De aanslag door Harry Mulisch

Beoordeling 0
Foto van Marijn
  • Boekverslag door Marijn
  • 4e klas havo | 2081 woorden
  • 3 juli 2022
  • nog niet beoordeeld
  • Cijfer
  • nog niet beoordeeld

Eerste uitgave
1982
Pagina's
236
Geschikt voor
bovenbouw vmbo/havo/vwo
Punten
2 uit 5
Oorspronkelijke taal
Nederlands
Literaire thema's
Verfilmd als

Boekcover De aanslag
Shadow

Fake Ploeg, een collaborerende inspecteur van politie, berucht om zijn wreedheid, fietst tijdens zijn spertijd door de buitenwijken van Haarlem naar huis. Door de winterse avond klinken plotseling zes scherpe knallen. Ploeg ligt dood op de stoep voor een rijtje van vier huizen, waarvan er een door de familie Steenwijk wordt bewoond. De verschrikkelijke gevolgen van de…

Fake Ploeg, een collaborerende inspecteur van politie, berucht om zijn wreedheid, fietst tijdens zijn spertijd door de buitenwijken van Haarlem naar huis. Door de winterse avond kl…

Fake Ploeg, een collaborerende inspecteur van politie, berucht om zijn wreedheid, fietst tijdens zijn spertijd door de buitenwijken van Haarlem naar huis. Door de winterse avond klinken plotseling zes scherpe knallen. Ploeg ligt dood op de stoep voor een rijtje van vier huizen, waarvan er een door de familie Steenwijk wordt bewoond. De verschrikkelijke gevolgen van deze gebeurtenis zullen de dan twaalfjarige Anton Steenwijk zijn hele leven lang blijven achtervolgen.

De aanslag door Harry Mulisch
Shadow
ADVERTENTIE
Help nu jouw favoriete goede doel door jouw mening te geven!

Hoe? Heel simpel. Geef je op voor het panel van Young Impact en geef jouw mening over diverse onderwerpen zoals gelijke kansen, diversiteit of het klimaat. Voor iedere ingevulde vragenlijst (+/- 1 per maand) ontvang je een bedrag dat je direct mag doneren aan een goed doel naar keuze. Goed doen was nog nooit zo easy!

Meld je aan!

Algemene gegevens 


De aanslag


Harry Mulisch


1e druk 1982


Samenvatting


Eerste periode: 1945


Op Januari in het jaar 1945 is de avond dat Antons hele leven veranderd. Terwijl ze met het hele gezin (moeder, vader, Anton en Peter) rustig in de eetkamer zitten word de stilte plots verstoord door het geluid van schoten. Fake Ploeg is buiten op zijn fiets voor het huis van hun buren neergeschoten. De buren Korteweg rennen naar buiten om het lijk naar het huis Steenwijk te verplaatsen en na enkele seconden ligt het bij hen voor de deur. Peter rend naar buiten om het lijk terug te verschuiven maar in de actie komen de duitsers eraan, Peter pakt Ploegs pistool en vlucht bij de buren naar binnen. Thuis worden Anton en zijn ouders de woning uitgehaald. Anton word in een auto gestopt en ziet nog net hoe huize Steenwijk met de grond gelijk wordt gemaakt. Wat er met Peter en zijn ouders gaat gebeuren weet hij niet. 


Anton wordt vanuit Haarlem naar een politiebureau in Heemstede gebracht en moet daar de nacht in een cel verblijven. Hij deelt een cel met een vrouw die hem vertelt over haar liefde voor een man die ze nooit meer zal zien en kleine gebeurtenissen in haar leven. Haar naam vertelt ze hem niet, ook wil ze de zijne niet weten.


De volgende dag word Anton naar een bevelhebber gebracht die ook niets weet over zijn ouders en hem laat vervoeren naar zijn oom en tante die in Amsterdam wonen. Maar onderweg wordt de vrachtwagen waarin hij wordt getransporteerd getroffen door een luchtaanval, Anton overleeft het en komt veilig in Amsterdam aan.


Tweede periode: 1952


Na de bevrijding horen Anton en zijn oom en tante dat zijn ouders en Peter die avond van de aanslag nog waren neergeschoten. Op 20 jarige leeftijd gaat Anton medicijnen studeren in Amsterdam en besluit Haarlem te bezoeken naar een uitnodiging van een medestudent. Al snel verlaat hij het feest en loopt richting zijn oude straat waar hij een lege begroeide plek aantreft waar voorheen zijn huis heeft gestaan. Buiten treft hij zijn oude buurvrouw aan die vertelt over zijn ouders die vermoord werden en het monument dat op de plek staat waar zijn huis eerst stond dat is verwezen naar oorlogsslachtoffers. Wanneer hij langs de namen begint te gaan vind hij die van zijn ouders.. maar Peters naam ontbreekt.


Derde periode: 1956


Tijdens zijn studie gaat Anton op kamers wonen, hij specialiseert zich in anesthesie. Er beginnen rellen uit te breken naar gevolg van het opkomende communisme. Tijdens 1 van deze rellen wordt hij vastgezet voor zijn deur waar hij de zoon van Fake Ploeg tegenkomt waarmee hij vroeger in de klas zat, die ook Fake heet. Hij nodigt hem binnen uit en praten over hun veranderde levens. Ze raken in een discussie terecht waarin Fake bij zijn standpunt blijft dat zijn vader onschuldig is. Dit eindigt in Fake die een steen naar de spiegel gooit en daarna het huis vertrekt.


Vierde periode: 1966


Anton wordt arts assistent en trouwt met Saskia de Graaff waarmee hij een dochter krijgt genaamd Sandra. Wanneer ze een keer op een begrafenis zijn van een goede vriend van zijn schoonvader wie in de oorlog had gediend als een verzetsstrijder. Hier ontmoet hij Cor Takes die hij over een moord hoort praten die hij vroeger had gepleegd, de moord op Fake Ploeg de NSB’er. Ze nemen het gesprek mee naar buiten en raken aan de praat over de oorlog. Hier komt hij erachter dat de vrouw waarmee hij de cel deelde zijn vriendin was genaamd Truus Coster die de nacht in de cel gewond bleek te zijn. Zij was kort daarna in de duinen geëxecuteerd door de Duitsers. Truus was medeplichtig aan de moord op Ploeg. Wanneer hij een foto te zien krijgt van Truus Coster merkt hij op dat zij en zijn vrouw Saskia een grote gelijkenis vertonen kwa uiterlijk, en in het speciaal vertonen ze diezelfde blik in hun ogen.


De laatste periode: 1981


Anton scheidt van Saskia en hertrouwd met Liesbeth waarmee hij een zoon krijgt genaamd Peter. Hij heeft veel last van paniekaanvallen nadat hij een flashback had uit de avond van 1945. Wanneer zijn dochter 16 is vraagt ze of hij haar mee kan nemen naar zijn oude huis in Haarlem. Ze eindigen die dag bij het graf van Truus Coster in de duinen waar ze een blauwe roos achterlaten. 


Op een ochtend krijgt hij enorm veel last van kiespijn, waarna hij de tandarts belt voor een spoedafspraak diezelfde dag nog, de tandarts heeft plannen om naar de demonstratie tegen atoomenergie te gaan en wil Anton alleen helpen als hij ook gaat. Op de demonstratie treft hij zijn oude buurmeisje Karin Korteweg aan, die samen met haar vader het lijk van Ploeg voor hun deur hadden gelegd. Karin vertelt die avond nadat Peter vluchte voor de Duitsers bij hun inbrak en hen onder schot hield waarna hij dood werd geschoten voor hun ogen door een Duitser. De familie Steenwijk zag wat de consequenties van hun acties waren en emigreerde na de oorlog naar Nieuw-Zeeland. Waar haar vader uit schuldgevoel en angst dat Anton hem kwam vermoorden voor zijn daad zelfmoord had gepleegd in 1948. Hij komt er ook achter dat de reden dat Fake bij hun eindigde in plaats van bij de andere buren was omdat die een Joden gezin onderbrachtte.



Begin- en eindzin


‘’Ver, ver weg in de tweede wereldoorlog woonde een zekere Anton Steenwijk met zijn ouders en zijn broer aan de rand van Haarlem.’’


Dit is de introductie van de personages. Er wordt verteld wie ze zijn, wanneer het zich plaats vindt en waar. Om van vooraf te weten dat het zich in de tweede wereldoorlog afspeelt is erg van belang voor het verhaal. Tijdens het lezen begin je de hoofdpersoon, Anton beter te leren kennen. Maar doordat deze informatie al meteen in het Proloog is gezet weet je in het begin wel al over wie het gaat, wat je meer duidelijkheid geeft over de situatie.


‘’En met zijn hoofd een beetje schuin, als iemand die iets hoort in de verte, laat hij zich meenemen door de stad naar het vertrekpunt; met een korte beweging gooit hij zijn sluike grijze haar naar achteren, zijn schoenen sloffen en het is of zij wolkjes as opwerpen, ofschoon nergens as te zien is.’’


Hij heeft hier net te horen gekregen van zijn oude buurmeisje (Karin) wat er de nacht van de aanslag precies is gebeurd en hoe wat er van haar vader geworden is. Vanaf het moment van de aanslag heeft hij niet geweten wat er zich die avond heeft afgespeelt in huizen Korteweg toen Peter er binnen glipte. Hier heeft hij het hele verhaal mee gezeten, dus door dit na al die jaren te horen geeft een soort gevoel van dat je het kan loslaten. In het moment van de laatste zin is hij bezig met alles te laten inzinken en afscheid te nemen ervan.



Tekstfragment


‘’’Maar toen het allemaal gebeurd was,’ ging Karin verder, ‘Peter dood, en je ouders, toen werden het misschien plotseling gewoon hagedissen voor hem, gewoon een stel dieren. Meteen toen we terugkwamen van de Ortskommandantur heeft hij ze allemaal doodgetrapt. Ik hoorde hem als een gek te keer gaan, boven. Daarna deed hij de deur op slot en mocht ik er niet meer in. Pas weken later heeft hij zelf de boel opgeruimd en wat er van ze over was in de tuin begraven,’ Karin maakte een onzeker gebaar. ‘Misschien was dat het besef, waarmee hij niet leven kon: dat er drie mensen gestorven waren als gevolg van zijn liefde voor een stel reptielen. En dat jij hem dus wel vermoorden zou, als je de kans kreeg.’
Ik heb dit fragment gekozen omdat ik het een erg indringend stuk vond. De gevolgen van een keuze beginnen door te dringen, wanneer hij beseft hoe dom hij is geweest ‘vermoord’ hij de reden van zijn daad. Wat zijn hagedissen verzameling dus was. Hij heeft zichzelf zo erg getreiterd met zijn eigen gedachten dat het hem tot zijn eigen leven nemen heeft gezet. Ik vind het interessant om te lezen hoe je eigen keuzes niet alleen consequenties voor andere hebben maar ook voor jezelf kunnen worden, en tot hoever dit kan gaan.



Eigen mening


Ik vind het een erg ontroerend boek. Door de gebeurtenissen en hoe hij langzaam achter de waarheid komt van wat er die nacht is gebeurd sleurt je mee in het boek waardoor je de tijd kwijt raakt. Het geeft je een beeld van dingen die er in de tweede wereldoorlog zijn gebeurd, wat ik me bijna niet kan voorstellen. Er was veel afwisseling in het boek door de verschillende tijdsperiodes waar je naartoe skipte. Hierdoor werd het niet te langdradig. In sommige gedeeltes van het boek voelde het net alsof je er zelf bij was, zoals aan het einde het gedeelte waar hij achter de volledige waarheid komt kon ik me helemaal inleven in wat er gebeurde en voelde het alsof ik in zijn plaats op die plek was. Door de omschrijvingen die ze geven kan je je beter inleven en begint het een vorm aan te nemen met beelden. 


Het is een niet heel makkelijk geschreven boek vind ik maar ik kwam er wel goed doorheen, soms werd het wat saai wanneer ze te lang ergens over doorgingen. Maar niet te min was het een goed boek.



Personages


In de aanslag is er één hoofdpersonage. Dat is Anton Steenwijk. Hij gaat door veel verschillende leeftijden in het boek, maar toen de aanslag gebeurde was hij 12. Hij denkt veel na over de wereld en wat er zou gebeuren als dingen niet waren geweest zoals ze waren. Hij zit constant met de zin ‘’wat nou als..’’ in zijn hoofd. Anton is erg gefocust op het verleden en vind het moeilijk achter zich te laten doordat er veel dingen waren die hij niet wist over de avond dat het gebeurde. Hierdoor zat hij continu in zijn gedachten verzonken te bedenken wat er allemaal kon zijn gebeurd. Ook geeft hij iedereen de schuld van de dingen die er zijn gebeurd. Maar langzaam in het verhaal begint hij mensen uit het verleden tegen te komen die hun verhaal vertellen en zo langzaam de aanslag voor hem compleet maken. 


Wat ik erg leuk vind aan de personages is dat iedereen zijn eigen persoon is en overal anders naar kijkt. Zelfs in de politiek. 


In zijn studiejaren komt hij de zoon van Ploeg tegen die hij binnen uitnodigt waar ze in een discussie belanden over de daden van Fakes vader. Fake verteld dat hij nooit een eerlijke start heeft kunnen maken door de moord op zijn vader, terwijl Anton dat wel kon en hierdoor ook een betere baan had. Uit dit stuk blijkt dat Fake Ploeg jaloers was op Anton doordat hij wel een belovende toekomst voor zich heeft en hij niet. Je zou Fake als een tegenspeler kunnen beschouwen. 


Later in het verhaal komt hij Takes tegen, dat was de vriend van Truus Coster, waarmee Anton samen in de cel zat. Zijn hele leven is hij geobsedeerd met haar geweest maar had hij bij haar geen beeld kunnen zetten doordat Anton haar nooit had gezien, het was die nacht pik donker in de cel. Het enige wat hij van haar kan herinneren zijn haar stem en aanraking. Hij krijgt haar verhaal te horen en komt erachter dat hun twee degene waren die de aanslag op Ploeg hadden gepleegd. 


Langzamerhand begint het verhaal compleet te raken, en eindelijk weet hij wat er zich die avond precies heeft afgespeeld.


Je zou Anton Steenwijk geen soort titel kunnen geven zoals ‘’de held van het verhaal’’. Hij was de toeschouwer van een traumatische gebeurtenis die hij nooit heeft kunnen verwerken. Hij probeert het los te laten maar dat lukt hem niet en raakt hierdoor langzaam steeds dieper in de duisternis. Dus als je hem iets zou kunnen noemen zou ik hem de toeschouwer van zijn eigen leven noemen. Hij is in het heden en leeft door maar zit mentaal vast in het verleden. 


Door de dingen die Anton zijn overkomen leef ik veel met hem mee. Ook al weet ik niet hoe het voelt kan ik me wel iets er bij voorstellen. En ik denk dat de meeste mensen die dit boek lezen hetzelfde erover denken. De emoties worden zo gedetailleerd besproken dat het bijna kan voelen alsof het je eigen emoties zijn. Het laat je tijdens het lezen op een manier samenvoegen met Anton Steenwijk.

Bijlagen

De aanslag.pdf

REACTIES

Er zijn nog geen reacties op dit verslag. Wees de eerste!

Log in om een reactie te plaatsen of maak een profiel aan.

Andere verslagen van "De aanslag door Harry Mulisch"

Ook geschreven door Marijn