. En daar gebeurt het. Opeens ziet hij onder een hooiberg de witte sportauto verborgen staan! David vertelt alles aan Saskia tijdens haar verjaardagsfeest. Zij is boos op hem, vanwege het verpesten van het feest. Dan besluit David om zijn moeder in vertrouwen te nemen. Zij gelooft David en ze laat hem een aantal dreigbrieven zien. Daarin staat onder andere dat Hans David wil en als dat niet gebeurt zal hij haar vermoorden. Marijke zegt: “Als oom Hendrik mij verlost heeft van die kwelgeest, ben ik hem nog dankbaar ook.” David twijfelt of hij oom Hendrik zal aangeven. Ja, omdat hij iemand heeft vermoord? Of nee, omdat het een schande zal zijn voor de familie en het advocatenkantoor. Even later dit gesprek: “Ik moet naar het politiebureau,” zei Saskia door de telefoon. “Heb jij soms weer iets stoms uitgehaald?” “Nee.” “Mijn verjaardagsfeest. Toen zei je dat je een witte sportauto had ontdekt bij oom Hendrik. Heb je dat aan Koen van der Wiel verteld?” “Nee.” “Waarom moet ik nu ineens een getuigenverklaring af komen leggen?” “Geen idee.” “Waarom ben je zo kortaf? Waarom ontloop je me op school? Heb je iets te verbergen?” “Hoe kom je daarbij? “Omdat je zo raar doet. Daarom.” “Ik doe helemaal niet raar. Jij ziet me niet meer staan.”

David wilde de hoorn op de telefoon gooien. Hoe langer hij met Saskia praatte, hoe bozer hij werd. “We moeten praten,” zei Saskia. “Waarover?” “Over onze getuigenverklaring, stommerd.” “Hoezo? Jij hebt niks gezien.” “Daarom juist. Ik kom direct naar je toe.”

David begreep wat Saskia wilde. Hij had het altijd al vermoed. Saskia was er niet op uit om de waarheid te achterhalen. Nee, ze wilde de familie beschermen. De moord op Hans van Lelyveld interesseerde haar niet. Boos zat Saskia op de rand van zijn bed. “Dus jij hebt de sportwagen ontdekt bij oom Hendrik.” David vertelde. Over de vervallen schuur. De hooiberg. De moddersporen. “Ik weet dus zeker dat met die auto Hans van Lelyveld is aangereden. Geen twijfel mogelijk.” “We moeten oom Hendrik beschermen,” zei Saskia. “Moeten we dat?” “Wat wil je dan? Naar de politie gaan en hem aangeven?” “Weet je wel wat je zegt?” David merkte dat zijn ogen begonnen te tranen. “Oom Hendrik heeft het gedaan. Hij heeft Hans van Lelyveld aangereden. Hij is een moordenaar!” “Misschien was het wel een ongeluk.” Saskia keek hem uitdagend aan. “Dat is onze zaak niet.” David staarde haar verbijsterd aan. Was dit Saskia? Had ze dan helemaal geen gevoel? “We moeten dit zakelijk aanpakken,” zei Saskia. “Ik heb erover nagedacht. We kunnen getuigen dat we een auto hebben gezien. Een rode, een blauwe, een groene, maakt niet uit. Als het maar geen witte is. Onze verklaring moet kloppen. Dan is het Koen van der Wiel tegenover ons. Dat winnen we altijd.” “En dan?” vroeg David. “Kun jij oom Hendrik nog recht in de ogen kijken daarna?” “Moet dat dan?” “Ik doe niet mee met jou,” zei David. “Ik kan het gewoon niet.” “Je weet wat er gebeurt als we oom Hendrik aangeven. Grote verhalen in de kranten. Schande over het kantoor, misschien mijn vader werkeloos. Is dat wat je wil?” David wist dat Saskia hiermee zou aankomen. Hij had de argumenten al zo vaak zelf bedacht de afgelopen dagen. Van het levenswerk van zijn vader zou niets overblijven.

De dag daarop moeten David en Saskia een getuigenverklaring afleggen. Allebei apart. Ze vertellen precies hetzelfde en Koen zegt - een beetje onduidelijk weliswaar - dat hij als hoofdverdachte Marijke heeft. Daarom wil David direct een nieuwe getuigenverklaring en hij vertelt nu alles eerlijk. Dan gaan Koen, Maurits, David en Saskia naar de hooiberg. Ze zijn ervan overtuigd dat de bandensporen hetzelfde zijn, ze nemen de modder van de berm, die nog in de sporen zit, mee en ze vinden vingerafdrukken van oom Hendrik in de auto. Nu is het dus wel duidelijk dat Hendrik de moordenaar is. Even later weigert David de erfenis van Hans van f 750.000,-. Want hij wil niets, maar dan ook helemaal niets, meer met Hans van Lelyveld te maken hebben.

Karakters: David: David is erg onzeker, hij weet niet wij hij moet geloven, Hans of zijn moeder. Hij weet wel zeker dat hij de moord wil oplossen. Saskia: zij wil absoluut niets te maken hebben met de moord op Hans van Lelyveld: “Maar dat betekent dat wij eraan helpen om mijn vader te beschuldigen”. En als uiteindelijk blijkt dat oom Hendrik de dader is, wil ze hem op het eerste gezicht ook niet aangeven. Marijke: Marijke is erg kwaad op rechercheur Koen van der Wiel, omdat hij zomaar zonder toestemming van haar eropuit ging. Ze vond dit veel te gevaarlijk. Hans: hij was een psychiatrisch patiënt en hoorde kwade stemmen door zijn hoofd. Hij verbeelde zich totaal dat hij de vader van David was. Paul: een duidelijk emotionele man, want hij leeft ontzettend met Marijke mee en flapt alles wat hij wil zeggen er gewoon uit.

Hendrik: hij is een man die erg met zijn familie meeleeft, want hij vermoordt Hans van Lelyveld omdat hij Marijke lastig valt. Toch is hij wel een agressieve man: De zwerver maakte aanstalten om weg te rennen. Hij hinkte naar de gietijzeren poort. Maar oom Hendrik was sneller. Drie keer raakte hij de zwerver vol op zijn gezicht. De zwerver zat op zijn knieën en beschermde zijn ogen met zijn handen. Oom Hendrik trok hem overeind en schudde hem door elkaar alsof hij met een lappenpop aan het stoeien was. Daarna wierp hij het weerloze lichaam van zich af en sloeg het stof van zijn kleren. De zwerver bleef languit op het grindpad liggen.

Koen: een erg slimme en doordachte man. Een voorbeeld: “Wie is uw hoofdverdachte?” vroeg Saskia. “Dat kun je zelf wel bedenken,” zei Koen van der Wiel. “Ik zal haar achtervolgen, al ben ik met pensioen. Haar? Plotseling besefte David dat niet oom Hendrik de hoofdverdachte was. Zijn moeder! Koen van der Wiel zou zijn moeder lastig blijven vallen. Alleen zij had belang bij de dood van Hans van Lelyveld. David keek naar het strakke gezicht van de rechercheur. Hij wist weinig van hem, maar genoeg om te weten dat hij geen spelletjes speelde. “Ik wil een nieuwe verklaring afleggen,” ze David. “Dat vermoedde ik als,” antwoordde de rechercheur.

Verhoudingen: David en Saskia: dit zijn hele goede vrienden, maar Saskia houdt weinig rekening met David vind ik. Zij doet af en toe gewoon heel kattig tegen hem, terwijl hij een hele moeilijke tijd heeft: zijn vader is net overleden en bovendien heeft hij ook nog last van dat gezeur over Hans van Lelyveld. David en Marijke: zij hebben een goede band met elkaar, maar ze hebben nog wel eens meningsverschillen. David bijvoorbeeld wil de moord oplossen, maar Marijke wil er niets van weten. David en oom Hendrik: dit zijn volgens mij niet de beste vrienden. Oom Hendrik is erg agressief en dat vindt David niet fijn, maar hij laat daar niks van aan oom Hendrik merken. Het lijkt wel alsof hij bang is voor hem.

Plaats: Het grootste gedeelte speelt het zich af in de stad of het dorp waar David, Marijke, Saskia en Marc wonen, maar af en toe zit er wel een hoofdstukje tussen dat zich in het bos afspeelt. Ook is er een aantal hoofdstukken dat zich afspeelt in Rotterdam, de huiszoeking in het huis van Hans bijvoorbeeld.

Tijd en tijdsverloop: Het boek speelt zich af in één van de laatste jaren. Er komen namelijk computers, scanners, minicamera’s en vingerafdrukmethodes in voor. Het tijdsverloop is erg klein. Dat zal misschien een maandje zijn of iets meer, maar lang is het niet.

Verhaalsoort: De uitgever van dit boek is Elzenga thrillers, maar ik moet zeggen dat ik het meer een detectiveboek dan een thriller vind. Bovendien staat er als logo op de rug van het boek dat het een detectiveboek is

Bedoelingen schrijver: De bedoeling van Johan Diepstraten zijn denk ik vooral de lezer amuseren. Maar misschien wil hij er wel mee zeggen: “Pas op, dit kan iedereen gebeuren!”

Auteursinformatie

Persoonlijk: Johan Diepstraten is geboren op 30 maart 1951 in Breda. Daar volgde hij ook de middelbare school. Hij studeerde aan de Universiteit van Amsterdam Nederlands. Van 1979 tot 1989 was hij redacteur van het tijdschrift Bzzlletin; voor het radioprogramma ‘Het zout in de pap’ maakte hij interviews met schrijvers; en voor het Bredase dagblad De Stem schreef hij verslagen en was hij tv-criticus. Dat laatste deed hij ook voor de Volkskrant. Daarnaast gaf hij Nederlands aan de Nationale Hogeschool voor Toerisme en Verkeer in Breda. In het voorjaar van 1999 werd bij Johan Diepstraten een ernstige vorm van kanker gevonden. Hij overleed op 13 september 1999. Biografie: De verborgen steeg (1986) Samen geschreven met Sjoerd Kuyper
De branden van de Duivelsbrug (1987) De samenzwering (1989) De ondergang van de Batavia (1990) Het verraad van de Vloeiweide (1991) Eén vinger per dag (1994) Samen geschreven met Roel Bossink
In de grot van de beestmensen (1995) Samen geschreven met Willem van Dongen
Het geheim van de kroonprins (1995) De drugskoerier (1995) Samen geschreven met Roel Bossink
Doelwit Saïda (1997) Samen geschreven met Roel Bossink
Geef hem een knal! (1998) Dood door schuld? (1998) Samen geschreven met Roel Bossink
Joppa en de pestkop (1999) Zwendelaars? (1999)

Zijn mening over ‘Zwendelaars?’: Het is nogal wat als plotseling iemand beweert dat hij je echte vader is. Of als de politie iemand in je eigen familie gaat verdenken van een moordaanslag. Dat overkomt David Ouwerling, de veertienjarige hoofdpersoon in dit boek. Net als in de jeugdthriller ‘Dood door schuld?’ die ik samen met Roel Bossink schreef, moet de hoofdpersoon keuzes maken. David Ouwerling wordt door zijn vriendin Saskia overgehaald om een valse getuigenis af te leggen bij de politie. Zo denken ze het advocatenbureau Ouwerling, Ouwerling & De Zeeuw van de ondergang te kunnen redden. Liegen of de waarheid spreken, dat is het thema in ‘Zwendelaars?’ Ik heb speciaal voor twee hoofdpersonen gekozen, die allebei vanuit hun eigen situatie tegen de moordzaak aankijken. David wil eerherstel voor zijn gestorven vader Marc, die op zijn begrafenis nog werd uitgemaakt voor een oplichter. En hij twijfelt lang of de zwerver die zich voordeed als zijn vader misschien toch zijn biologische vader is. Dan zou hij ook de karaktertrekken van hem hebben. Voor Saskia de Zeeuw ligt het heel anders. Zij is bang de goede naam van het advocatenkantoor kwijt te raken. Alles wat haar vader opgebouwd heeft, zou in één klap weggevaagd worden. Schande voor haar familie. Dat wil ze voorkomen. Onderwerpen: Veel boeken van Johan Diepstraten zijn detectiveboeken. ‘De ondergang van de Batavia’ en ‘Het verraad van de vloeiweide’ zijn geen detectiveboeken, maar deze boeken gaan over de geschiedenis. ‘Geef hem een knal!’ Is ook geen detectiveboek, maar een boek over sport. De boeken ‘De branden van de Duivelsbrug’, ‘De ondergang van de Batavia’, ‘Het verraad van de Vloeiweide’, ‘In de grot van de beestmensen’ en ‘Het geheim van de kroonprins’ zijn gebaseerd op ware gebeurtenissen. De boeken ‘Een vinger per dag’, ‘De drugskoerier’ en ‘Doelwit Saïda’ zijn boeken die bedoeld zijn voor kinderen van ongeveer dertien jaar met een leesachterstand. Het boek ‘Geef hem een knal!’ is geschreven op AVI 5 niveau en is opgenomen in de serie Zoeklicht.

Belangrijkste werk: Zijn belangrijkste werk is ‘Dood door schuld?’. Dit boek bestaat eigenlijk uit verschillende verhaallijnen. De eerste is die van Jeanette die in de trein een excuusbrief schrijft aan haar beste vriendin Doris, omdat ze een geheim heeft doorverteld. Dan is Doris getuige van een ernstig treinongeluk. Dat wordt veroorzaakt door een auto, met daarin twee mannen die de rode lichten van de spoorwegovergang hebben genegeerd. Maar liefst 136 mensen komen om het leven, onder wie Jeanette, die in de verongelukte trein zit. In de tweede verhaallijn komt de lezer terecht in het politiebureau, waar blijkt dat één van de mannen in de auto een agent van dat bureau is: Tom Ferreira. De andere man is Toms vader. Hij is in de vlammen omgekomen. Tom zelf kon nog op tijd uit de auto komen. Het derde gedeelte van het verhaal speelt zich af op Curaçao, waar Tom Ferreira vandaan komt. Hij was een Antilliaanse drugsbende op het spoor.

Oordeel van de critici: In zijn hele carrière is Johan Diepstraten trouw gebleven aan het uitgangspunt dat hij al aan het begin besliste: het schrijven van spannende boeken. Als men de kritieken bekijkt is hij daarin geslaagd. Veel van zijn boeken werden bekend vanwege de spanning, de levendige en vlotte stijl van schrijven. Muriel Boll over ‘Dood door schuld?’: “Ik vind het een heel volwassen thriller, een verhaal dat je direct pakt en waarin je ademloos blijft lezen, een ijzersterk verhaal waarin er veel personages worden gebruikt en het toch overzichtelijk blijft.” Ook in zijn historische boeken en in de boeken voor jongere lezers en moeilijkere lezers heeft Diepstraten altijd geprobeerd door middel van spanning de aandacht van de lezer te blijven trekken. Ria Schepper over ‘Geef hem een knal!’: “In een vlotte stijl geschreven”. In het boek ‘Joppa en de pestkop’ gebruikte Johan Diepstraten ook spanning om de lezer nieuwsgierig te maken naar de afloop van het ‘pestprobleem’. Vrijwel alle critici waarderen de realiteit van Johan Diepstraten, die in zijn verhalen onrealistische momenten wist te vermijden. Over het ontbreken van diepgang en de soms oppervlakkige karakters oordeelde de kritiek feller.

Eigen mening

Beoordelingswoorden: Werkelijk: het verhaal zou denk ik bij iedereen voor kunnen komen. Mensen zoals Hans komen nou eenmaal voor. En de rest van het verhaal volgt daarop eigenlijk vanzelf: de agressieve oom, de woedende Marijke, de nieuwsgierige David. Dit heeft allemaal als oorzaak dat Hans niet helemaal in orde was. Begrijpelijk en onbegrijpelijk: aan het begin van het verhaal, vooral de eerste tien hoofdstukken (het boek bevat er 31), dacht ik soms: “Hè, dat snap ik niet”. Maar later zag ik dan ineens iets staan waarbij ik dacht: “Oh, dus dat bedoelden ze ermee”. Verrassend: Ik heb eigenlijk nooit gedacht: “Oh, nu gaat dit gebeuren” en dat dat dan ook echt gebeurde. Bij voorbeeld het vinden van de auto onder de hooiberg is niet voorspelbaar en vooral het feit dat oom Hendrik de moordenaar is, had ik ook niet kunnen bedenken. Ik dacht steeds aan Marijke of aan Paul. Vlot verteld: Johan Diepstraten staat sowieso bekend om zijn vlotte vertellen en dat vind ik in dit boek duidelijk te merken. Zelf mag ik maar een kwartier lezen voordat ik ga slapen, maar na dat kwartier wilde ik altijd nog even doorlezen en soms las ik ook door omdat ik te diep in het boek verdiept was en de tijd vergat. Het werd nooit saai of traag.