Deel 1: verhaalanalyse: Algemene informatie over het boek en de schrijver: Titel: De vierde man. Schrijver: Gerard Reve. 1e druk: 1981. Zelf gelezen druk: Grote Lijsters 1996. Uitgever: Wolters-Noordhoff Groningen en Wolters Plantyn Deur-ne. Bijzonderheden: De vierde man is in 1983 verfilmd. Gerard (Kornelis van het) Reve werd op 14 december 1923 in Amsterdam geboren. Reve heeft zijn middelbare school, het Vossi-usgymnasium, niet afgemaakt. Nadat hij deze school had verlaten volgde hij een opleiding aan de grafische opleiding. Toen Reve zestien jaar oud was debuteerde hij met de poëzie-bundel Terug-keer. Reve heeft aan het eind van de oorlog even bij het parool gewerkt, maar dat werk lag hem niet. Vanaf 1946 is Reve begonnen novellen, romans en brievenboeken te publice-ren. En-kele wer-ken van Reve: De avon-den, Wolf, Bezorgde ou-ders, Brieven aan Wimie, De taal der liefde. Veel voorkomende thema s in Reves werk zijn: eenzaamheid, agressie, droefheid, ergernis, innerlijke en uiter-lijke onttakeling van de mens, homofiele relaties en angst voor de dood. Titel, ondertitel en Motto: Christine de vrouw waarbij de ik-figuur in huis is, heeft al drie mannen gehad. Deze drie zijn alle drie dood gedaan. De ik-figuur is bang om de vierde man te worden. Het boek heeft geen ondertitel en geen motto. Het is opgedragen aan Perkin Walker.

Samenvatting: Gerard Reve moet een lezing geven voor een club van notabelen in de Zuid-Hollandse havenstad V. Hij ontmoet daar de penningmeester van die club; Christine. Als de lezing afgelopen is, biedt Christine Reve aan om bij haar thuis te overnachten. Reve stemt toe, ze belanden samen in één bed. Reve vindt, hoewel hij homofiel is dit niet erg. De volgende ochtend ziet hij een foto van een jongen op het bureau van Christine staan. Reve wordt direct verliefd. Hij wil en zou deze jongen bezitten. Christine vraagt hem of hij het volgende weekend, tegen betaling op haar huis wil passen. Hij stemt toe en hij haalt Christine over om Herman, de jongen te gaan halen. Nu is het zo dat Reve steeds enge dromen heeft. In die dromen hoort hij iemand (de Dood) zeggen: Tierelier... wie is nummer vier ...?.

Reve is alleen in het huis van Christine en hij gaat op zoek naar vertier. Hij vindt een kistje met allerlei papieren, brieven en foto\'s erin. Al de zaken in het kistje gaan over de drie overleden minnaars van Christine. Deze drie mannen doen hem sterk aan zichzelf denken. Reve vreest \'de vierde man\' te worden. Hij wordt zo bang, dat hij besluit het huis te verlaten. Een paar dagen later belt Christine hem op, met de mededeling dat Herman een zwaar auto-ongeluk had gehad. En dat de plaats van de bijrijder is weggevaagd. Christine zegt zoiets als:\'Ik had daar kunnen zitten.\', maar Reve denkt: \'Ik had daar kunnen zitten.\' Hij is dus net niet in de val getrapt. Reve vertelt in het boek dit hele verhaal aan zijn vriend Ronald.

Genre: Het boek is een raamvertelling. Dat wil zeggen; het verhaal wordt in het boek door de ik-figuur aan iemand anders verteld. Het is een soort parodie op een misdaadroman.

Thema en motieven: Er zijn twee thema\'s: Het eerste thema is homofilie. Reve gaat met een vrouw naar bed, maar uit al zijn gedachten blijkt dat hij eigenlijk homo is. Hij gaat ook ergens in het boek met een jongen naar bed. Het tweede thema is angst voor de dood. Reve is heel bang voor de dood, daarom vlucht hij ook uit het huis van Christine weg als hij vreest de vierde man te worden. Motieven hierbij zijn: - angstige dromen. Reve droomt herhaaldelijk zeer eng. Het zijn een soort voorspellende dromen. - seks en seksistische gedachten. Seks en seksistische gedachten spelen een grote rol het boek, omdat Reve bijna alles op deze manier benadert. - het verhoor. Reve wil graag Christine martelend verhoren. Verhoor is een motief dat in veel boeken van Reve voorkomt.

Personages: Gerard Reve is zelf de ik-figuur. Hij is een homofiel en een schrijver. Hij voelt zich ondanks zijn homofilie sterk
aangetrokken tot Christine. Hij is alcoholist en heeft vaak nogal wrede gedachten en rare fantasieën. Hij is al bijna veertig. Christine is een soort femme fatale. Eerst lijkt ze heel lief en onschuldig en op het eind van het verhaal krijg je het idee dat ze een soort heks moet zijn. Ze is een intelligente mooie jonge vrouw en ze heeft al drie echtgenoten gehad. Wanneer ze Gerard ontmoet heeft ze een vriend, een zekere Herman, waar Gerard direct op valt.

Perspectief: Het boek is in de ik-vorm geschreven. De ik-figuur is de
schrijver van het boek; Gerard Reve. Het boek is een autobiografie.

Structuur, samenhang en spanning: Het boek is een raamvertelling. Het verhaal wordt, nadat het gebeurd is door Reve aan zijn vriend Ronald verteld. Het verhaal wordt chronologisch verteld. In het boek hangt alles nauw samen rond de themas. Er zijn geen passages in het boek die er niet bij horen. De homofilie en/of angst voor de dood zijn eigenlijk altijd aanwezig. Reve doet alles in het boek alleen maar om Herman te bezitten. Wanneer echter de angst voor de dood te groot wordt. Vlucht hij.

Het verhaal is rond twee verhaallijnen opgebouwd. Namelijk die rond Ronald en Reve. Deze verhaallijn is eigenlijk niet echt belangrijk. De belangrijkste verhaallijn is die rond Christine, Herman en Reve. Het duurt vrij lang voordat er echt spanning merkbaar is, maar als dit gebeurt, is die wel heel hevig. Deze spanning is voor Reve te hevig; hij vlucht dan uit het huis van Christine weg.

Tijd: Het boek is een raamvertelling. De schrijver vertelt dus in enige uren (de verteltijd), wat hem geruime tijd geleden is overkomen. Het vertelde verhaal duurt acht dagen; van vrijdagavond tot zaterdagmiddag een week later. Het is echter wel zo dat alleen de vrijdagavonden en zaterdagen uitvoerig beschreven worden.

Plaats: Reve vertelt het verhaal in zijn eigen appartement aan Ronald. Het verhaal speelt hoofdzakelijk in het huis van
Christine. Dit huis bestaat uit een woonhuis met twee winkeltjes eraan gebouwd; een kapsalon en een bijouterie. Ook speelt het verhaal zich af in het gebouw, waar Reve een lezing houdt en een deel speelt zich af buiten, in de Zuid-Hollandse havenstad V.

Taalgebruik: Reve maakt nogal vaak gebruik van een soort plechtig taalgebruik bijvoorbeeld: zeide, edoch, geviel, droeg ik in mij mede, medesleepte. Je krijgt zo wel het idee, dat Reve niet meer erg jong kan zijn of hij moet heel erg dichterlijk in elkaar zitten. Reve gebruikt ook bepaalde uitdrukkingen zoals: liefdesprins, zusje, broertje, konijntje, ruiterlichaam.

Bronvermelding: De vierde man door Gerard Reve, Grote lijsters uitgave, 1996. Uittrekselpocket Nederlands door J.C. Linthorst en H.A. Poolland, uitgegeven door Van Walraven, Apeldoorn.

Deel 2: Persoonlijke tekstbeleving.

Ik heb niet alleen het boek De vierde man gelezen, maar ook heb ik de film van het boek gezien. Direct vielen me de vele verschillen tussen het boek en de film op. Doordat het boek in de ik-vorm is geschreven, weet je precies de gedachten van de hoofdpersoon. De film daarentegen is in de hij-vorm en daardoor heb je, wanneer je eerst het boek gelezen hebt, het idee dat je iets mist. Je weet niet hoe Gerard de gebeurtenissen ervaart. Soms brengt hij in de film iets onder woorden, wat hij in het boek slechts denkt. Christine wordt in de film ook veel meer als verraderlijk en heksachtig betiteld. In het boek is het allemaal minder duidelijk. In de film zijn er een heleboel andere wendingen in het verhaal. Zo zit Reve naast Herman, wanneer die dood gaat. Door deze zaken is de film veel interessanter, maar ook oppervlakkiger dan het boek.

Seks speelde in het boek een heel grote rol. Reve is totaal door zijn homo-zijn geïnspireerd. Het speelt een hoofdrol in het boek en, omdat het boek een autobiografisch boek is, ook in zijn leven. Ik vind dit vrij kortzichtig. Er bestaat toch veel meer in het leven dan seks. Om nou, net als Reve, daar voor te leven doet me bekrompen aan. Misschien haat Reve daardoor de dood ook wel zo en houdt hij daardoor zo van het Christendom. Hij zoekt meer en komt uit bij de dood. Doordat de dood natuurlijk geen zekerheid biedt, hangt hij het Christendom aan. Wanneer ik De vierde man van Reve vergelijk met het boek van Maarten t Hart dat ik hierna bespreek (de ortolaan), valt me op dat Maarten t Hart veel meer met zijn voeten in t gewone leven staat dan Reve. Het zijn allebei autobiografische schrijvers. Wat Maarten t Hart beschrijft zijn heel gewone zaken, maar Reve overdrijft (bijna) constant het seksistische van elke situatie. t Hart schrijft over vriendschappen, dat spreekt me meer aan dan die constante seksistische kijk op zaken. Ondanks dit minpunt vond ik het toch een zeer goed boek. Dit kwam vooral door de plotseling opkomende spanning aan het eind van het boek. Plotseling weet je dat Christine geen aardige vrouw is, maar een heel gevaarlijk wezen. Reve heeft deze plotselinge spanning heel goed getimed, juist wanneer je denkt \'Hoe lang nog?\' kom je in het spannendste gedeelte van het boek en dan lees je het in één ruk uit.