Lesuitval, een mondkapjesplicht, onzekerheid over de eindexamens... Wij zijn benieuwd hoe jij met de coronacrisis omgaat en wat jij vindt van de maatregelen. Doe mee met ons corona-onderzoek! 😷🦠🏫 We zoeken nog extra jongens!

Doe mee


ADVERTENTIE
Open Dag = online ontdekken en ontmoeten

Bezoek onze Online Open Dag dit jaar vanaf je bank! Ontdek bijzondere verhalen van onze studenten en docenten. Stel je vragen. Én luister naar onze gezellige radioshow! Klaar voor een toekomst als student in het hbo? 

Meld je dan nu aan!

Titel: Kort Amerikaans

Auteur: Jan Wolkers

1e Uitgave: 1962

Plaats van uitgave: Amsterdam, Meulenhof



Motto.

Het motto van het boek is ‘There is no trap so deadly as the trap you set for yourself’ uit het boek “The Long Goodbye” van Ramond Chandler.



Samenvatting.

Het verhaal speelt zich af tijdens de Tweede Wereldoorlog. Erik Van Poelgeest is 18 jaar oud en woont op een klein kamertje ergens in Leiden, waar hij ondergedoken leeft voor de arbeidsdienst. Hij houdt erg van schilderen, daarom werkt hij bij jonkheer D'Ailleurs, waar hij lampenkappen beschildert. Er werkt ook een ondergedoken joods meisje, Elly.

Op een dag wordt zijn vriend Peter opgepakt bij een razzia, waarbij Erik zelf nog net kan ontsnappen. Erik hoopt dat zijn vriend toch uit de handen van de Duitsers is kunnen glippen en gaat kijken op de teken- en schilderacademie of hij hem daar toevallig niet kan vinden. Er is geen enkel spoor van Peter, maar Erik vindt de academie heel interessant en besluit er zich in te schrijven.





Erik heeft ook een vriendin, Ans, maar ze is rooms-katholiek en de priester waar ze gaat biechten probeert Ans over te halen de relatie met Erik te verbreken. Uit woede verkracht Erik haar en wil niets meer van dat "moederskindje" weten. Uit pure eenzaamheid en wanhopigheid (omdat hij een groot litteken op zijn slaap heeft en hij denkt dat alle meisjes alleen maar op die grote vlek letten) vrijt hij dan maar met een tors van de godin Venus, dat zich op de schilderacademie bevindt. Enkele dagen later maakt hij kennis met een andere leerling van de academie, (Kees) De Spin. Hij is, net zoals de eigenaar van de academie, Van Grouw, een NSB-er.

De Spin is een zeer eigenaardige man met heel eigenaardige gedachten; zo denkt hij bijvoorbeeld dat niet de aantrekkingskracht van de aarde, maar de kleuren ervoor zorgen dat de dingen op hun plaats blijven. Hij heeft ook een hond gehad waarvan hij erg veel hield, maar die heeft hij doodgeknepen omdat die niet wou praten…

Enkele dagen later krijgt Erik te horen van zijn moeder, die met zijn vader en zijn zus in Oegstgeest leeft en hem dagelijks een pannetje eten komt brengen, dat zijn oudere broer, Frans, difterie heeft gekregen en op sterven ligt. Erik besluit hem te gaan bezoeken in het ziekenhuis en Frans sterft waar Erik bij is. Maar net voor Frans stierf, heeft hij nog zijn gebalde vuist naar Erik opgestoken, waarmee hij bedoelde dat Erik sterk moet zijn, nooit de moed op moet geven. Dit teken ontroert hem erg en hij zal dat moment dan ook nooit meer vergeten. Thuis is iedereen natuurlijk diep bedroefd dus besluit hij er weg te gaan en Elly op te zoeken. Hij vrijt een hele nacht met haar en de volgende morgen ziet hij D'Ailleurs op het toilet zitten, met zijn broek naar beneden en een prentenboek open op de bladzijde met het schilderij "de geboorte van Venus". Door dit voorval zal Erik ontslagen worden.

Erik besluit De Spin nog eens te bezoeken, maar als hij er aankomt ziet hij zijn lichaam opgehangen aan een touw, hij heeft dus zelfmoord gepleegd. Erg de kluts kwijt gaat Erik terug naar de academie. Daar treft hij Van Grouw aan, bezig enkele spullen in te pakken. Hij vertelt dat hij zal vluchten omdat de Amerikanen te dicht bij komen. Hij vraagt Erik om in de academie te komen wonen en er zorg voor te dragen. Erik aanvaardt het voorstel en stelt zelf voor aan Elly om bij hem te komen wonen. Aanvankelijk wil ze niet, maar enkele weken later, als D'Ailleurs opgepakt is, vlucht ze naar de academie om er bij Erik te komen onderduiken. 's Avonds in bed vertelt Erik haar hoe hij aan het paarsachtige litteken komt (toen hij klein was heeft hij heet lood van een theepot over zijn slaap heen gekregen) en dat het stomme litteken al zijn hele leven heeft verpest.

De daaropvolgende morgen, als Elly nog slaapt, vrijt Erik weer met de gipsen tors. Maar Elly betrapt hem, wordt verschrikkelijk kwaad en gooit van woede de tors stuk. Erik verliest alle redelijkheid en wurgt haar.

Een tijd later hoort hij buiten opeens radio's schetteren en een fanfare tussen de huizen door trekken: de oorlog is voorbij, de Amerikanen hebben de stad bevrijd.

Erik wil naar buiten gaan, maar ziet dan opeens beneden voor zijn deur drie soldaten staan. Hij denkt dat hij verraden is en dat hij alsnog opgepakt of vermoord zal worden. Hij pakt snel een antiek geweer dat in zijn buurt lag en mikt op de soldaten die naar boven komen, maar op het moment dat hij wil schieten, schiet een van de soldaten en Erik valt dood neer.



Thema.

Het thema is de onmogelijkheid om de eigen eenzaamheid te verbannen of de dood te ontlopen. Ook het litteken is een thema, omdat Eric hier nooit helemaal meer bovenop gekomen is en het steeds weer terugkeert in het boek.



‘Kort Amerikaans’ is dan ook een psychologische roman te noemen.



De Idee.

Het idee achter het boek is volgens mij dat het leven eindig is en dat je zelf in de hand hebt wat je er van maakt.



Titelverklaring.

De titel ‘ Kort Amerikaans’ verwijst naar een haarmodel. Dit is zeer kort geknipt haar. Door de korte haar is het litteken van Erik duidelijk zichtbaar. Erik is gefrustreerd door dit litteken, hij denkt dat iedereen er naar kijkt en raakt daardoor in een isolement. Erik is erg met de dood en verrotting bezig. Als Elly hem betrapt met de tors en hem wijst op zijn litteken slaan bij Erik de stoppen door en vermoordt hij haar.

(Blz. 170: “Ze sloeg op haar linkerslaap en schreeuwde….. Maar jij hebt een vlek hier, in je kop! Daar ben je rot! ‘Dat had je niet moeten zeggen,’schreeuwde Erik….en klemde zijn handen om haar hals.”)



Opbouw.


Het verhaal is grotendeels chronologisch opgebouwd, maar er zijn wel enkele flashbacks en vooruitwijzingen. Eric haalt in het begin postzegels met ‘een waterpaard’ erop, dat is symbool voor de dood. De mensen in het boek praten wel eens over de dood en Eric blikt terug op zijn jeugd en vertelt aan Elly hoe hij aan het Litteken gekomen is.



Perspectief.

Je ziet de gebeurtenissen door de ogen van de hoofdpersoon, Eric van Poelgeest. Het is een personale vertelsituatie.de nadruk ligt op de gedachten en belevenissen van deze hoofdpersoon. Dit heeft het effect dat je goed met Eric mee kan leven. Je voelt erg met hem mee.



Ruimte.


Het verhaal speelt zich voor het grootste deel af in Leiden.

De ruimte speelt niet altijd een grote rol in het boek. Wel worde het atelier heel uitgebreid beschreven en het huis van D’ailleurs.

Ook het uiterlijk van het ziekenhuis wordt duidelijk toegelicht.



Symboliek.


Het waterpaard wordt in het boek symbolisch gebruikt, omdat het symbool staat voor de dood en terwijl Eric die postzegels koopt, wordt zijn beste vriend Peter opgepakt bij een razzia. Daarna overlijden nog meer mensen waar Eric aan gehecht was. Het litteken wordt ook symbolisch gebruikt, het keert in het verhaal eigenlijk telkens terug. Het staat symbool voor de eenzaamheid en isolement (van Eric) en hoe moeilijk het is om daaraan te ontkomen. Er zijn wel wat motieven gebruikt in het boek. De belangrijkste zijn de dood (van Erics vrienden), generatieverschil (Eric en zijn ouders), godsdienst (zijn vader vraagt steeds aan Eric ‘hoe het nu tussen hem en god zit’ en Erics eerste vriendinnetje Ans was zeer katholiek en ging steeds biechten), verraad(de oude man uit het Groene Kruis gebouw verraad Eric op het eind en zo denken ze dat Eric een NSB-er is) en seksualiteit (hij gaat een keer met Ans naar bed en verkracht haar een keer, niet omdat hij haar zo leuk vindt, maar bij gebrek aan beter, als het uitgaat met Ans doet hij het met Elly, maar na een tijd is hij zo diep gezonken dat Eric alleen nog maar met een gipsen tors kan vrijen)



Originaliteit.


Het boek past goed in de tijd dat het geschreven is. 40 jaar geleden werd er anders gedacht over bijvoorbeeld seksualiteit dan nu. Het boek past nog goed in deze tijd.

Godsdienst is voor bepaalde personen uit het boek heel belangrijk. Ik denk dat in deze tijd veel minder mensen op deze manier geloven in een godsdienst.



Auteur.

Jan Wolkers is geboren op 26 oktober 1925 in Oegstgeest. Hij had 10 broers en zussen en kende een strenge opvoeding. In 1943 ging hij naar Leiden, waar hij lampenkappen beschilderde en de schildersacademie bezocht. In 1944 stierf zijn oudere broer aan difterie, wat hem erg aangreep want hij bewonderde zijn broer heel erg.

Na de oorlog is hij naar enkele verschillende steden (Den Haag, Amsterdam, Salzburg, Parijs) gegaan om er beeldende kunst te studeren.

Hij begon zijn schrijverscarrière in 1961 met de verhalenbundel “Serpentina’s Petticoat”. Zijn eerste roman was “Kort Amerikaans” die hij schreef in 1962.

Sindsdien heeft hij zo’n twintigtal boeken geschreven, waaronder “Terug naar Oegstgeest”(1965), “Turks Fruit”(1969) en “Brandende Liefde”(1981) die allen verfilmd zijn.

Wolkers was een rare man, zo heeft hij bijvoorbeeld verschillende keren een literaire prijs geweigerd, zoals de “Constantijn Huygens-prijs” in 1982 en de “PC Hooftprijs” in 1988.


REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

M.

M.

Wederom een vrij slecht verslag.

"Door dit voorval zal Erik ontslagen worden." Dat deel is het ergste. Erik word daardoor helemaal niet ontslagen. De baas weet het niet eens. Erik scheld de baas de huid vol, daardoor word hij ontslagen.

13 jaar geleden

N.

N.

JA DANK JEE!!! Ik had er onwijs veel aan...! Precies mijn vragen ;) Thankzzz!

18 jaar geleden

T.

T.

hallo,

Ik vroeg me af hoe eric aan het litteken op zijn hoofd komt en/of jan wolkers dit ook heeft.
Ik heb namelijk maandag mondeling en ik heb het boek niet kunnen lezen.
Zou je zo snel mogelijk kunnen reageren!

groetjes Tom

17 jaar geleden