Titel: Sonny Boy
Auteur: Annejet van der Zijl
Verschenen in: 2004
Ondertitel: -
Aantal bladzijden: 235
Leestijd: +/- 11 uur
Genre: biografie

Samenvatting
Als de jonge rooms-katholieke Rika van der Lans en de protestantse Willem Hagenaar in 1911 trouwen tegen de wil van hun families, is het schandaal niet te overzien. Toch begint de toenadering met de bloedverwanten snel en wonen Rika, haar man en hun vier kinderen binnen enkele jaren gelukkig samen in Den Bosch. De sfeer slaat echter om als Willem voor zijn werk moet verhuizen naar het dorp Goeree. Rika kwijnt er weg van verveling en mist de zwierigheid van de grote stad. Als haar man, niet wetende wat hij met zijn steeds opstandigere vrouw aanmoet, zijn handen niet meer thuis kan houden pakt ze in 1926 haar spullen en vertrekt naar Den Haag. Hier woont ze enige tijd onder primitieve omstandigheden samen met haar kinderen. Ondanks de moeilijke tijden stemt Rika er in toe Waldemar Nods in huis te nemen, een Surinaamse jongen die voor het grote geld naar het rijke Nederland is gekomen. Ondanks het leeftijdsverschil van ongeveer twintig jaar bloeit snel er iets tussen het tweetal en het duurt niet lang voor Rika merkt dat ze zwanger is. Haar kinderen vatten dit nieuws minder blij op dan gehoopt. Haar oudste zoon Wim loopt samen met zijn broertje Jan zelfs weg, terug naar hun vader. Willem, nog steeds onwillig de scheidingswens van zijn vrouw te accepteren, barst na het aanhoren van het verhaal van jaloezie. Rika is ondertussen om haar relatie met een zwarte man compleet verstoten door haar omgeving, en ondanks de pijn die het doet ziet ze zich snel genoodzaakt haar overige twee kinderen, Bertha en Henk, ook naar hun vader te sturen. Deze verbiedt hun vervolgens echter elk contact met hun moeder.
Vol verdriet over het “verlies” van haar kindjes verhuist Rika met Waldemar en hun zoontje Waldy naar Scheveningen, waar het haar ondanks de crisisjaren dertig lukt een goedlopend pension te starten. Eind jaren dertig treedt het paar in het huwelijk en begint het contact met Rika’s kinderen langzaam weer redelijk op gang te komen.
Als de Tweede Wereldoorlog begint komt Rika snel in de LO terecht, de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers. Het opvangwerk zet ze door, ook nadat het gezin door de Duitse evacuatie van Scheveningen opnieuw terug moet verhuizen naar Den Haag. De Duitse overheersing begint steeds een grimmigere omvang aan te nemen. Maar door stom toedoen van een van haar onderduikers, de SS-deserteur Gerard van Haringen, wordt haar gezin januari 1944 verraden en worden al haar Joodse gasten op de trein gezet. Rika, Waldy en Waldemar worden opgesloten in een gevangenis voor mensen uit het verzet, het Oranjehotel in Scheveningen. Waldy is snel vrij en wordt in afwachting van de vrijlating van zijn ouders opgevangen door verschillende gezinnen.
Door haar verbeten koppigheid wordt Rika gedurende haar verblijf in het Oranjehotel sterk mishandeld door haar woedende ondervragers. Waldemar wordt snel naar het werkkamp in Vught gestuurd en ook Rika verhuist daar na enkele maanden heen. Hun wegen worden echter opnieuw gescheiden als Waldemar naar het concentratiekamp Neuengamme wordt verplaatst. Door zijn kennis van de Duitse taal weet hij daar een baantje in de kampadministratie te bemachtigen, waardoor hij het er naar omstandigheden redelijk heeft. Rika wordt later op transport gezet naar het vrouwenkamp Ravensbrück. Hier overlijdt ze februari 1945 aan de gevolgen van dysenterie.
Ook Waldemar overleeft uiteindelijk de oorlog niet. Na de bevrijding van zijn kamp worden de overlevenden opgevangen op het schip “Cap Arcona” aan de Oostzee. De Britse veiligheidsdienst vermoedt echter dat de haven vol SS’ers zit en bombardeert de plaats 3 mei 1945. Duizenden van de zwaar ondervoede ex-kampleden weten het slechts enkele minuten uit te houden in het ijskoude water. Waldemar lukt het zwemmend de kust te halen, maar hij wordt op het strand neergeschoten door Duitse soldaten.

Via ooggetuigen van de dood van zijn ouders weet Waldy na de bevrijding snel dat zoeken geen zin heeft. Hij krijgt het zeer moeilijk met het verlies en tot grote opluchting van de familie van Rika nemen naar Nederland geëmigreerde familieleden van Waldemar de opstandige jongen in huis. Om zijn worsteling te doorbreken probeert Waldy na vijftig jaar zijn leven op papier te zetten, maar zonder bevredigend resultaat. Het heeft hem zonder meer geholpen dat uiteindelijk Annejet van der Zijl het verhaal reconstrueerde.

Tijd en ruimte
Het verhaal speelt zich af in verschillende plaatsen in Nederland. Den Haag, Den Bosch, Goeree, Scheveningen en Vught. Later in het boek belanden Waldemar en Rika in Duitsland, respectievelijk in Neuengamme en op de Cap Arcona en in Ravensbrück. Ook de Surinaamse plaats Paramaribo en het schip waarmee Waldemar naar Nederland vertrekt worden beschreven.
Het boek begint in de eerste jaren van de twintigste eeuw en eindigt ruim zestig jaar later. De verteltijd is niet chronologisch. Gebeurtenissen worden omgedraaid (het boek eindigt met de beschrijving van Waldemars dood), er wordt naar de toekomst geblikt en tot het moment dat ze elkaar kruisen worden de levens van Rika en Waldemar in delen om en om beschreven.

De Vertelwijze
Van der Zijl schrijft in de alwetende vorm en ondersteunt haar verhaal af en toe door citaten en (delen van) brieven of dagboekfragmenten van Waldemar, Rika, Waldy en Bertha.

Thema
Krachtige liefde in oorlogstijd

Motieven
Water. Waldemar voelt zich vrij als hij zwemt. Als kind hing hij achter de grote schepen in Paramaribo, door het geluid van de branding komt hij tot rust in Scheveningen en hij zal uiteindelijk in de golven sterven.

Verboden liefde. Als Rika zich aan de “normen en waarden” van haar omgeving had gehouden waren de twee mannen met wie ze haar leven gedeeld heeft nooit haar partner geweest. Ook blijkt later in het boek dat het merendeel van haar kinderen niet zonder schandalen zal trouwen. Ex-man Willem trouwt uiteindelijk met de hulp, ver benenden zijn stand dus.

Verhuizen. De gezinnen van Rika veranderen in elke vorm vaak van woon- of verblijfplaats. Waldemar wisselt zelfs van werelddeel. Zelfs hun laatste maanden in de concentratiekampen brengen Rika en haar man elk op verschillende locaties door.

Hoop. Ondanks de tegenslagen blijven de personages hopen op een goede afloop. Dit geldt voor Rika in het begin en tegen het eind van het boek voor de hereniging met haar kinderen, maar ook wordt flink gebeden voor een spoedig einde van de oorlog.

Zwart en wit. Er is veel sprake van racisme jegens de donkere Surinamers en antisemitisme jegens joden, maar ook blijkt de Nederlandse samenleving allesbehalve zwart en wit gehandeld te hebben in oorlogstijd. Iedereen verraadde iedereen. Goed en fout bestond niet.

Armoede. In golfbewegingen(!) krijgt Rika’s gezin te maken met geldnood.

Personages
Rika van der Lans. Een vrouw die strijd waar ze voor staat. Volgens mensen die haar gekend hebben gekenmerkt door onmisbaar flitsende ogen. Zet alles op alles om haar “verloren” kinderen terug te krijgen, zet in de tussentijd haar extra moederliefde in om eerst haar pensiongasten en later onderduikers het naar de zin te maken.

Waldemar Nods. Een Surinaamse “Ocean Swimmer”, een jongen die voorbestemd is het in Nederland te maken. Uiterst rustige, beleefde man. Hij heeft veel moeite te gronden in het bekrompen koude Nederland, maar terugkeren naar Suriname wil hij zijn gezin niet aandoen. Stierf terwijl hij deed wat hij het liefst deed om zich vrij te voelen. Zwemmen.

Waldy Nods, bijnaam Sonny Boy. Redelijk opstandige jongen, heeft het niet altijd makkelijk met de wilde verhuizingen van zijn ouders en heeft moeite met de pesterijen op school. Na de dood van zijn ouders verliest hij ook een flink stuk van zichzelf.

Willem Hagenaar. Trotse man, dolverliefd op Rika. Hij kan het niet verkroppen als zijn vrouw hem verlaat en stelt alles op alles haar bij hem terug te krijgen. Pas na het bericht van haar dood lukt het hem weer meer naar zichzelf te kijken.

Bertha Hagenaar, door bekenden “Zus” genoemd. Dochter van Rika. Heeft veel moeite met het gemis aan moedergevoel bij haar strenge vader. Zij houdt als enige consequent het contact met haar moeder vol.

Titel- en mottoverklaring
“Sonny Boy” is een liedje van Al Jolson en de bijnaam die Waldemar en Rika liefkozend aan Waldy gaven. Hij is het bewijs van hun verboden maar krachtige liefde.
Het Liedje is tevens is een van de twee motto’s van het boek
Hier de eerste drie regels:

When there are grey skies
I don’t mind the grey skies
You make them blue, Sonny Boy

Een mooie omschrijving voor het gezin Nods- Van de Lans. Hoeveel tegenslagen ze ook te verduren kregen, hun liefde maakte alles meer dan voldoende mooi.

Ook citeert Van der Zijl de historicus Sebastian Haffner.

‘Wie iets van een bepaalde tijd wil begrijpen, moet biografieën lezen, en dan niet die van staatslieden, maar de in aantal veel te schaarse biografieën van onbekende burgers.’

Niet leiders bepalen een oorlog, burgers beleven hem.

Relatie tussen boek en schrijfster
“Sonny Boy” is het derde boek van de voormalige journaliste. Hiervoor beschreef ze de levensloop van Annie M. G. Schmidt en Fritzi ten Harmsen van der Beek. In tegenstelling tot die verhalen is “Sonny Boy” het verhaal van onbekende mensen. Een inwisselbare samenloop der omstandigheden in wereldschokkende tijden.

Stijl
Van der Zijl maakt veel gebruik van beeldspraak

‘…Maarten Spaans, een energieke jongen vol geldingsdrang, die op zijn prooi joeg met hetzelfde plezier en gebrek aan invoelingsvermogen als een jager op konijntjes.’ (blz. 131)

Ook wijdt ze niet uit over de gevoelens van haar personages, ze blijft continu subtiel.

‘Rika stond er koket bij in haar met bont afgezette mantelpakje, en iets in haar blik suggereert dat de verhouding tussen haar en Waldemar toen al niet helemaal zakelijk meer was.’ (blz. 56)

Om bepaalde omstandigheden te verduidelijken maakt ze gebruik van citaten of (delen van) brieven.

‘Donderdag 10 mei 1944
In de trein
Dag lieve kinderen
Dag Vadertje en Moedertje
Dag lieve broers en zussen
Allemaal een dikke zoen
Ik ga naar Vught
Naar mijn lieve man
Bid veel voor ons
Houd goeden moed
Ik zal flink zijn hoor
Jullie liefhebbende moeder
Rika’ (blz. 158)

En weet ze heel visueel te schrijven.

‘Het grijsbruine, warme water van de rivier klotste loom tegen de steigers en Waldemar zwom, hij zwom naar huis.’ (blz. 220)

Literaire kenmerken
In de modernistische cultuur is sprake van pluriformiteit. Betekenissen, denkvormen en levensvormen kunnen steeds anders zijn en toch gelijktijdig voorkomen. Dit is mooi passend bij de relatie tussen Rika en Waldemar, het probleem dat mensen uit verschillende culturen of milieus ondanks bezwaren uit hun omgeving samen iets willen beginnen is van alle tijden, en zeker van de hedendaagse multiculturele samenleving.

Samenvatting twee recensies
Sonny Boy
Annejet van der Zijl is geslaagd in haar beschrijving van de hartverscheurende levensverhalen in ‘Sonny Boy’, een verhaal dat je soms de adem beneemt en in verbijstering achterlaat.
Ze combineert historische bronnen met de trukendoos van de wereldliteratuur en wisselt grote drama’s behendig af met vreugde en ellende op kleinere schaal. Daarnaast schetst ze een kleurrijk beeld sfeervol beeld van Nederland en Suriname in de eerste helft van de twintigste eeuw. Ook maakt ze duidelijk meer te willen dan het vertellen van een spectaculair verhaal door via Rika en Waldemar een link te leggen naar de zwartste bladzijden in de Nederlandse geschiedenis: de slavenhandel en de jodenvervolging.
Af en toe doet de vrije invoellende werkwijze die Van der Zijl hanteert doet verlangen naar meer emotionele diepgang. Misschien heeft de schrijfster zich teveel geweld aangedaan door niet te kiezen voor de vorm van een historische roman. De romantische aspecten van het verhaal blijven soms onbevredigend hangen in het vage. Maar volgens Van der Zijl valt tegen het leven valt niet op te verzinnen, ‘in ieder geval niet door mij’.

Bronnen
Artikelen
Zwemmend de ondergang tegemoet
A. Truijens, De Volkskrant, 19 november 2004

Het verraad van de Pijnboomstraat
P. Steinz, NRC Handelsblad, 3 december 2004

Boek
LZG, hoofdstuk 7

Internet
www.annejetvanderzijl.nl

REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

Martine

Martine

Waarom heet het boek sonny boy?
(ik moet dit weten voor mijn examen)

1 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

piet de vierde

piet de vierde

is deze grap nog grappig?

1 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

Belali

Belali

Ik vond het hartstikke tof, heb er veel van kunnen leren. hartelijk bedankt en strijden voor die 10!ah nifffauuuwss keahba, gekke shueun voor die stress.

1 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

Imme

Imme

Dit verslag kort en krachtig, super goed! Dankjewel!

2 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

W.

W.

Wouter van Roosmalen

2 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

S.

S.

wie heeft het boek niet gelezen?

3 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

Y.

Y.

Echt bedankt! Vond het moeilijk om Waldemars karaktereigenschappen te omschrijven. Je hebt me hierbij echt geholpen!

5 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

M.

M.

Verteltijd=aantal bladzijdes van het boek.
Vertelde tijd= hoelang het verhaal in het boek duurde

6 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

..

..

super verslag!!! maar wat is de vertelde tijd nou?? dat weet ik nog niet precies..

6 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

D.

D.

Ik vond echt dat er te veeel personen waren, dat maakte het echt heel erg verwarrend. En dit is echt een top verslag, heel erg bedankt :D

6 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

A.

A.

Wauwwauwwauw thankyouuuu, dit heeft me heel erg geholpen, want het bleek dat ik dit boek voor morgen uit moest hebben, wat me dus net is gelukt, en dit is dus heeel erg handig.

6 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

S.

S.

TOPPIEEEE

6 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

S.

S.

in het boek staat ook Rika en heb net het boek uit!!

6 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

N.

N.

De naam is Rika, het spijt me maar misschien moet je het boek lezen voordat je een reactie geeft! Super verslag trouwens, ik heb er enorm veel aan gehad!

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

L.

L.

Super ! Echt heel erg bedankt, heb hier heel veel aan gehad!

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

L.

L.

maak niet uit Rika of rikka
iedereen weet wat ze bedoelde

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

A.

A.

Niet leiders bepalen een oorlog, burgers beleven hem.

Je bedoelt zeker: Leiders bepalen misschien wel een oorlog maar burgers beleven hem.
Goed verslag trouwens :)

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

A.

A.

Het is wel Rika, van Henrika...

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

K.

K.

het is rikka, heb je het boek niet gelezen

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

D.

D.

echt super! ik heb hier echt veel aan gehad.. heb een 9 voor de overhoring. geweldig!

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

J.

J.

Morgen mondeling over Sonny boy, heb het boek 2x gelezen en de film 1x gezien :)

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

S.

S.

Bedankt ik heb er super veel aan gehad.

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

J.

J.

De samenvatting klopt wel met het boek dat ik gelezen hebt. De 'soldaten'die hem neergeschoten hadden werden vergeleken met zijn zoon waldy. (leeftijd)

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

P.

P.

ik hoor van sommige mensen dat t rita is en sommige zeggen rika.
dus wat is het ?

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

E.

E.

klopt, in het boek wordt hij doodgeschoten door een paniekerige Duitse soldaat.

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

J.

J.

Het boek en de film zijn helemaal niet door elkaar gehaald, ook in het boek wordt Waldemar ook doodgeschoten, er wordt alleen niet verteld door wie.

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

X.

X.

Bij de samenvatting heb je helaas alleen de film en het boek door elkaar gehaald. In de film is het inderdaad zo dat Waldamar wordt doodgeschoten door twee duitse jongetjes. In het boek wordt er verder geen duidelijkheid gegeven hoe Waldamar echt is overleden.

Voor de rest heb ik er super veel aan gehad! dankjewel

7 jaar geleden

Antwoorden

X.

X.

Dat is niet waar, in de twaalfde druk van Sonny Boy wordt wel aan het einde beschreven dat hij dood is geschoten. op blz 220 - 221

3 jaar geleden

gast

gast

L.

L.

Super, heb overmorgen mondeling voor nederlands. Dit is een goede samenvatting die ik kan gebruiken. Dankjewel!

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

A.

A.

bedankt ik heb hier veel aangehad

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

X.

X.

ik heb er heel veel aangehad!

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

X.

X.

Super samenvatting!

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

R.

R.

Super goed verslag erg bedankt ! :)

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

V.

V.

Heel erg bedankt voor dit verslag!

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

Muhahahahaha

Muhahahahaha

Bedankt!
Goede samenvatting ^_^

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

J.

J.

super goede samenvatting!!!
bedankt. ga zo door!!!

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

J.

J.

Geweldig verslag :)

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

M.

M.

super goed verslag joh

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

R.

R.

Goed boekverslag, handig voor andere mensjes

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

R.

R.

Ik vind het echt een saai kut boek.. Maar de samenvatting is heel goed, dankje!

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

M.

M.

Heel goed verslag! Dankjewel :)

7 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

M.

M.

Perfect! kan niet beter!

8 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

K.

K.

wel inderdaad een heel goed verslag! dankjewel! (:

8 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

K.

K.

ik vond het echt een mooi boek, maar door alle namen werd het af en toe echt verwarrend. Ook snapte ik niet echt wat villa Windekind nou precies was?

8 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

E.

E.

ik vond het echt heel saai

8 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

T.

T.

Heel goed verslag, echt top! Klopt precies en alles wordt erin verteld, zo zou ik hem niet kunnen maken;)
Bedankt!

8 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

J.

J.

Ik moest een verfilmd Nederlands boek lezen, mijn docent heeft 'Sonny Boy' aangeraden, toen in Sonny Boy in mijn handen had was ik aan het twijfelen of ik 'm nemen zal of niet. Nu ik hem gelezen heb vind ik dit niet een echte aanrader, steeds het zelfde, teveel namen worden opgenoemt ga zo maar door!!!

8 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast

P.

P.

jaa, er komen zoveel personen in voor dat het soms een beetje verwarrend wordt!
ik vond het echt een rotboek!

8 jaar geleden

Antwoorden

P.

P.

Ha, ik heb vooral last van al die verschillende locaties. Maar als je er even rustig over nadenkt is het best wel een mooie boek hoor

3 jaar geleden

gast

gast

P.

P.

ik ben het nu aan het lezen
maar vind het nu al een prcht boek alleen ik wil de personenlijst hebben :$

8 jaar geleden

Antwoorden

gast

gast