Deel 1: verhaalanalyse:

Algemene informatie over het boek en de schrijver: Titel: Zonder grenzen. Schrijver: Kristien Hemmerechts. Eerste druk: 1991. Gelezen druk: Grote lijsters 1997. Uitgever: Wolters-Noordhoff Groningen en Wolters Plantyn Deurne.

Kristien Hemmerechts werd op 27 augustus 1955 in Brussel geboren. Haar moeder is lerares Latijn en haar vader journalist. Na de middelbare school ging ze Germaanse filologie studeren. Ze las tijdens haar veel werk van vrouwelijke schrijvers. Dit stimuleerde haar zelf te gaan schrijven. Eerst schreef ze in het Engels, maar in 1987 debuteerde ze in haar eigen taal met AEen zuil van zout. Hemmerechts schrijft graag over de relatie man-vrouw. Enkele andere boeken van haar zijn: Zegt zij, zegt hij, lang geleden, brede heupen en altijd met uw gezever, gij.

Titel, ondertitel en motto: Het boek heet Zonder Grenzen. Dit heeft meerdere betekenissen. De familie in het boek is verdeeld. Men lijdt hieronder. Dit lijden is zeer indringend: zonder grenzen. Het lijden gaat door, heel je leven, waar je ook heengaat. Het blijft je achtervolgen. Eén van de hoofdpersonen gaat ook reizen om haar lijden te ontvluchten, maar dat lukt niet. De titel van het boek zou je ook nog anders kunnen interpreteren. In het boek lijkt het wel of alles kan en alles mag: overspel, echtscheiding, incest, diefstal, en hoererij. Alles kan en niemand maakt zich er druk over. Er is niemand die de grenzen bepaalt. De titel verwijst ook naar het leven van Emilia, de dochter in het verhaal, zij gaat bij Artsen zonder Grenzen. Er is geen motto en geen ondertitel. Wel is het boek opgedragen aan Tine Libbrecht.

Samenvatting: Petra en Victor zijn getrouwd stel en hebben een tweeling: Emilia en Simon. Petra werkt en Victor zorgt voor de kinderen. Hij wilde ooit arts worden, maar door een ongeluk mist hij een paar vingers. Victor gaat vreemd met vrijwel elke vrouw uit de buurt. Op een gegeven moment ontmoet hij Hannah Prat, een meisje dat zich tegen de wereld heeft gekeerd. Victor gaat van haar houden en begint zijn eigen leven te haten. Hij beseft echter dat hij nooit bij Hannah zou kunnen blijven, omdat zijn situatie en omgeving dat niet toelaat (hij heeft een vrouw en kinderen). Victor laat Hannah gaan, maar blijft al zijn oude liefjes houden. Petra heeft niet door wat haar man allemaal uitvreet, ze wil niet weten waarom hij er vaak \'s nachts niet is. Victor ontmoet Joëlle en besluit met haar te trouwen. Bij de scheiding besluiten Petra en Victor alles eerlijk te verdelen: ook de kinderen. Emilia blijft bij Petra in Brussel en Simon gaat met Victor in Parijs wonen. Petra heeft het er heel moeilijk mee om Victor los te laten. Ze voelt zich verraden, vooral als alle buurvrouwen hun affaires opbiechten. Petra blijft Victor echter missen en hij blijft zeer belangrijk in haar leven. De kinderen groeien gescheiden op. Vooral Emilia verlangt vaak heel erg naar haar broer. Emilia wordt arts en gaat bij Artsen zonder Grenzen. Petra heeft een grote som geld geërfd en gaat reizen. Ze belt Victor vaak op vanuit allerlei uithoeken. Ze blijven verbonden: door de kinderen en door hun geschiedenis.

Genre: Het boek is een psychologische roman. De gevoelens van de hoofdpersonen staan centraal.

Thema: Het thema is het verbonden zijn van een uit elkaar gevallen van een gezin. Het gezin van Victor en Petra is uit elkaar gevallen, maar ze blijven toch op een bepaalde manier een gezin. Ze blijven verbonden met elkaar en niks kan dat meer veranderen.

Motieven: Huwelijk: Het huwelijk speelt een hele grote rol in het boek. Petra en Victor, Joëlle en Victor, Emilia, die zo graag wil trouwen en tot slotSimon en zijn vrouw. Het huwelijk is voor hen allemaal heel belangrijk. Ontrouw: Victor is ontrouw aan Petra. Hij zit er wel enigszins mee dat hij ontrouw is, maar vindt het eigenlijk toch ook Petra\'s schuld: zij is er nooit. Scheiding of het gescheiden zijn: De scheiding tussen Petra en Victor was moeilijk, maar het gescheiden zijn blijkt, zeker voor Petra nog veel moeilijker. Onmacht: Petra zou heel erg graag willen, dat alles weer zou worden zoals het in het begin van haar huwelijk was. Dit zal echter nooit lukken, ze is daar niet machtig genoeg voor. Ook Emilia wil dat haar ouders weer bij elkaar komen, maar ook haar lukt dit niet. Gemis: Victor, Petra, Simon en Emilia allemaal missen ze elkaar, maar ze kunnen er niks meer aan doen. Hun leven is zo geworden dat ze nooit meer een echt gezin zullen zijn.

Structuur, samenhang en spanning: Het boek is fragmentarisch en niet chronologisch. Er missen grote gedeeltes in de tijd. Vaak hele jaren. Over de tachtiger jaren kom je bijvoorbeeld niks te weten. Er is niet zoveel samenhang tussen de verschillende hoofdstukken (9). Dit komt, omdat ze vaak in een ander perspectief zijn geschreven en omdat ze fragmentarisch zijn. Het zijn lossen flarden, die echter wel een redelijk beeld vormen over de gevoelens en emoties in het uit elkaar gevallen gezin. Er zijn meerdere verhaallijnen in het boek. Die rond het leven van Victor, van Petra, van Simon en dat van Emilia. Samen vormen deze vier verhaallijn, een grote verhaallijn: die rond het uit elkaar gevallen gezin. Er is weinig of geen spanning in het boek. Dit komt, omdat het boek niet chronologisch is. Je weet bijvoorbeeld dat Victor er niet met Hannah vandoor gaat, omdat je al in een eerder hoofdstuk hebt gelezen dat hij met zijn nieuwe vrouw Joëlle in Parijs gaat wonen. Je valt in het begin midden in het verhaal en het verhaal eindigt open. Het laatste hoofdstuk speelt in 1969, maar er zijn ook hoofdstukken die in 1990 spelen. Door deze hoofdstukken weet je toch hoe het verhaal afloopt.

Personages: Petra is niet zo\'n slimme en vooral emotioneel een niet erg sterke vrouw. Ze komt niet voor zichzelf op en gaat na de scheiding niet haar eigen leven leiden, maar blijft van vroeger dromen. Ze blijft op het gebied van haar emoties afhankelijk van Victor. Victor is een man die het niet zo nauw neemt met zijn trouw aan Petra. Hij is ook niet een erg sterk figuur. Hij laat zich heel makkelijk door gevoelens of verlangens meeslepen. Al zijn liefjes en Hannah Prat zijn daar voorbeelden van. Victor betert zijn leven wanneer hij met Joëlle is getrouwd.

Emilia is heel koppig. Ze wil altijd alles verbeteren. Ze wilde eigenlijk na de scheiding bij haar vader blijven, maar dit mocht niet. Ze probeert in de beginjaren van de scheiding uit alle macht haar ouders weer bij elkaar te brengen, wat niet lukt. Emilia heeft een hekel aan Joëlle, omdat die in haar ogen degene is die het onmogelijk maakt om haar ouders weer bij elkaar te krijgen. Ze voelt zich heel erg verbonden met haar broer. Wanneer ze groter is, gaat ze op ander niveau proberen alles te verbeteren. Ze doet dit door haar baan bij artsen zonder grenzen. Simon is de enige van het gezin waar je weinig over te weten komt. Hij groeit normaal en tevreden op in Brussel en accepteert Joëlle als een soort moeder. Hij wordt leraar en trouwt en krijgt een kind. Simon wordt, voor zover je weet, een heel normaal mens, zonder overdreven psychische gedachten, zoals de rest van zijn familie. Joëlle is een lieve zorgzame vrouw. Haar doel in haar leven is zo goed mogelijk voor haar gezin zorgen.

Tijd: Het verhaal speelt van 1968 t/m 1990. De vertelde tijd is dus 22 jaar. De verteltijd is veel korter. Over een heleboel jaar wordt helemaal niets vermeld. De jaren waar wat over wordt verteld zijn onmisbaar voor het verhaal: de jaren voor de scheiding, een paar jaar na de scheiding en de tijd wanneer de kinderen groot zijn en een eigen leven hebben (1990). Het verhaal is dus fragmentarisch. Het verhaal is niet chronologisch. Een hoofdstuk uit 1972 wordt bijvoorbeeld gevolgd door een hoofdstuk uit 1968. Er zijn best veel terugblikken, er wordt vaak over het verleden nagedacht. Het verleden is in het boek heel belangrijk. Door het gezamenlijke verleden is er de verbondenheid, waar het verhaal om draait.

Perspectief: Kristien Hemmerechts maakt gebruik van wisselende perspectieven. In hoofdstuk 1, 4 en 7 wordt vanuit het gezichtspunt van Petra geschreven, dit gebeurt in de zij-vorm. In hoofdstuk 2, 5 en 8 schrijft Hemmerechts vanuit de persoon van Emilia, dit gebeurt in de ik-vorm. Hannah Prat is in hoofdstuk 3 en 6 in de zij-vorm aan het woord. Victor is alleen in het laatste hoofdstuk, nummer 9, aan het woord en dit is in de hij-vorm. De hij/zij-vormen die Hemmerechts gebruikt zijn verhulde ik-vormen. Door deze wisselende perspectieven weet ze een goed beeld te scheppen van de gedachtes en gevoelens die in het gezin rondgaan.

Ruimte: Een groot deel van het verhaal speelt zich af in Brussel. Daar woonden Petra en Victor toen ze nog getrouwd waren en Petra blijft daar ook na de scheiding wonen. Hannah woonde ook in Brussel. In Brussel zijn verschillende plaatsen belangrijk: bij Victor en Petra thuis, bij Hannah in het kraakpand, in de winkel van Petra, bij één van de buurvrouwen, op het perron. Een deel van het verhaal speelt zich ook af in Parijs, waar Victor met Joëlle woont. Een klein deel van het verhaal speelt zich af in Afrika, in Rwanda en Zaïre. Daar werkt Emilia in een vluchtelingenkamp. Taalgebruik en stijl: In het verhaal zijn weinig dialogen. Er wordt hoofdzakelijk gedacht. De hoofdfiguren zijn niet zo goed in communiceren en laten zich voornamelijk leiden door hun gevoel. De zinsbouw is niet ingewikkeld. Hemmerechts maakt gebruik van vrij korte zinnen met weinig ingewikkelde woorden.

Bronvermelding: Zonder grenzen, door Kristien Hemmerechts, de Grote lijsters uitgave 1997. Uitgegeven door Wolters-Noordhoff Groningen en Wolters Plantyn Deurne. http://www.scholieren.com --> uittreksels, zoeken op Zonder grenzen. De boekverslagen die dan verschijnen heb ik gebruikt.

Deel 2: Persoonlijke tekstbeleving: Over dit boek heb ik uitgebreide mening. Dit komt vooral, omdat de meeste personen me niet aanstonden. Laat ik echter beginnen met mijn mening over de stijl waarin het boek geschreven was. Ik vond het een leuke variatie om steeds per hoofdstuk van perspectief te wisselen. Kristien Hemmerechts doet dit om aan te geven dat, hoewel de ouders gescheiden zijn, de gezinsleden toch nog een sterke band met elkaar hebben. Ze wil aangeven dat het gezin doordat het gescheiden is, juist heel sterk verbonden is door het onderlinge verdriet. Hemmerechts heeft dit redelijk gedaan. Alleen mis ik een paar gezichtspunten. Zo krijg je nooit de visie van Victor, wanneer hij bij Joëlle woont. Ook de visie van Simon krijg je niet. Het boek is bijna geheel uit het vrouwelijk perspectief geschreven. Er is één hoofdstuk vanuit het perspectief van Victor. Daarin merk je hoe hij is: een echte vrouwengek. Doordat je toch de visie van het halve gezin mist, geloof ik niet zo sterk in de verbintenis door het gemis van de mensen in dat gezin. Ik heb eerder het idee dat Petra zich voortdurend aan Victor blijft opdringen. Van Victor krijg ik echter het idee dat hij dat opdringen van Petra vaak niet prettig vindt. De verbintenis is maar van één kant afkomstig. Emilia blijft voortdurend hopen dat alles weer zo als vroeger wordt, hoewel ze weet dat dat nooit zal gebeuren. Nee, in plaats van dat door de verschillende perspectieven de verbintenis tussen de mensen in het uit elkaar gevallen gezin duidelijker wordt, zie ik juist dat die verbintenis eenzijdiger wordt. Volgens mij heeft Victor maar van één vrouw echt gehouden: Hannah Prat. Victor is zwak. Hij durft zich niet uit zijn omgeving los te maken en zijn hart te volgen. Hij loopt wel zijn lustgevoelens achterna, maar wanneer hij die vrouw ontmoet waar hij echt van houdt, schrikt hij terug. Victor schrijft een afscheidsbrief aan Hannah, daar staat onder andere het volgende in: ALieve Prat, denk niet dat ik je woede niet ken of herken. Denk niet dat ik een suffe burgeraap ben die zich van geen kwaad bewust is. Ik voel jou in mij, ik ben jou. Soms denk ik dat jouw hart in mijn lijf klopt. Ik ken je woede, ik ken je pijn, ze zijn de mijne. Maar ik ben gedoemd te leven met mensen die niet merken of ik er ben of niet. Ik loop rond in tochtige vertrekken, tref sporen van bewoning aan, maar waar gewoond wordt kom ik niet. Iedereen is doof, blind en stom, en nergens woont een mens. Je Victor. (Blz. 232-233). Victor voelt zich duidelijk verbonden met Hannah. Hij begrijpt haar en houdt van haar, maar hij durft niet zijn veilige leventje te verlaten. Zijn leventje met zijn vrouw, tweeling en bergen vriendinnen. Hannah wordt zwanger van Victor, je komt niet te weten hoe het met haar of met haar kind afloopt. Ze had gedroomd dat het kind dood geboren zou worden, maar of dat ook gebeurt kom je niet te weten. Hannah is een bijzonder persoon, ze gelooft in een verlosser en ziet Victor als die verlosser. Haar ouders zijn heel rijk, maar Hannah wil geen rijkeluiskindje zijn, ze bedelt liever. Ze woont met een stel vrienden in een kraakpand. Ze heeft ook in de gevangenis gezeten, omdat ze een bomaanslag wilde plegen. Hannah Prat verlangt naar een wereld zonder onrecht, want ze weet heel goed dat de wereld onrechtvaardig is. Ze is kwaad op de wereld en droomt vaak heel eng. Ze vertelt die dromen dan aan Victor, die uitleg moet geven. Wanneer ze Victor voor het eerst ziet weet ze al dat hij haar verlosser zal zijn en dat hij haar zal verlossen door zwangerschap.

Om even dieper op Victor in te gaan. Hij heeft dus heel veel vriendinnen. Hij heeft daar ook alle tijd voor, want Petra werkt (ze heeft een eigen winkel) en hij zorgt voor het huishouden en de kinderen. Victor vindt zijn ontrouw ook de schuld van Petra. Zij is er nooit. Op een gegeven moment scheidt hij van haar en gaat hij met zijn nieuwe vriendin/tweede vrouw in Parijs wonen. Simon gaat bij hem wonen en Emilia blijft in Brussel bij haar moeder. Het gezin in Parijs wordt als een modelgezin gepresenteerd en ik weiger te geloven dat het dat ook is. Joëlle wordt gezien als de ideale moeder, ze is thuis en zorgt voor Simon en later ook voor haar eigen kind. Victor studeert weer en wordt arts. Ik kan niet geloven dat Victor nu opeens niet meer vreemd gaat. Het zat zo in hem. Toch wordt er in het boek geen woord over gerept. Victor lijkt volmaakt gelukkig en trouw in Parijs bij Joëlle. Slechts één keer komt naar voren dat Victor het in zijn nieuwe ideale gezinnetje wel eens moeilijk heeft. Scheiden is sterven. Het was Victor die dat had gezegd. Scheiden is een oefening in de dood. Het is als breken met alcohol Ze kon horen dat hij gedronken had, zijn zinnen kwamen moeizaam uit zijn mond. Hij had de telefoon beneden opgenomen, al was het na drie uur \'s nachts. ... Ze hoorde dat hij huilde. Dat was haar rol. Huilen, eisen dat hij luisterde. Toen zei hij: \'Scheiden is sterven. Het is als breken met alcohol. Je liegt dagen en nachten te zweten en te rillen tot je denkt: nu ben nik het ontwend, nu heb ik het uitgezweet. Je staat op, voelt je bevrijd, herboren, herrezen, en dan gebeurt het, dan slaat het opnieuw toe. Maar het gaat voorbij. Geef jezelf tien, twaalf crisissen en je mag hopen dat het voorbij is, dat je afscheid hebt genomen. Echt voorbij is het natuurlijk nooit.\' \'Maar waarom ben je dan weggegaan?\' \'Omdat ik ben weggegaan.\' \'We hadden het kunnen uitpraten.\' \'Er was te veel gebeurd, Petra, het heeft geen zin het op te rakelen. (Blz. 188). Dit was een telefoongesprek tussen Petra en Victor. Normaal gesproken was het Petra die tijdens dit soort gesprekken aan het woord was. Dit is het enige gesprek in het hele boek waaruit blijkt dat Victor het ook moeilijk heeft gehad met de scheiding. Dit gesprek speelt in 1990 en de scheiding is in 1972. Petra vind ik een dom mens. Het enige waar ze voor leeft is Victor. Ze erft een som geld en gaat verre reizen maken, maar belt Victor constant op om met hem te praten. Petra geeft haar leven weinig zin, ze leeft in het besef van Victor te houden, maar meer ook niet. Dat vind ik kortzichtig. Simon maakt het allemaal niet zoveel uit. Hij houdt van zijn ouders, van Joëlle en van zijn zus. Hij vindt het allemaal goed. Emilia is heel anders dan haar broer. Ze wil altijd helpen. Eerst probeert ze haar ouders te helpen, door ze op allerlei manieren weer bij elkaar te krijgen. Emilia wordt arts en gaat bij Artsen zonder Grenzen. Ook daar helpt ze zich uit de naad. Ik bewonder haar kracht. Ook als het totaal mis gaat, lukt het haar (vaak wel na enige tijd) de draad weer op de goede manier op te pakken en door te gaan met haar leven. Ze is niet zoals haar moeder die haar hele leven blijft treuren om een man.