Gezocht: VWO'ers uit de 4e/5e met N&T of interesse in techniek. Doe mee aan een online community over een nieuwe studie en verdien een cadeaubon van 50 euro!

Meedoen

Erik of Het klein insectenboek door Godfried Bomans

Beoordeling 6
Foto van Amber
  • Boekverslag door Amber
  • 4e klas havo | 2550 woorden
  • 7 juli 2019
  • 1 keer beoordeeld
  • Cijfer 6
  • 1 keer beoordeeld

Eerste uitgave
1940
Pagina's
143
Geschikt voor
bovenbouw vmbo/havo/vwo
Punten
1 uit 5
Oorspronkelijke taal
Nederlands
Onderwerpen
Prijzen
Nederland Leest (2013 Winnaar)

Boekcover Erik of Het klein insectenboek
Shadow

Het verschil tussen mensen en insecten is niet zo groot. Dat ontdekt Erik Pinksterblom als hij op een nacht het schilderij Wollewei boven zijn bed binnenstapt. Hij komt terecht in een avontuurlijke, magische wereld van insecten die zich net als mensen gedragen. Op hun beurt willen alle insecten meer weten over de rare tweevoeter die ineens uit de lucht komt vallen en …

Het verschil tussen mensen en insecten is niet zo groot. Dat ontdekt Erik Pinksterblom als hij op een nacht het schilderij Wollewei boven zijn bed binnenstapt. Hij komt terecht in …

Het verschil tussen mensen en insecten is niet zo groot. Dat ontdekt Erik Pinksterblom als hij op een nacht het schilderij Wollewei boven zijn bed binnenstapt. Hij komt terecht in een avontuurlijke, magische wereld van insecten die zich net als mensen gedragen. Op hun beurt willen alle insecten meer weten over de rare tweevoeter die ineens uit de lucht komt vallen en alles over hun gewoontes lijkt te weten.

Erik of Het klein insectenboek door Godfried Bomans
Shadow
ADVERTENTIE
Ga jij de uitdaging aan?

Op EnergieGenie.nl vind je niet alleen maar informatie voor een werkstuk over duurzaamheid, maar ook 12 challenges om je steentje bij te dragen aan een beter klimaat. Douche jij komende week wat korter of daag je jezelf uit om een week vegetarisch te eten? Kom samen in actie!

Check alle challenges!

Algemene gegevens



Godfried Bomans



Erik of het klein insectenboek



Uitgeverij De Boekerij



1940 Amsterdam



(54e druk, 1941)





Gegevens over de schrijver



Godfried Bomans was een Nederlands schrijver en columnist. Hij was geboren op 2 maart 1913 in Den Haag.



Hij begon al met schrijven op de middelbare school, als redacteur van de schoolkrant. In de vijfde klas schreef hij een toneelstuk waarin al zijn klasgenoten een rol hadden. Hij begon serieus te gaan schrijven toen hij poëzie en proza schreef voor ‘Het venster’.



Na het studeren van rechten vond hij schrijven toch belangijker en heeft hij in 1936 zijn eerste boek gepubliceerd: ‘Pieter Bas’. Dit was het werk waarmee Bomans bekend werd. Tijdens het schrijven heeft hij ook nog psychologie gestudeerd.



In zijn hele leven heeft hij in totaal 62 boeken geschreven. Zijn inspiratie haalde hij van Charles Dickens en onder zijn bekendste werken vallen: ‘Erik of het klein insectenboek’, ‘Pieter Bas’ en ‘Sprookjes’.





Samenvatting



Erik zit te leren voor de toets die hij de volgende dag gaat krijgen. Hij leert uit het boek ‘Solms beknopte natuurlijke historie’. Erik krijgt het gevoel dat er iets bijzonders gaat geburen en besluit op te blijven. Eriks vermoeden klopt wanneer de schilderijen ineens tot leven komen. De schilderijen van zijn overgrootvader- en moeder praten tegen hem. Erik is verwonderd en vraagt zich af of dit echt gebeurt. Eriks overgrootvader legt uit dat alle schilderijen leven. Erik vraagt of dit ook geldt voor het schilderij boven zijn bed. Hij heeft dat schilderij ‘Wollewei’ genoemd en is nieuwsgierig hoe het daar zou zijn.



Opeens wordt Erik kleiner. Erik stapt het schilderij in en belandt in het weiland van ‘Wollewei’. Hij komt een wesp tegen. De wesp is heel netjes en nodigt hem uit om bij hem op bezoek te komen. Erik stemt hiermee in en de wesp brengt hem naar het huis. Erik wordt door de wespenfamilie ondervraagt. Het is bijvoorbeeld heel belangrijk dat je een angel hebt, want die laat zien dat je van adel bent.



Wanneer Erik met de familie mee-eet, wordt hem gevraagd om iets te zingen. Erik gaat de fout in wanneer hij besluit te zingen over ‘de nijvere bij’. De wespen kijken blijkbaar neer op de bijen en dat zorgt voor ongemak in de eetkamer. Wanneer de sfeer hersteld is wordt Erik uitgenodigd voor een muziekuurtje dat de wespen iedere avond houden. Maar wanneer Erik zo heftig op een bromvlieg speelt dat hij overlijdt, hebben de wespen het liever dat hij gaat. Erik vertrekt op een hommel en neemt de honingklomp die hij tijdens het avondeten heeft gekregen mee.



Erik en de hommel bereiken een bestemming en Erik betaalt de hommel met de honingklomp. Erik zou niet weten waar hij zou kunnen verblijven. Op dat moment komt hij een slak tegen die hem hiermee kan helpen. De slak blijkt eigenaar van een hotel te zijn en regelt een kamer. De slak brengt Erik naar het hotel toe, die opmerkelijk nog geen naam heeft ondanks dat het hotel er al zo lang is gevestigd. Het hotel wordt later ‘Het Slakkenhuis’ genoemd op verzoek van Erik. In het hotel maakt Erik veel indruk op de insecten door de kennis die bij opdoet van Solms. Dit loopt alleen uit de hand wanneer de insecten onzeker beginnen te raken over of ze het wel of niet goed doen. Erik vertelt de insecten dat ze gewoon moeten doen wat ze altijd al hebben gedaan en hun instinct moeten volgen.



Op een gegeven moment merken de insecten op dat de rups al heel lang niet uit zijn kamer is gekomen. Ze kijken in zijn kamer en Erik kondigt aan dat hij in een vlinder zal veranderen. Na een tijdje gebeurt dit ook en loopt de vlinder de eetzaal binnen. Alle insecten zijn onder de indruk van zowel de vlinder als Eriks voorspelling. Dit pakt echter verkeerd uit omdat de insecten Erik maar blijven vragen om advies over wat ze zouden moeten doen. Erik vertelt iedere insect dat ze gewoon moeten doen wat ze altijd al hebben gedaan en hun instinct moeten volgen.



Erik besluit na een tijdje het hotel te verlaten en vertrekt op de rug van de vlinder, die later een vrouwtjesvlinder ontmoet en, met behulp van Erik, met haar trouwt. Erik blijft alleen achter en moet daarbij zien te overleven. Met een dennennaald als wapen verdedigt hij zichzelf tegen andere insecten en vermoordt hij uiteindelijk een zwarte weduwe.



Wanneer Erik de volgende ochtend wakker wordt ontmoet hij doodgravers. Ze zijn bezig de spin te begraven en stellen zich voor aan Erik. De doodgravers zijn ervan overtuigd dat zij de belangrijkste wezens op de wereld zijn. Tijdens het eten, waar Erik voor was uitgenodigd, leggen ze uit dat de reden hiervoor is dat uiteindelijk iedereen doodgaat. Dus iedereen dient uiteindelijk als de doodgraver zijn voer.



Dan komt ‘den dam’ aan bod. De lijst waardoor Erik ‘Wollewei’ binnen was getreden. De doodgravers weten kennelijk waar deze te vinden is. Echter voordat Erik kan weten waar de lijst zich bevindt, wordt het huis van de doodgravers verwoest door een mol en Erik belandt onder grond.



Erik moet proberen zijn weg terug naar boven te vinden en na het lopen door meerdere gangen komt hij een worm tegen. De worm blijkt blind te zijn. Hij vertelt Erik dat dat helemaal niet erg is. Hij kan alles doen zonder er zicht voor nodig te hebben. Ondanks dat komt de worm in de knoop te zitten en heeft hij iemand nodig die wél kan zien. Het lukt Erik niet om de worm te helpen en hij zoekt hulp. Hij komt een mier tegen die wel wil helpen en hij neemt Erik mee naar de rest van de mieren. Het blijkt dat heel veel mieren geen raad weten met wat ze moeten doen. Erik kondigt nogmaals aan dat ze gewoon hun instinct moeten volgen en brengt het huidige probleem aan bod. Maar wanneer de mieren terugkomen, is de worm verdeeld in stukken. De worm sterft tot Eriks verdriet.



Erik brengt ‘den dam‘ aan bod in de hoop dat de mieren hem willen helpen hem te zoeken. Hij biedt de mieren zelfs aan dat ze bij hem mogen logeren. De mieren zien het aanbod zitten en gaan samen met Erik op weg naar de lijst.



Terwijl Erik en de mierenkolonie door ‘Wollewei’ lopen komen ze een andere mierenkolonie tegen. Dit leidt tot een gevecht tussen de twee kolonies en terwijl Erik meevecht krijgt hij wat in zijn ogen. Nadat hij het uit zijn ogen heeft gewreven is hij ineens terug in zijn bed en de mieren zijn nergens te bekennen. Ook is er geen leven te bekennen in de schilderijen die de nacht ervoor nog tegen hem praatten.



Erik staat op, trekt zijn kleren aan en gaat naar school. Hij maakt de toets en beschrijft daarin zijn gebeurtenissen in ‘Wollewei’. De lerares vindt deze antwoorden onzin en Erik moet nablijven. Erik merkt dat de gewone mensenwereld helemaal niks voorstelt en saai is. Maar af en toe, ook nu hij volwassen is, herkent hij in sommige mensen nog steeds de insecten die hij heeft ontmoet in ‘Wollewei’.





Verhaalanalyse



Ruimte



Het verhaal speelt zich voor het grootste gedeelte af in het schilderij dat Erik zelf ‘Wollewei’ noemt. Het verhaal begint voor maar in korte tijd in Erik zijn slaapkamer. Aan het eind van het verhaal gaat Erik naar school en moet hij na schooltijd nablijven.





Personages



Erik Pinksterblom: Erik is negen jaar oud met veel verbeeldingskracht en is een round character. Aan het begin terwijl hij aan het studeren is denkt hij dat insecten het vergeleken met mensen het veel gemakkelijker hebben. In ‘Wollewei’ krijgt hij een hoog aanzien wanneer hij laat zien te weten wat voor soort ieder insect is en wat ze doen. Hierdoor vraagt ieder insect advies aan hem wat ze moeten doen. Erik vertelt ze allemaal dat ze gewoon moeten doen wat ze altijd deden.



Erik komt er uiteindelijk achter dat insecten helemaal niet zo verschillen van mensen. Ook als volwassene, vergelijkt hij de mensen om zich heen nog steeds met de insecten die hij had ontmoet in ‘Wollewei’. Er is niet vermeld in welk jaar dit is gebeurd. De tijd waarin het verhaal zich afspeelt maakt ook niet echt uit.





Vertelwijze



Perspectief



Het verhaal wordt verteld door een auctoriale verteller. Dat is te merken van de eerste zin, tot de laatste zinnen.



“De kleine Erik lag, juist op het ogenblik dat dit boekje begint, in het oude bed van grootmoeder Pinksterblom met den troonhemel en de zijden kwasten, en keek over den rand van het blanke laken de schemerige kamer in.” Erik of het klein insectenboek blz. 21



“En hier eindigt de geschiedenis van Erik Pinksterblom. Vaart allen wel, houdt altijd de lijst in het oog – en bekommert u niet té zeer om honing…” Erik of het klein insectenboek blz. 189





Chronologie en structuur



Het hele verhaal loopt in een chronologische volgorde en je zou haast kunnen spreken van één grote vertraging, op het moment dat Erik ‘Wollewei’’ in stapt. De verteltijd is in het echt één nacht, maar de tijd die in Erik in ‘Wollewei’ had doorgebracht, heeft wel een paar weken geduurd.



Het boek is opgedeeld in dertien hoofdstukken, waarbij er bij ieder begin van een hoofdstuk, een korte samenvatting wordt gegeven van wat er in dat hoofdstuk gaat gebeuren.





Thema en motieven



Het motto van het boek aan het begin luidt:



“Noi tutti siamo esiliati, viventi entro le cornici di uno strano quadro. Chi sa questo, vive da grande. Gli altri sono insetti.



Wij zijn alle ballingen, levend binnen de lijsten van een vreemd schilderij. Wie dit weet, leeft groot. De overige zijn insecten.



LEONARDO DA VINCI



(in een brief aan Gabriele Piccolomini)” Erik of het klein insectenboek blz. 16



Dit past niet alleen bij het verhaal omdat het om insecten gaat en het leven binnen een schilderij dat letterlijk in het boek gebeurt.



Dit citaat gaat om het grotere geheel zien, wat Erik heeft beleefd door als insect te hebben geleefd. De anderen, de insecten, zijn materialistisch en ‘bekommeren zich om honing’, zoals in de laatste zin van het boek wordt gezegd.



Het belangrijkste onderwerp in het verhaal was het verschil tussen mens en dier, wat niet veel blijkt te zijn. Mensen van adel kijken neer op de arbeiders, er zijn filosofen, er zijn kunstenaars die niet worden begrepen en enzovoort. Bij ieder insect dat Erik ontmoet, ziet hij de eigenschappen van een mens erin terug en andersom. Zelfs wanneer hij volwassen is vergelijkt hij de mensen om zich heen af en toe nog steeds met de insecten die hij toen in ‘Wollewei’ had ontmoet.



Het was ook opmerkelijk dat veel insecten zich superieur vonden tegenover andere soorten insecten. Als je een angel hebt zoals de wespen, dan ben je van adel. Als je zicht nodig hebt, is dat volgens de worm een zwakte.



“Ik kan mij uw verlegenheid van zo-even wel begrijpen,’ sprak de worm, een hevige kronkel makend, ‘de vraag is dom. Maar dat hindert niets, want van zijn domheden leert men. De zaak is dat u de rollen omdraait, mijn waarde. Het is juist een groot voorrecht om blind te zijn, een teken van uitverkiezing. Hoeveel dieren zijn er blind? Ik kan ze op mijn ringen natellen, zo weinig zijn het er. Wij, wormen, hebben geen ogen nodig. U wel. Dat is een teken van zwakte. U hebt ook een hoofd nodig, en armen en benen. U bent ingewikkeld van hulpeloosheid. Wij hebben aan dit alles geen behoefte. Wat moet ik met armen en benen uitvoeren, wat zou ik met ogen doen? Zou ik iets zien wat ik al niet lang wist?” Erik of het klein insectenboek blz. 154





Titelverklaring



Erik of het klein insectenboek’ als titel zou op twee manieren kunnen worden opgevat. Het gedeelte ‘of het klein insectenboek’ zou er op kunnen wijzen dat ‘het klein insectenboek’ een alternatieve titel is in de plaats van ‘Erik’. Maar het meest voor de hand liggende is dat Erik zelf ook een klein insectenboek is naast het boek van ‘Solms’





Schrijfstijl



In het boek worden er veel dingen in volle detail omschreven en er is veel sprake van herhaling. Wat het meest tegenwoordig opvalt is het ouderwetse taalgebruik, wat logisch is, omdat dit boek werd gepubliceerd in 1941.





Plaats in de literatuurgeschiedenis



Het boek verscheen in 1941. De oorlog was net begonnen. De periode van 1940 tot 1945 stond qua literatuur ook helemaal in het teken van oorlogsverhalen, verzet, het doorbreken van taboes en het aan bod brengen van deze onderwerpen met een vaak pessimistische blik op de wereld.



Erik of het klein insectenboek’ valt hier helemaal niet onder. Het grootste verschil tussen dit boek en de andere boeken uit die tijd is dat dit boek duidelijk fictie is, het is een sprookje.



Ook is de wereld in dit boek niet op een pessimistische wijze beschreven. Omschrijvingen in het boek zijn gedetailleerd en komt meer in de buurt van realistisch ondanks dat de meeste gebeurtenissen in het verhaal nooit in het echt zouden kunnen gebeuren.





Beoordeling



Ik vond het boek interessant en bijzonder. Ik vond dit vooral omdat ik heel veel van fantasiethema’s houd. En zelfs vroeger, toen ik klein was, zou ik in de achtertuin een klein dorpje maken voor insecten, met kleine huisjes en bootjes in een rivier. Het gaf mij een gevoel van nostalgie, om te lezen dat het bijna net zo is zoals ik het mij vroeger altijd voorstelde, zoals blijkt in bijvoorbeeld de beschrijving van het huis van de familie Vliesvleugel.



“Erik ging zitten op een stoeltje en wachtte. Het was een alleraardigst kamertje. Het tafelblad en de zitting van zijn stoel waren uit rozenblad gesneden, en dat voelde zo heerlijk zacht aan dat Erik opstond en met zijn wijsvinger kozend over de fijne aren streek. Ook de andere meubeltjes in het vertrek waren uiterst teer van maaksel, sommige gesneden uit een wit lelieblad, andere gevormd uit pure bijenwas. Het rook er heerlijk fris en zuiver, zo heerlijk dat Erik er helemaal blij om werd dat er zoiets blanks en ongerepts bestaan kon.



De wanden waren samengesteld uit dunne rozenbladen, zodat van alle kanten het roze licht overvloedig naar binnen viel; en juist deze zachte, gelijkmatige schijn waarin alles baadde, gaf het kamertje iets oneindig broos, alsof men slechts behoefde te zuchten en alles zou ineen breken. Erik bleef ten slotte roerloos in het midden staan met de pinken tegen zijn broekje, en haalde nauwelijks adem, zo bang was hij om iets te beschadigen.” Erik of het klein insectenboek blz. 42



Dit is ook een reden dat ik van plan ben om de verfilming te zien.



Ik vond ook het gebruik van ironie, humor en de kleine details die iets grappig konden maken, wel vermakelijk. Het zorgde voor komische opluchting na de momenten die een serieuze impact hadden.


REACTIES

Er zijn nog geen reacties op dit verslag. Wees de eerste!

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

Andere verslagen van "Erik of Het klein insectenboek door Godfried Bomans"

Ook geschreven door Amber