Jan, Jannetje en hun jongste kind door E.J. Potgieter

Beoordeling 6.4
Foto van een scholier
  • Boekverslag door een scholier
  • 6e klas vwo | 1623 woorden
  • 22 augustus 2006
  • 5 keer beoordeeld
  • Cijfer 6.4
  • 5 keer beoordeeld

Eerste uitgave
1841
Pagina's
61
Geschikt voor
vwo
Punten
2 uit 5
Oorspronkelijke taal
Nederlands
Literaire thema's

Boekcover Jan, Jannetje en hun jongste kind
Shadow
Jan, Jannetje en hun jongste kind door E.J. Potgieter
Shadow
ADVERTENTIE
Help nu jouw favoriete goede doel door jouw mening te geven!

Hoe? Heel simpel. Geef je op voor het panel van Young Impact en geef jouw mening over diverse onderwerpen zoals gelijke kansen, diversiteit of het klimaat. Voor iedere ingevulde vragenlijst (+/- 1 per maand) ontvang je een bedrag dat je direct mag doneren aan een goed doel naar keuze. Goed doen was nog nooit zo easy!

Meld je aan!
IV: Preromantiek en romantiek (1770-1880)
4. Jan, Jannetje en hun jongste kind

Auteur: E. J. Potgieter (1808-1875) werd op z'n dertiende naar Amsterdam gestuurd, naar de zus van zijn moeder Wilhelmina van Ulsen. Hij werd opgeleid in de leerhandel en ging met zijn tante in 1927 naar Antwerpen om daar een suikerhandel te beginnen. In 1830 ging hij terug, want de Belgische opstand was uitgebroken. Hij ging zich verdiepen in de 'moderne' Engelse literatuur. In 1831 vertrok hij naar Zweden waar hij de liefde van zijn leven ontmoette; een onbeantwoorde liefde helaas. In 1832 kwam hij terug in Amsterdam en stortte zich weer in de handel. Hij kreeg contact met andere schrijvers waaruit De Gids ontstond. 'Jan, Jannetje en hun jongste kind' (1841) werd het bekendst. Andere verhalen van Potgieter zijn ''t Is maar een pennelikker' (1842) en 'Het Rijks-museum te Amsterdam' (1844).
Titel: Jan, Jannetje en hun jongste kind

Jaar van eerste publicatie: door Taal&Teken in 1993
Omvang: 31 bladzijden
Motto: 'En leer op niets staat te maken als ´t geen in eigen krachten is (O.Z. van Haren)
Aard van het werk: allegorie
Gelezen: 17-04-`04

Samenvatting
Het is oudejaarsavond 1841 en Jan en Jannetje wachten op hun kinderen en kleinkinderen. Ze hebben een goed jaar achter de rug, maar dat is omdat Jan z´n koetjes al vroeger op het droge had. Janmaat is de eerste zoon die binnenkomt, hij was een makkelijk op te voeden jongen geweest, die altijd naar het strand ging en daar naar de zee zat te staren. Hij is zeeman, vocht tegen Spanjaarden en is nu werkloos, omdat de Engelse havens gesloten zijn. In de verste hoek van het vertrek zit Jan Salie. Er komen ook wat ander gasten binnen; Jan Contant en Jan Crediet. Ze zitten naast elkaar, als leden van een firma. Ze vormen een goed team, want ze zijn niet alleen op de Nederlandse beurs, maar ook in Indië en China. Vader Jan wil graag dat zijn zoon Jan Salie ook gaat werken en aanzien krijgt. Maar bij Jan Contant heeft hij acht dagen lang niks gedaan achter een lessenaar. Janmaat is ook niet over hem te spreken. Jan Crediet vertelt dat zijn vennoot hem na een week het magazijn uitjoeg en dat hij daarna geprobeerd heeft Jan Salie met aandelen te laten handelen, maar hij laat zich beetnemen en geeft meer voor plantages dan ze waard zijn. Daarna gaf Jan Crediet hem nog verschillende kansen, maar het mocht niet baten. Jantjes Goddome en Jannen Kalebas zitten in de hoek van het vertrek, ze reageren negatief op wat Jan Crediet uitlegt. Ook Jan Hagel en Jan Rap en zijn Maat worden genoemd onder de aanwezigen. Jan de Poëet vindt het jammer dat hij met Jan Salie heeft samengewerkt, want nu is hij Jan de Rijmer geworden, omdat hij zich liet leiden door Jan Salie. Bilderdijk was het die Jan de Poëet wakker schudde en toen gaf hij Jan Salie de schop. Jan Compagnie oppert dat Jan Salie dan maar in het leger moet, maar Jan Cordaat weigert hem. Ook Jan Compagnie wil hem niet eens als koelie hebben. Uiteindelijk weet Jan dat het nooit wat met Jan Salie wordt en hij zal hem naar een instelling sturen voor verstoten nakomelingen van rijke families. Jan Klaassen is de meest verwaarloosde van Jan´s kinderen en hij wilde dat Jan Gat en Jan Hen hier waren. Ook Jan Kritiek laat zich nog horen en dan wordt er getoast.

Thema
In het boekje stelt elk kind een element van de samenleving van de 16e/17e eeuw voor. Jan en Jannetje zijn de Nederlandse natie, die in de 16e eeuw ontstond en in de 17e eeuw volwassen was.

Met Jan Salie wil de schrijver de Nederlandse burger van toen, wakker schudden. Ze moeten het zelf gaan doen!

Titelverklaring
De titel had ook ´De Nederlandse natie en de hun nietsnut` kunnen heten, als je het vertaalt naar wat Potgieter er mee wil zeggen. Nederland was altijd een hardwerkende natie geweest, maar de 17e eeuwse burgers waren ontzettend lui.
Met het motto wordt bedoeld dat je alleen op jezelf kun rekenen, en daar komt Jan Salie ook achter; zijn vader zal niet voor hem blijven zorgen.

Opbouw
De allegorie is chronologisch opgebouwd.

Hoofdpersonen
Jan: hij is door de tijd onverschillig geworden voor lof en laster. Hij hoeft zich niet te schamen voor zijn voorouders, maar hij heeft het wel verder dan hen geschopt. Nederland is nu wel welvarend, maar lag rond 1500 nog in de luiers. Nu is hij een gezonde zestiger. Men zal hem ouder schatten, want hij kent de wereld. Hij vocht tegen de Spaanse koning en hij wil geen regenten, maar een Oranjehuis.
Jannetje: ze vindt het niet leuk als de piano uitheemse klanken voortbrengt en als er meiden en kinderjuffrouwen uit vreemde landen in de huizen van haar dochters rondlopen.
Janmaat: hij zat vroeger vaak op het strand naar de zee te kijken. Hij werd matroos en vocht tegen Spanje en kwam levend terug. Nu is hij werkloos, omdat de Engelsen de haven sloten voor oorlogsschepen in 1572. Hij blijft een zeerob, maar z´n opgeruimdheid en z´n niet stil kunnen zitten zijn weg. Toen was hij overdruk, maar nu onverschillig. Toen was hij mannelijk, maar nu moedeloos. Hij staat voor het Nederlandse zeemanschap.
Jan Salie: hij is een futloos figuur, hij werkt niet terwijl z´n broers het allemaal wel met hem hebben geprobeerd. Jan Salie stelt de Nederlandse burger voor; futloos, terend op wat de vorige eeuw heeft opgebracht.
Jan Contant en Jan Crediet: ze vertegenwoordigen het Nederlandse koopmanschap. Eerst moest men contant betalen en als men succes had mocht men op crediet. Ze zijn belangrijker dan de Staten Generaal of de prins. Contant is tevreden, tonrond en overhaast. Crediet is heel rustig, deftig, bedachtzaam en slim. Hij gaat verder waar Contant ophoudt. Contant heeft het gezonde verstand en haalt Crediet uit z´n dromen. Op elke beurs zijn ze in Europa vertegenwoordigt, in beide Indiën en China.
Jantjes Goddome en Jannen Kalebas: ze zijn de negatieve figuren van de Nederlandse samenleving.
Jan Hagel en Jan Rap en zijn Maat: zij vormen de allerarmste groep.
Jan de Poeët: hij werd gedegradeerd tot Jan de Rijmer onder invloed van Salie. Hij citeert veel beroemde voorgangers.
Jan Cordaat: hij is soldaat en hij streed onder de 5 stadhouders tot 1702. Hij was met de Prins over de Maas geweest. Met Maurits bij Nieuwpoort en hij nam met Frederik Hendrik de 7 steden in.
Jan Compagnie: hij vertegenwoordigt het gezag over en de handel op de Nederlandse koloniën. Hij is vrolijk en heeft zwart haar.

Tijd waarin het verhaal zich afspeelt
Op Oudejaarsavond 1841.

Plaats waar het verhaal zich afspeelt
Er wordt geen plaats genoemd, want daar gaat het ook niet om. Je zou Nederland kunnen zeggen, want daar gaat het in de achterliggende gedachte om.

Genre
Het is een allegorie; abstracte begrippen worden uitgebeeld door personen.

Perspectief
Het verhaal wordt door Potgieter zelf verteld alsof hij bij Jan in de kamer zit als een onzichtbaar figuur. De auctoriale verteller.

Vertelde tijd
Het boekje heeft het tijdsbestek van een avond.

Plaats temidden van leven en ander werk van de auteur
In dit stuk komt de bewondering van Potgieter voor de Nederlandse ondernemingslust duidelijk naar voren en laat hij zijn afkeer merken van de tijdsgeest die in zijn eeuw heerste; futloos. In 'Liedekens van Bontekoe' komt die zucht naar het oude ook terug.

Ook in zijn gedichten hield hij zich bezig met Jan Salie: 'De Stilstaanders' en 'Een wonder is de Nieuwe Beurs!'

Plaats temidden van een literaire stroming
Hij had, als jongen, Maurits Lijnslager gelezen en daaruit de verheerlijking van het zeventiende-eeuws verleden geleerd die hem zijn hele leven bijblijft.
Door zijn vriendschap met de 'vader van de Vlaamse beweging' Jan Frans Willems zag hij ook de minpunten van dé Nederlander.
In de romantiek ligt het accent op het gevoel. De Romantiek was een reactie op de Verlichting. Alle regels die in de Verlichting golden werden in de Romantiek losgelaten, want iedereen had een hekel aan regels en voorschriften. Men werkte volgens eigen individualistische inzichten en men moest origineel zijn. Potgieter laat deze elementen terugkeren in zijn werk en onderscheidt zich door ironisch te schrijven en een moeilijk taalgebruik (hoewel dat in dit boekje niet terugkomt) toe te passen. Hij stopt zijn eigen gevoelens in een personage.

• Als je al voor je leest, weet dat iedereen een stukje van de Nederlandse samenleving in de 16e/17e vertegenwoordigt, dan leest het meteen een stuk makkelijker, leuker en geeft het het verhaal een extra dimensie.
• Het verhaal is totaal niet spannend, eigenlijk gebeurt er helemaal niets.
• Ik denk dat er voor ons nu niet veel meer uit te leren valt, want wij Nederlanders moeten oppassen geen workaholics te worden, maar toen wilde Potgieter laten zien dat je hard moet werken en dat Nederland een land is waar je trots op kan zijn, maar dat je niet kan teren op wat de geschiedenis zegt.
• Jan heeft zijn kinderen christelijk opgevoed, daarom komen ze ook wat later, want er is ook kerk op Oudejaarsavond. Hij houdt erg van de tekst ´Bid en werk´. En Jannetje leest bij de wieg van haar kleinkinderen voor uit de Bijbel.
• Potgieter was trots op het Nederlandse gezag over de koloniën, terwijl het nu iets is wat we proberen weg te stoppen.
• Pluspunten; hoewel er maar weinig in gebeurd wil je doorlezen en je krijgt een beetje inzicht in de Nederlandse samenleving van toen. En het boekje lees je in ruim 3 kwartier uit.
• Minpunten: als je het uit hebt, heb je niet echt het gevoel dat je echt wat geleerd of literairs hebt gelezen.
• Het is een leuk boekje om te lezen, maar ik snap niet dat je er 3 punten voor krijgt.

REACTIES

Er zijn nog geen reacties op dit verslag. Wees de eerste!

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

Andere verslagen van "Jan, Jannetje en hun jongste kind door E.J. Potgieter"