Van harte beterschap door Lévi Weemoedt

Over Lévi Weemoedt

Lévi Weemoedt is het pseudoniem van Isaäck Jacobus van Wijk, geboren op 22 oktober 1948 in Geldrop. Na het voltooien van het gymnasium studeert Isaäck Nederlands aan de universiteit van Leiden. Tussen 1970 en 1984 is Isaäck leraar Nederlands aan de Protestants-Christelijke scholengemeenschap Westland-Zuid in Vlaardingen. Hij is twee maal gehuwd en twee maal gescheidden. Hij heeft twee kinderen.
In de jaren zeventig (1976 – 1979) werkt Isaäck mee aan het satirische Amsterdamse studentenblad Propria Cures en in de jaren tachtig treedt Isaäck regelmatig op met Hans Dorrestijn.

Motto

Ook komen de engelen, maar zij gaan weder:
straks wordt het weer donker en stil…

François Haverschmidt

Samenvatting van de Inhoud

Deze gedichtenbundel bestaat uit drie ´gedichtenbundels´: Geduldig lijden, Geen bloemen en Zand erover. Ik zal van elk van de drie gedichtenbundels een samenvatting geven.

Geduldig lijden
De eerste van de drie gedichtenbundels gaat, zoals de titel al aangeeft, over lijden. Hij ziet zichzelf als een treurig persoon en niemand wil bij hem in de buurt zijn.
Alles in zijn directe omgeving is ook ´besmet´ met zijn leed. Hij snapt niet goed wat hij met het leven aan moet en (soms) wil hij liever dood. Alles in zijn ogen is negatief. Alleen aan zijn hond heeft hij nog ´steun´.
Er is ook sprake van een drankprobleem. Bijvoorbeeld ´s middags, als iedereen nog aan het werk is, zit hij al in de kroeg te drinken en na te denken. Hij ziet dat de mensen om hem heen, niet allemaal gelukkig zijn. Hij zegt er niets over, maar hij ontwikkelt toch een vorm van medelijden met hen.
Hij heeft ook moeite met de liefde. Vrouwen zien hem niet staan en dat vindt hij vervelend. Daardoor blijft hij alleen (samen met zijn hond...).
Hieronder volgen een aantal gedichten die nadere uitleg geven over het bovengenoemde:

Liefde is
Ach! hoeveel kopjes trok ik van dit zakje thee?
In hoeveel verzen heb ik jouw gezicht bezongen?
Ja, hoeveel maal verdween de zon in zee?
En hoeveel teer bleef achter in mijn longen?

Op hoeveel fietsen reed ik daaglijks naar je toe?
En hoeveel smoesjes zijn er in je opgerezen?
Zo veel, dat thans statistisch is bewezen:
`De liefde is toch zo een droef gedoe…`

Schöner wohnen
Geen vogel zingt, geen hier die kwinkeleert
in ´t kil vertrek, waaraan de dood komt knagen:
de leunstoel kraakt, door meen´ge worm verteerd;
´s nachts lig ik in een oorverdovend zagen.

Dan vind ik ´s morgens in het eiken tafelblad
de indrukken van honderdduizend kaken,
zie kleine rode voetjes op mijn klad:
een bloedrig spoor loopt dwars over mijn laken.

Het leven voel ik uit mij weggezogen
en geesteloos als een dode dichter zwerf
ik door de lege dag met mijn holle ogen
maar beelden van verrotting en bederf.
Waar ik ook heen kijk: overal kleurloos draf:
een vaas vol dode takken voor de ruiten;
wat vissen, drijvend in een mosgroen graf.
´t Verval is met geen dichte deur te stuiten.

Aan ´t kleinste groen volijv´ren hier de luizen:
Een plant is in een etmaal uit de pot.
Mijn hoop wordt kaalgevreten door de muizen.
Zelfs in mijn mooiste dromen zit de mot.

Nu alles wat hier leeft wordt weggezeist,
heb ´k niemand meer om het waarom te vragen,
want ´t bijtend zuur van deze bitt´re dagen
heeft ook jouw foto weggevreten uit de lijst.

Een avondje avenuen
Verveeld stond ik een tijd met Babs & Loes te praten;
Géén viel er op door een vertederend gebrek;
Een horrelvoet, een scheve heup of nek:
Ze hadden allebei precies de juiste maten.

Ze droegen allebei precies de juiste kleren
En aten allebei geen calorie te veel.
Maar door de uitspraak, die zich moeilijk liet verteren,
Klokte de eenzaamheid uit ´t diepste van hun keel.

Hun mannen dragen hele vlotte dassen,
Zijn doctorandus, architect of ingenieur;

Geven hun secretaresse fijn een scheur,
Als Babs & Loes wanhopig op de kind´ren passen.

Halfje wit
De bakker zie ik dagelijks verbleken;
De groenteboer stopt druiven in mijn tas.
Door heel de stad met stomheid nagekeken,
Zou ik verdomd graag willen weten wat er was.

Geen Bloemen
In de tweede van de drie gedichtenbundels staat een vrouw centraal (blijkbaar Jeanette) waarmee hij getrouwd was. De vrouw heeft hem verlaten. Uit de gedichten blijkt dat hij haar ontzettend mist en dat hij, nog steeds, ontzettend verdrietig is.
In een aantal gedichten wordt duidelijk dat hij zich vanaf zijn geboorte al niet ‘gewenst’ voelt. Het was liefde op het eerste gezicht toen hij Jeanette zag. Maar toen zij hem verlaten had, voelde hij zich nog vreselijker dan daarvoor. Hij heeft het ook weer over zijn hond, die ‘in de plaats’ van Jeanette is gekomen. Zijn overmatig drankgebruik komt in een paar gedichten weer naar voren.
Net zoals in “Geduldig Lijden” staat in “Geen Bloemen” een gedicht over zijn (voormalige) sport voetbal. Hij kon absoluut niet voetballen en de kinderen bij hem in het team konden dat niet uitstaan. In het veld was hij altijd verdrietig.
Hieronder volgen een aantal gedichten die nadere uitleg geven aan het bovengenoemde:

Lévi Beton
‘k Was op de bouw een kleine trieste timmerman,
die dapper meefloot naar de meest verdriet’ge wijven;

‘k riep: ‘Lekker stuk! Ik krijg subiet een stijve!’
‘Dikke lul driebier!’, antwoordde m’n maatje Jan.

Doch op een ochtend keek ik uit een hoog kozijn
En zag jou naad’ren met je kleine pekinesie!

Jan wou al brullen maar ik kneep zijn strothoofd fijn.
We stortten samen in een bak verse specie.

Asyl
Veel honden hebben baasjes,
Veel mannen wel een vrouw.
Ik heb alleen niemand
Waar ik zoveel van hou.

Met blijdschap…
Ik werd geboren en dat was al erg genoeg:
Ach! Moeder perste, maar de voet van Vader drukte.
En Zusje bad in stilte dat ’t mislukte.
Het resultaat staat vóór u in de kroeg.

Lullopertje
‘k Was ied’re wedstrijd weer de droefste van het veld
en liep neerslachtig wat van achteren naar voren.
Er was geen grasspriet of ik had hem al geteld,
En ‘k wist bij god niet of we wonnen of verloren.

Alleen bij toeval raakte ‘k in het spel betrokken:
Soms kreeg een tegenstander plots de slappe lach
Als hij mijn broek zag, tot de schouders opgetrokken;
Ik liep intussen snikkend naar de cornervlag.

Daar gaf ‘k wanhopig zó een trieste draaibal voor
(die met een laatste zucht in ’t struikgewas bleef hangen)
dat ied’reen weghinkte, zich kermend liet vervangen.
Ook van de tegenstander bleek ineens geen spoor.

Dan blies de scheidsrechter met zó veel doodsverlangen
de wedstrijd af. Alleen mijn tranen speelden door.

Rozenwater & Co
Wie maakt me los? ‘k Heb zulke mooie bloemen,
vrolijk en fris; ze waren eig’lijk voor Jeanette.
Alleen vanwege ’t rijm moet ik haar noemen.
Ze zei ze wou vanavond vroeg naar bed.

Ze zei ze wou vanavond vroeg gaan slapen
met Panorama, de Privé en de Sekstant.

En met de jongen die ik even hoorde schrapen
onder het drukkende gewicht van ’t ledikant.

Zand erover
De laatste van de drie gedichtenbundels gaat, zoals de titel al aangeeft, over het ‘afsluiten’ van bepaalde gebeurtenissen. Er zit geen duidelijke rode draad in deze gedichtenbundel. Wel wordt duidelijk dat hij zich over Jeanette heen heeft (proberen te) (ge)zet(ten) en soms met andere vrouwen gaat. Hij heeft zijn ‘eigen kuur’ gevonden om (een groot deel van) zijn verdriet te verwerken.
In deze bundel komen ook verschillende aspecten van zijn jeugd naar voren en van zijn geloof. Het blijkt bijvoorbeeld dat hij, sinds zijn jeugd, ontzettend slechte ogen heeft. In deze bundel staan vooral gedichten die zo maar in hem zijn op gekomen. Er is geen samenhang tussen deze gedichten. Hieronder volgen een aantal gedichten als toevoeging aan het bovengenoemde:

Keurkoop
Vandaag kocht ik een opblaaspop:
ze had jóuw gezicht, jóuw maten.
Maar nauw’lijks zat er lucht in de kop
of ik hoorde jóu weer praten!

Dus nou ruil ik ‘m maar. Voor een opblaas-strop.
Of voor opblaas-kogelgaten.

Geen gezicht 1953
Al bij de oogarts wou ik niet lezen:
de allergrootste E, ik zag ‘m niet staan.
Ik wou al vroeg Foster-kindje wezen.
‘Wat staat hier nou?!’, schreeuwde de arts ontdaan.

De tranen drupten in m’n jongensblousje.
‘k Had allebei m’n oogjes dichtgedaan.
O! ‘k voelde dat de man nu snel ging slaan:
‘Een hondje…?’, piepte ik, ‘…òf een poesje?’

De klap die kwam kan ik vandaag nòg horen:
schuimbekkend vloog de arts de kamer uit,
kwam terug en schoof een lasbril op m’n oren.
Maar ditmaal zag ik sterretjes voor de ruit!

Doch déze observatie hield ik vóór me,
en prees het zicht. Kwam thuis op geluid.

Een Hele Opluchting
Ik belde eens, na een wanhoopsnacht
vol angst en liefdespijn,
mijn beste vriend: waar of die dacht
dat mijn Jeanette kon zijn.

Ach! ik had me weer eens op hol gebracht
om niks. Om mijn ziek brein.
Want dáár klonk, slaperig, héél zacht,
Jeanette over de lijn.

Prinsje Carnaval 1981
‘Ach moesjelief: wie was nou vader?’,
vroeg ’t ventje in zijn schoon hansop:
‘Was het die met dat varkensmasker?’
‘Nee, hij had een fluitketel op…!’

Thema

In deze gedichtenbundel komen verschillende thema’s aan de orde. Elke gedichtenbundel van deze gedichtenbundel heeft zijn eigen thema(’s).
Het draait hoofdzakelijk om verdriet en treurigheid, dat geeft de titel al aan. Maar ook onbegrip speelt een grote rol: hij is verlaten door Jeanette en hij snapt niet waarom hij leeft. Het laatst genoemde heeft hij ook een groot deel aan zijn jeugd te verwijten.
Eenzaamheid komt daardoor ook duidelijk naar voren als thema. Hij en zijn hond zijn ‘samen’ eenzaam. Hij is blijft alleen, maar toch ziet hij het zitten (ondanks zijn negatieve instelling).

Het Idee

Het idee achter deze thema’s is hoofdzakelijk zijn eigen leven. Hij is zelf twee maal getrouwd geweest en twee maal gescheiden. Blijkbaar heeft zijn eerste scheiding (denk ik) deze gedichtenbundels ingeleid en bij elkaar gebracht. Wat hij duidelijk wil maken zijn vooral zijn eigen gevoelens, hoe hij zich voelde na de scheiding en hoe hij zich gedroeg. Zijn gevoelens en zijn gedrag staan dus duidelijk in verband met de thema’s eenzaamheid, verdriet en onbegrip.

Titelverklaring

Het is een gedichtenbundel, die drie eerder verschenen gedichtenbundels bevat. Alledrie bundels staan voor treurigheid, liefde(sverdriet) en dood. Van daar dat de titel “Van Harte Beterschap” een goede verzamelnaam is voor deze drie gedichtenbundels: Geduldig Lijden, Geen Bloemen en Zand Erover. Het geeft in een paar woorden weer, wat je kunt verwachten. Je kunt aan de titel al duidelijk zien, dat deze gedichten bundel niet over de meest prettige gebeurtenissen gaat in het leven.

(Tijds)Opbouw

De opbouw is in deze gedichtenbundel absoluut niet aanwezig. De gedichten, die bij elkaar horen, staan verspreid door de gedichtenbundel. Hij heeft wel met opzet deze drie gedichtenbundels bij elkaar gebracht. Dit heeft te maken met het thema, maar ook met de tijdsopbouw, want ze zijn na aanleiding van dezelfde gebeurtenis.

Perspectief

Er is geen sprake van een dergelijk perspectief. In het ene gedicht staat ‘ik’ en in het andere staat ‘je’ of ‘hij’. Het personale perspectief komt het meest voor, want het gaat immers over hemzelf en zijn gevoelens.

Ruimte

niet van toepassing

Symboliek

Jeanette komt in de laatste twee gedichtenbundels telkens weer terug. Ik denk dat zij het symbool is voor de ‘fabrikant’ van zijn verdriet en treurigheid. Maar zijn jeugd kan hier ook symbool voor zijn, alleen niet veel gedichten bespreken zijn jeugd.

Originaliteit

In principe kan ik hier moeilijk over oordelen, ik ben namelijk geen ervaren poëzielezer. Maar over het algemeen staan in gedichten de gevoelens van de dichter, hier dus ook. Het gaat meestal ook over negatieve gevoelens, bijvoorbeeld naar het overlijden van iemand. Als je een leuk leven hebt, lijkt het mij niet, dat je een gedichtenbundel gaat schrijven over hoe gelukkig jij je voelt. Het is dus een ‘standaard’ gedichtenbundel, maar met een persoonlijke toevoeging.

Relevantie

Er zit geen relevantie in deze gedichtenbundel. Het zijn puur gevoelens van iemand en er wordt geen speciale boodschap mee gegeven.

Stijl

Als je de stijl van een dichter bespreekt kom je al snel op poëtische kenmerken. Het viel mij op dat elk gedicht eindrijm bevatte, en met name het gekruiste rijm ABAB. Ondanks de rijm heb ik niet een bepaalde dichtvorm kunnen ontdekken, bijvoorbeeld een sonnet. Wat mij ook op viel, dat deze dichter veel met elisie werkte. Verder bespreek ik de poëtische kenmerken in de analyses van drie gedichten.

Literaire kwaliteit

Na aanleiding van een aantal recensies, die ik met moeite heb kunnen vinden, probeer ik te verwoorden welke “Argumenten van de criticus” er kunnen worden toegepast op deze gedichtenbundel.
De opbouw van een gedichtenbundel is uiteraard ‘vaag’. Er is niet een bepaalde samenhang van gebeurtenissen: “nou schrijf ik een gedicht over 22 maart en op de volgende bladzijde over 23 maart.” Dat is vooral bij deze gedichtenbundel niet van toepassing. Of dat een pre is, dat betwijfel ik. Het thema, de idee en het perspectief hebben wel een duidelijke samenhang. Het gaat over de gevoelens van een persoon en over het algemeen wordt er vanuit dezelfde thema’s en hetzelfde idee geschreven, of gedicht. Structurele argumenten zijn wel degelijk van toepassing op deze gedichtenbundel, zowel positief als negatief.
Het gaat hier om gevoelens van een persoon die hij heeft geuit door middel van ze op te schrijven in een gedichtenbundel. Je kunt realistische argumenten toepassen, maar dat is natuurlijk moeilijk, want alles voortgekomen uit de realiteit. Je kunt moeilijk een gedichtenbundel beoordelen op dit onderwerp of op deze realistische argumenten.
Aangezien ik een onervaren poëzielezer ben, kan ik niet beoordelen of dit een originele gedichtenbundel is of niet. Ik heb dit ook al besproken bij de originaliteit en ik ben van mening dat vernieuwingsargumenten op deze gedichtenbundel niet van toepassing zijn.
Morele argumenten zijn, net als vernieuwingsargumenten, niet toe te passen op deze gedichtenbundel. Zie de relevantie, er wordt geen boodschap meegegeven. Geen moraal of iets dergelijks.
Uiteraard kunnen bij gedichten emoties worden opgewekt. Je herkent de situatie of je hebt er zelf in gezeten. Deze argumenten kun je ook toe passen als je zelf je mening wilt geven. Emotie speelt bij poëzie en dus ook bij deze gedichtenbundel een grote rol.
Met welke bedoeling heeft de dichter deze bundel geschreven? Hij heeft in ieder geval wel met bepaalde redenen deze drie gedichtenbundels bij elkaar gebracht. Maar de achterliggende gedachten zijn vooral zijn eigen emoties en gevoelens. Maar de bedoeling komt pas naar voren, nadat je de gedichten, of een van de gedichten hebt geanalyseerd. Intentionele argumenten zijn wel degelijk van toepassing, want er is (meestal) wel een achterliggende gedachte of bedoeling.
De stijl is wel opvallend. De meeste gedichten bevatten eindrijm, in de vorm van ABAB. De stilistische argumenten kunnen dus ook met mate van toepassing zijn. 3762074

Het beruchte eigen oordeel

Ik vind het heel moeilijk om hier wat over te zeggen. Natuurlijk weet ik wel wat ik gelezen heb en wat ik ervan denk, maar ik ben geen ervaren poëzielezer, zoals ik al meerdere malen heb gezegd. Ik kan dus niet kijken en vergelijken. Ik houd niet van gedichten. Waarom zou je moeilijk doen als het ook makkelijk kan? Mensen schrijven gedichten en dan moet de lezer maar uitvinden wat de bedoeling ervan is en waarom het geschreven is. En daar krijg je in de bovenbouw ook nog toetsen over ook nog! Als ik ergens slecht in ben.
Ik ben niet geïnteresseerd in gedichten en al helemaal niet als ik in een oogopslag niet kan vinden waar het over gaat… En dat was bij deze gedichtenbundel vaak het geval, dat ik niet goed wist waar het over ging. Hoe kan ik nou de gedachten van de dichter lezen?
Ik heb dan ook geen verwachtingen van deze gedichtenbundel gehad. Ik moest een gedichtenbundel lezen, dus ik heb er een uitgekozen. Volgens mijn klasgenoten was het veel dik, maar goed ik ben er doorheen gekomen!
Ik ben er wel achter gekomen dat een gedichtenbundel lezen leuker is, dan een gedicht analyseren. Als je het meer werk bij elkaar ziet en leest, dan kun je makkelijker een (globale) conclusie trekken: dit is het thema, dat is de idee en dat is de bedoeling. Maar alle leuke dingen hebben ook een minder leuke kant, zoals dit boekverslag.
Ik vind een gedichtenbundel wel beter te lezen dan een boek. Er zit niet echt een verhaal in en het is makkelijk leesbaar. Soms snapte ik niet wat er bedoeld werd, maar dat was over het algemeen niet zo erg.
Ik kon een aantal situaties waarin hij verkeerde, mij goed voorstellen. Ik kon mij inleven in zijn emoties. Sommige dingen waren dan ook wel herkenbaar. Bijvoorbeeld de gedichten over Jeanette, dat hij nog steeds niet over haar heen was. Soms kreeg je wel een beetje medelijden met hem, maar ik dacht wel van: “Er zijn toch wel andere leuke dingen in het leven?”. Er zat ook wel degelijk humor in. Tenminste, dat is mijn mening.

Alimentatie

De lucht is blauw
Ik hou van jou
Ik blijf je trouw
Dus ik teken gauw
Een girocheque voor jou!

Van een aantal gedichten snapte ik niet goed wat ze in deze gedichtenbundel deden. Die gingen helemaal nergens over, die hadden nergens mee te maken!

Drukfout

Toen God het niet meer wist
Schiep Hij de columnist.

Verder kan ik weinig zeggen over deze gedichtenbundel. Ik vond het wel leuk om een keer te lezen. Misschien dat ik wel vaker een gedichtenbundel ga lezen. Ik vind alles best, zolang ik maar niet meer gedichten hoef te analyseren (maar dat moet ik NU wel…. L .).