Elke schooldag wakker worden met een meme? Laatste nieuws en blogs zien? Handige stories of video's voor school? Of lekker dm'en met ons?


Algemeen/oriënterend

Auteur: Bernlef;
Titel: Hersenschimmen;
Nationaliteit auteur: Nederlands;
Geboortedatum auteur: 14 januari 1937;
Datum overlijden auteur: 29 oktober 2012;
Jaar van eerste uitgave: 1984;
Aantal pagina’s: 131;
Leestijd: 5 ½ uur;
Datum waarop uitgelezen: zondag 5 maart.

Motto

‘A touching dream to which we all are lulled
But wake from separately’
– Philip Larkin;

Verwachting voor het lezen

Ik wist dat het ging over iemand die dement zou worden/zijn. Dus verwachtte dat ik het erg heftig zou vinden, aangezien ik iemand heb gekend die zelf dementeerde. Ik dacht dat het voor mij wel een soort van emotioneel kon gaan worden.

Samenvatting

Bron: https://www.scholieren.com/boek/38/hersenschimmen/zekerwetengoed

Hersenschimmen vertelt het verhaal van iemand die langzaam maar zeker begint te dementeren en de gevolgen die dit voor hem en zijn omgeving heeft.

Maarten en Vera Klein wonen al jaren gelukkig in Gloucester, Massachusetts (Verenigde Staten). Langzaam maar zeker begint Maarten heden en verleden door elkaar te halen. Het begin heel klein, op het moment dat hij niet meer weet welke dag het is en op een zondag wacht tot de schoolbus langs zal komen of als hij steeds vaker in gedachten verzonken is. Langzaam maar zeker kan hij zich dingen niet meer herinneren en als hij zich iets herinnert, gaat hij volledig in die herinnering op. Zo denkt hij op een dag dat hij weer op de kleuterschool is en van de juf de potlodendoos mag halen. Hij loopt de gang door naar het materiaalhok en klimt op een stoel om de doos te gaan zoeken. Dan staat Vera plots achter hem en haalt hem uit de droom. Hij blijkt op de keukenstoel in hun washok te staan. Later geeft hij hele rare antwoorden op vragen, omdat hij net ergens anders met z’n gedachten was. Als Vera hem een keer vraagt wat hij zo lang in de keuken deed, antwoordt hij bijvoorbeeld vangstquota. Uiteindelijk gaat dit nog een stapje verder en breekt hij in bij een vakantiehuisje waar vroeger de vergaderingen van zijn bedrijf waren omdat hij denkt dat hij te laat op zijn vergadering komt. Ook vergeet hij dat mensen en dieren dood zijn en vraagt dus steeds naar hen als anderen langskomen. Een keer begint hij plotseling naar de snoepreepjes die zijn oma altijd voor hem achter in de buffetkast verstopte te zoeken.

Vera wordt steeds ongeruster en als Maarten weg begint te lopen van huis laat ze uiteindelijk een meisje, Phil Taylor, in huis wonen die op Maarten kan passen als zij weg is. Maarten vergeet echter steeds wie ze is. Eerst ziet hij haar aan voor een vriendin van zijn dochter, dan voor zijn vroegere piano juf en uiteindelijk voor zijn dochter. Ook van Vera vergeet hij soms wie ze is.

In het boek wordt ook de moeilijker wordende relatie tussen Vera en Maarten weergegeven. Een eerste beschrijving die Maarten van haar geeft (zie eerste quote, een stuk terug in dit verslag) is nog heel scherp, bij kennis. Meer op het einde heeft hij het echter over een oude vrouw, die er een beetje verfomfaaid uitziet met haar vochtig neerhangende slappe bruine krullen en haar gerimpelde hals.

Later herkent hij haar niet meer op foto’s en uiteindelijk weet hij helemaal niet meer wie ze is.

In het laatste deel van het boek weet Maarten zelf niet meer wie hij is. Eerst heeft hij het nog over “mijn spullen”, “ik kan ..” etc. Maar naarmate hij verder aftakelt begint hij in derde persoon over zichzelf te praten, om het uiteindelijk alleen nog maar over ‘het’ te hebben. Tegelijk met deze verandering in benoeming van zichzelf, trekt hij zich steeds meer in zijn hoofd terug. Hij communiceert bijna niet meer met de buitenwereld, maar denkt in onsamenhangende zinnen en fragmenten aan wat er om hem heen gebeurt. Een van de redenen hiervoor is dat hij ook steeds meer moeite met het Engels begint te hebben, en soms even de taal niet meer lijkt te verstaan. Op het laatst zijn Maartens gedachten zo onsamenhangend en fragmentarisch dat er bijna niet meer duidelijk is wat er nou met hem gebeurt. Wel weet hij op zijn sterfbed weer even wat er om hem heen gebeurt en zoekt en vindt hij Vera’s hand, al weet hij haar naam niet meer.

Belevingsvragen

Eerste reactie

Het boek sprak me wel aan, omdat ik het erg mooi vond hoe de schrijver zoveel dingen met elkaar vergeleek. En hoe hij alles verwoordde. Verder begrijp ik nu beter hoe mijn oudoom zich heeft gevoeld en wat er in hem omging.

Welke gebeurtenis is mij het best bijgebleven/opgevallen? Waarom?

De gebeurtenis die me het meest is bijgebleven is dat Maarten op een gegeven moment zichzelf en andere familieleden niet meer herkent op foto’s en zichzelf ziet als een gewone man. Hij heeft het fotoalbum met allemaal foto’s vast en verbrandt dan een paar foto’s. Hij wil ze niet meer zien. Dit is me zo erg bijgebleven omdat ik het echt heel erg heftig vind dat die foto’s en gedachten allemaal weg zijn, ook voor Vera.

Zelf heb ik ook allemaal oude babyfoto’s die nergens anders staan dan in dat fotoalbum. Ik zou het daarom ook heel erg vinden als al mijn foto’s weg zouden zijn, omdat dat nog de enige ‘herinneringen’ zijn die ik heb aan mijn babytijd.

Verdieping

Tijd, ruimte en personen

Welke tijd speelt het zich af? Waaruit blijkt dat?

Het boekverslag gaat verder na deze boodschap.

Verder lezen

Welke tijd speelt het zich af? Waaruit blijkt dat?

In de tijd dat het boek is geschreven, dus rond 1984. Dit blijkt uit het feit dat er nog geen normale mobieltjes waren, maar wel huistelefoons. En de flashbacks spelen zich rond de Tweede Wereldoorlog af en later; de kinderen waren toen nog jong. Nu komen de kinderen niet vaak meer langs, ze zijn ouder geworden. Dit betekent dat het ook nog wel een tijd na de Tweede Wereldoorlog heeft afgepeeld

Hoe lang ‘duurt’ het verhaal (vertelde tijd)?

Het verhaal speelt zich ongeveer het hele winterseizoen af, dat is dus ongeveer drie maanden.

Flash-backs?

Ja, bijv. wanneer Maarten samen met Vera in een fotoboek gaat kijken. Samen kijken ze naar de foto’s en vertellen ze het verhaal erbij. De flashbacks spelen zich af in o.a. de Tweede Wereldoorlog, 1952 en 1956.

Waar speelt het verhaal zich af? Heeft dat een bijzondere functie binnen het verhaal?

Het speelt zich af in Amerika, Gloucester en de flashbacks in Nederland en Parijs. Omdat Maarten dement is, denkt hij af en toe dat hij weer in Nederland is bij zijn vader.

Wie zijn de hoofdpersonages? Wat voor mensen zijn dat?

Maarten Klein (71): Maarten is de hoofdpersoon en wordt dement. Hij woont samen met zijn vrouw in Amerika en heeft samen met haar twee kinderen die nooit langs komen. Vroeger heeft hij in Nederland gewoond. Hij heeft heel lang bij de IMCO gewerkt. Robert is zijn hond en daar heeft hij een zeer goede band mee.

Vera Klein: Vera is de vrouw van Maarten. Ze woont samen met hem in Gloucester en heeft twee kinderen. Zij heeft in Amerika in een bibliotheek gewerkt. Ze houdt heel erg veel van Maarten.

Vertelwijze (perspectief)/Opbouw

Wie is de verteller van het verhaal?

Maarten Klein.

In de ik- of hij-vorm verteld?

Ik-vorm.

Is er iets bijzonders te zeggen over de wijze van vertellen?

Niet echt, behalve dat je Maarten heel goed leert kennen doordat je weet wat er in hem omgaat en dat je ook goed begint te begrijpen wat die dementie nou met hem zelf doet. Juist door dat je in de gedachten van Maarten zit, is het voor jou (de lezer zelf) erg moeilijk te volgen en is het af en toen erg verwarrend omdat het heel chaotisch en onlogisch is voor ons.

Uit hoeveel delen of hoofdstukken bestaat dit boek? Zijn ze getiteld?

Er zijn geen hoofdstukken, dus niets is verder (naast de titel zelf) getiteld.

Is er een proloog of epiloog of is er iets bijzonders over de structuur te vertellen?

Nee.

Thematiek en interpretatie

Welke motieven? Licht toe.

Liefde

De liefde tussen Maarten en Vera is erg groot, hoewel Maarten begint te dementeren. Maar ook de vroegere liefde tussen Maarten en Karen en de liefde die Maarten heeft voor zijn pianolerares spelen een belangrijke rol in het verhaal.

Vriendschap

De vriendschap tussen Robert en Maarten, maar ook het soort vriendschap tussen Maarten en zijn collega’s en de vriendschap tussen Ellen Robbins en Vera zijn belangrijke factoren in het verhaal.

Winter en sneeuw

Het boek speelt zich af tijdens de winter en elke keer zegt Maarten steeds dat hij van slag is van de sneeuw die er ligt in Gloucester. Sneeuw…

Het boek Our man in Havana?

Dit boek is van Graham Green en af en toe komt het boek weer terug. Ook de naam Graham Green komt een paar keer terug. Maarten heeft het boek ooit mee genomen, maar leest het nooit uit.

Muziek/piano

Maarten kan erg goed piano kan spelen en dit doet hij dan ook een paar keer in het boek. Ook andere mensen spelen de piano of laten muziek klinken in de kamers.

Tweede Wereldoorlog

Dit komt frequent in het boek voor, omdat Maarten steeds vaker denkt dat het nog oorlog is of dat ze zijn bevrijd.

Thema van het verhaal:

Dementie.

REACTIES

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

gast

gast