1. Zakelijke gegevens a. Auteur: Simon Vestdijk
b. Titel: Ivoren Wachters, uitgeverij de Bezige Bij, Amsterdam, 1977-14, 228 blz., (eerste druk 1951, Epe) c. Genre: Psychologische roman

2. Eerste reactie a. Keuze: Ik heb het boek gekozen, omdat de leraar het boek aanraadde tijdens de les literatuurgeschiedenis. Ook had ik er al een uittrekselboekje van (memoboekje) dus als ik er een boekverslag van zou moeten maken, zou ik mooi alles bij de hand hebben. Dus waarom zou ik het boekje niet lezen? Toen ik de achterflap had gelezen, leek het me gelijk al een leuk boek, omdat het voor een deel afspeelt in een school (lyceum) en het gaat over een jongen van ongeveer mijn leeftijd. b. Inhoud: Toen ik het net uit had, vond ik het een heel erg leuk boek. Het las makkelijk weg, en het voelde niet alsof ik een “belangrijk literair werk” aan het lezen was.Wat in feite eigenlijk wel zo is. Het taalgebruik is heel makkelijk, goed te begrijpen, en de situaties zijn herkenbaar, omdat ik zelf ook nog op school zit. Ik vond vooral het einde spannend, het maakte me tot het in een ruk uitlezen van het boek.

3. Verdieping a. Samenvatting: Het verhaal begint, op een zonnige septemberzondag, aan het begin van het schooljaar. De leerlingen van de eindexamenklas, waartoe Philip ook behoort, krijgen een nieuwe leraar Nederlands, Schotel de Bie. Philip heeft een slecht gebit. Er is al heel vaak aan zijn gebit gesleuteld, maar toch ziet het gebit er niet uit. Philip woont bij zijn oom in huis, die geen extra tandartskosten meer voor hem wil betalen. Als Philip die dag dan toch last van zijn kies krijgt, gaat hij naar de tandarts die zijn kies vult. In ruil voor zijn diensten biedt Phielip hem een zelfgeschreven gedicht aan, dat de naam Ivoren wachters draagt. De volgende dag op school wordt Philip door de nieuwe eraar Nederlands, Schotel de Bie, beledigd over zijn gebit. Philip vind dit onbeschoft, en zijn klasgenoten zijn het met hem eens. ‘s Avonds gaat Philip naar het huis van Schotel de Bie om van hem excuses te vragen. Hij belt echter aan bij het huis van diens verloofde, Lida, die hem naar het nieuwe adres van haar verloofe brengt. Philip verteld haar, wat er die dag tussen hem en Schotel de Bie is voorgevallen. Lida brengt hem naar het huis van haar verloofde. Bij het huis aangekomen, wil Schotel de Bie hem niet ontvangen en hij wil niet aan de eis van Philip -zijn excuses maken voor de hele klas- voldoen. Lida krijgt een ruzie met haar verloofde en loopt met Philip weer naar huis. Tijdens de wandeling verteld Philip Lida over de situatie thuis en over zijn gebit. Hij denkt dat hij met zo’n gebit geen meisje kan krijgen, of in ieder geval een meisje niet blij kan maken met een zoen. Ter aanmoediging ontvangt Philip een innige kus van Lida. Als Philip thuis komt, vermeldt de huishoudster Nel dat hij gelijk bij zijn oom moet komen. Zijn oom is woedend, hij heeft een brief van de tandarts gekregen. Hij maakt Philips vader en Philip uit voor oplichter. Philip wordt kwaad en slaat zijn oom neer. Dan krijgt zijn oom als gevolg van de opwinding een beroerte, hij ligt op sterven. Nel komt binnen en ziet gelijk wat er gebeurd is. Philip moet van haar naar zijn tante Hermien gaan, om het te gaan vertellen en daarna naar de dokter. Dit doet Philip. Van zijn tante mag hij bij haar blijven als Selhorst komt te overlijden. Dan gaat Philip naar de dokter om hem te waarschuwen. Daarna gaat Philip niet naar huis, maar gaat hij naar Lida. Hij legt de situatie uit, en stelt voor te gaan vluchten. Lida lacht hem in zijn gezicht uit. Teleurgesteld doolt Philip verder door de stad, tot hij bij het huis van Nel, de huishoudster is aangekomen. Nel ontvangt hem met een innige omhelzing, en hij mag binnen komen. Dan komt de man van Nel binnen, hij is chauffeur, en nogal jaloers van aard. Hij vertelt Philip dat hij moet gaan vluchten, en dat hij hem wel wil wegbrengen met de auto. De auto stopt aan de waterkant, Philip moet uitstappen. Philip valt in het water en verdrinkt. Op school komt men dit nieuws te horen, en vooral Schotel de Bie is er kapot van. Aanvankelijk wordt gedacht dat Philip zelfmoord heeft gepleegd door zichzelf te verdrinken, maar leraren op school hebben daar hun bedenkingen over. Schotel de Bie is door dit incident nooit de leraar geworden die hij hoopte te worden en als Lida de verloving ook nog verbreekt, mislukt alles. Zijn proefschrift is matig en bij zijn collega’s is hij niet gezien.

b. Onderzoek van de verhaaltechniek: De ruimte: (plaats en tijd) Het verhaal speelt zich af in en rond een vooroorlogs lyceum in een middelgrote, niet nader aangeduide Nederlandse stad. De vertelwijze is auctoriaal verhaal. de verteller overziet het hele romangebeuren en heeft toegang tot overwegingen, bedenkingen, plannen enz. de verhaalfiguren: Philip Corvage: De hoofdpersoon is een 19 jarige leerling van het gymnasium. Op z’n zevende jaar stierf z’n moeder en sindsdien wordt hij opgevoed door z’n oom. Z’n vader was een oplichter die zelfs z’n familie heeft opgelicht. Philip heeft blond haar, is vrij lang, charmant en aantrekkelijk. Het opvallendste aan z’n uiterlijk is z’n gebit dat hij met opzet verwaarloost en door z’n leraar als een ‘afgebrand kerkhof ‘ wordt beschreven. Hij eet extreem weinig omdat, hij zichzelf dan wil bewijzen. Dat z’n geest sterker is dan z’n lichaam. Zo eet hij heel weinig en verwaarloost hij z’n gebit. Zijn gebit staat hierbij symbool voor zijn lichaam en z’n wil om z’n gebit te verwaarlozen staat symbool voor zijn geest. Philip is heel intellectueel ingesteld. Ondanks z’n niet al te beste resultaten (behalve voor Latijn) is hij heel geliefd onder de leraren. In een gesprek van de rector met Schotel de Bie noemt de rector Corvage “ een bijzondere jongen, een dichter die wel wat consideratie verdient” (blz 74 en 75). Zijn gedrag is opvallend, omdat hij voortdurend mensen met woorden te slim af wil zijn. Hij zegt veel Latijnse spreuken, hij draagt gedichten voor en houdt midden op straat redevoeringen. Door deze houding wordt hij bewonderd, maar plaatst zichzelf boven iedereen. Aan de ene kant bevalt Philip dit wel, zo kan hij tenminste niet gekwetst worden, maar aan de andere kant maakt dit hem ook eenzaam. Hij probeert mensen naar zich toe te trekken d.m.v. gedichten. Hij is erg bang voor zijn oom (Selhorst) en vindt het ook niet leuk als zijn oom z’n vader oplichter noemt. Hij wil het dan voor z’n vader opnemen. Na de dood van Selhorst ontwikkelt Philip meer gevoel en belangstelling, wat hij daarvoor niet echt had. De ene keer dat Philip van het huis van Lida naar het huis van Nel loopt is erg belangrijk, omdat Philip dan nadenkt over de afgelopen dag. Gevoelens als medelijden, veel verdriet en dan soms plotselinge vreugde worden dan voor het eerst beschreven. Zijn ondergang (dood) laat zien dat hij zijn geest niet boven het aardse kan stellen. Frits Schotel de Bie: de tweede belangrijke figuur in het boek, is een pas afgestudeerde leraar Nederlands. Frits is heel goed en laat dat aan iedereen om zich heen merken. Hij lijkt alleen geïnteresseerd in zichzelf te zijn. Zelfs voor zijn verloofde Lida heeft hij geen volledige belangstelling. Schotel de Bie gebruikt zijn arrogante houding om zijn onzekerheid te verbergen. Op bladzijde 128 wordt een mooi voorbeeld gegeven van zijn arrogante houding en van beperkte leefwereld: ‘Schotel de Bie zit op zijn nieuwe kamer en hij hoort dat de bel gaat. Hij verwacht Lida en in plaats van dat hij enthousiast opendoet laat hij zijn hospita opendoen, want dat vindt hij ‘exquiser’ staan. Vervolgens pakt hij de ‘Souterliedekens` op en ´keek ernaar zoals een man aan de vooravond van zijn huwelijk naar de bruidssponde kijkt, waarvan hij de zachtheid berekent, het verende, het koele en het warme.’ Zijn rug staat symbool voor die leegte in zijn leven: hoe slechter het met Frits gaat, hoe krommer zijn houding is. Oom Selhorst: oom Selhorst heeft in het verhaal de rol van Philips opvoeder. Hij is een oude, verbitterde ex-brandweerman die na een beroerte niet veel meer doet dan de hele dag in z’n stoel zitten. Selhorst is kinderloos en weduwnaar. Sinds de dood van z’n vrouw ergert hij zich aan alles en maakt van alles een probleem. De relatie met z’n neef was altijd goed, maar nu ziet hij Philip vooral als een kopie van zijn broer; Philips vader: de oplichter. Als Selhorst kwaad is op Philip (en dat is hij vaak) is hij niet redelijk meer en noemt hij Philip vaak ‘oplichter’ en dat maakt Philip erg woest. Lida Feltkamp: Lida is de verloofde van Frits Schotel de Bie. Ze heeft haar HBS- opleiding nooit afgemaakt, doordat haar moeder ziek werd. Zodra ze het huis uitkon is ze bibliothecaresse geworden. Naast dat ze heel knap is (ze wordt vergeleken met een Egyptische koningin), is ze ook nog heel intelligent. Omdat ze zo slim is, kan ze goed met Frits meepraten, maar ze wordt door Frits niet helemaal geaccepteerd. Ze is te min voor hem. Lida is heel erg geïnteresseerd in het schoolleven (omdat ze haar school nooit heeft kunnen afmaken), maar Schotel De Bie lijkt haar weinig over z’n school te willen vertellen. Zodra Lida in contact komt met Philip, blijft ze vooral met hem praten omdat ze alles over de school wil weten. Lida is de enige die Philip vertrouwd en vertelt haar ook heel veel over zichzelf. Door die gesprekken ziet Lida in dat ze haar leven wil veranderen: ze gaat alsnog studeren en ze verbreekt haar verloving met de man die toch niet helemaal om haar geeft. Nel: Nel is de dienstbode in het huis waar Philip woont. Zij is een beetje verliefd op Philip, maar ze is al getrouwd. De gedichten die Philip voor haar schrijft strelen haar ego. Als Philip weer eens de volle laag van z’n oom heeft gekregen, vangt zij hem op en verzorgt ze hem. Wanneer Philip z’n oom bijna vermoord heeft, stuurt ze Philip weg en zorgt ervoor dat Selhorst ook werkelijk doodgaat. Zij wil dus Philip helpen, maar uiteindelijk brengt ze Philip nog verder van huis. Elly Temminck: Philips beste vriendin. Zij mocht ook als enige mee, bij de tandarts binnen in de wachtkamer. Veel mensen denken dat ze iets met elkaar hebben, maar zelf ontkennen zij dit hard. Piet: Piet is de jaloerse echtgenoot van Nel. Hij is taxichauffeur en ex-crimineel. Omdat hij wraak wil, is hij uiteindelijk degene die Philip aan z’n einde helpt. Rector Hovenius: de rector is een man die voortdurend allerlei Latijnse spreuken uitkraamt. Hij ziet Philip als een van zijn lievelingsleerlingen. En mag hem ook heel erg, omdat Philip zelf ook Latijnse spreuken uitkraamt.

c. Op zoek naar de thematiek: De hoofdgedachte is: De ondergang van zowel een gymnasiumleerling als een leraar. Enkele motieven zijn hiervoor te vinden: Schotel begint het schooljaar super, is zeer zelfverzekerd en heeft zijn les over Justus van Effen uitzonderlijk goed voorbereid. Na zijn opmerking over Philip (afgebrand kerkhof) veranderd hij van een zeer zelfverzekerde man in een ietwat onzekere man. Na de dood van Philip, de verbroken verloving en mislukte carrière stappen, is hij een stille, niet opvallende man. Een ondergang voor hem dus
Philip begint het boek (en het schooljaar, maar hij zat natuurlijk al langer op deze school) zelfverzekerd, heeft een eigen mening en voelt zich heel volwassen. Na de opmerking van Schotel de Bie wil hij dat de leraar zijn excuses aanbiedt hij komt zo in contact met Lida, aan wie hij ‘zijn ziel blootlegt’ Hij stelt zich zo al kwetsbaarder op en wordt nog kwetsbaarder als Lida hem daarna kust. Na deze gebeurtenis is Philip verward en uit zijn doen, als hij daarna zijn oom (onopzettelijk) een beroerte bezorgt waaraan deze sterft, is Philip helemaal onzeker, en wil hij vluchten. Hij wordt helaas vermoord door de man van Nel, wat dus ook zijn ondergang betekent.

Heel vroeg in het verhaal wordt al gezinspeeld op de dood van Philip, zo merkt een van zijn klasgenoten al op p. 15 op: ‘Maar ‘t loopt nooit goed met ‘m af; m’n moeder zegt, dat ‘t nooit goed met ‘m af kan lopen.

Verband titel thema: De titel heeft betrekking op het gebit, aan het begin van het verhaal heeft Philip een gedicht geschreven over het gebit, de ivoren wachters van de mond. Hij heeft zelf niet zo’n mooi gebit, Schotel de Bie noemt dit later een “afgebrand kerkhof”. Een oplettende lezer merkt op, dat dit “afgebrande kerkhof” aan het eind van het verhaal een onheilspellende klank krijgt, omdat er gezinspeelt wordt op Philips dood. De titel en het thema hebben dus wel wat met elkaar te maken.

d. Plaats in de literatuurgeschiedenis: de schrijver: Simon Vestdijk werd op 17 oktober 1898 te Harlingen geboren als enig kind van Simon Vestdijk, gymnastiekleraar, en Anna Margaretha Clazina Mulder. Hij bezocht de lagere school en de driejarige hbs in zijn woonplaats en vervolgens de Rijks hbs te Leeuwarden. Als puber was hij erg depressief. Op aanraden van zijn vader studeerde hij medicijnen in Amsterdam (1917-1927), nam daarna op diverse plaatsen al sarts praktijken waar (1927-1932) , maakte als scheepsars een reis naar Indië (1929-1930), maar wijdde zich vanaf 1932 geheel aan de literatuur. Tot zijn dood bleef Vestdijk in Doorn wonen, zijn leven delend met zijn voormalie hospita Ans Koster. Enkele maanden na haar dood huwde hij , in 1965 met Adriana Catherina Maria (mieke) van der Hoeven. Uit dit huwelijk werden een zoon en een dochter geboren. Na een langdurig ziektebed overleed Vestdijk te Utrecht op 23 maart 1971 aan de gevolgen van de ziekte van Kahler. De eerste druk van het werk is in 1951, 6 jaar na de oorlog. In het boek wordt een vooroorlogse situatie beschreven, en past dus niet echt in het tijdsbeeld van 1951, waarin de wederopbouw nog steeds een grote rol speelde. Dit werk is wel typerend voor de schrijver, omdat hij in al zijn boeken ongeveer de zelfde verhoudingen en motieven gebruikt.

4. Beoordeling

Ik vond het een heel leuk boek, makkelijker dan ik verwacht had. Ondanks opmerkingen van anderen dat het taalgebruik erg moeilijk zou zijn en dat de verhaalsituaties erg langdradig zouden zijn. Ik vond dit absoluut niet, het taalgebruik is juist makkelijker dan ik gewend ben van de Nederlandse literatuur. Het verhaal zelf vond ik heel boeiend en onvoorspelbaar, waardoor je door blijft lezen. Ik kan me goed verplaatsen in de gedachtegangen van Philip. Wel heb ik enkele onwaarheden in de tekst gevonden, die mij erg stoorden. De eerste dag dat Philip naar school moet, is op een maandag. De dag daarvoor is dus op een zondag. Zijn de winkels op zondag open, en werkt de tandarts op zondag ook?? Verder schrijft Philip gedichten onder de economieles. Dat is vreemd, omdat voor de oorlog nog geen economie werd onderwezen op lycea. Dit soort foutjes en sloridigheden stoort mij toch wel. Ook vind ik het stukje een beetje raar, wanneer Philip ruzie krijgt met zijn oom, en deze een beroerte krijgt , dat hij wegloopt en niet weer terug komt. Ik snap niet waarom hij niet terug komt, hij kon er in feite niets aan doen. Althans, dat is mijn mening. Toch vind ik het een heel mooi boek, omdat het plot origineel is, het makkelijk wegleest, je je zo makkelijk inleeft in de hoofdpersonen, en dat de situaties toch wel heel herkenbaar zijn, omdat ik zelf ook nog op school zit. Ik kan deze roman echt aanraden!