Het hoofdstuk begint rond 1500. Het einde van de middeleeuwen.
Hoe zag Nederland er in die tijd uit?
We waren een versnipperd land met vele gebieden waar een landheer de baas was.
Landheren waren mensen van adel. Bijv. een graaf of hertog.
Zij bestuurde hun gebied en besliste over de bevolking.

In deze tijd ontstonden ook al veel steden.
Als een stad stadsrechten kreeg mochten de burgers zelf beslissen over hun eigen stad.
De adel had daar dan niks meer te vertellen.

Conclusie: Nederland was in die tijd een gebied waar de adel en de steden het bestuur vormden.
16e eeuw van 1500 tot 1600

Oorlogstijd: Nederland werd bestuurd door de Spaanse koning KarelV.
De edelen en de stadsbesturen kregen steeds minder te vertellen.
Men werd ontevreden. KarelV was katholiek. Hij wilde niet dat mensen een ander geloof aan namen. Ook dat zorgde voor problemen want veel Nederlanders waren niet katholiek maar protestants.
§1.1 Nieuw manier van denken.

Vanaf 1500 ontstond er een nieuw manier van denken. Er kwam weer aandacht voor het goede van het Griekse en Romeinse cultuur.
In de tijd van de middeleeuwen was er weinig veranderd.
De periode wat na 1500 begint wordt “renaissance”genoemd.
Dit is het Frans woord voor ‘weder geboorte’.
Alsof de klassieke cultuur van de Grieken en Romeinen weer tot leven kwam.

Ook in het denken veranderde veel. Niet langer stond het geloof en god centraal. In het denken vanaf 1500 staat de mens zelf in het middelpunt van belangstelling.
De nieuwe manier van denken word humanisme genoemd.
Denk daar bij aan de volgende zaken:

Mensen moeten zich ontwikkelen.
Het leven is belangrijker dan de dood.
Mensen moeten openstaan voor nieuwe ideeën.
Mensen moeten openstaan voor andermans meningen.

§1.2De kerkhervorming.

Rond 1500 kwam er kritiek op de gang van zaken in het katholiek geloof.
Priesters en geestelijken leefde er maar op los.
Ze werden rijk doordat ze veel gelovigen geld afnamen.
Het toppunt was de verkoop en handel in aflaten.
Een aflaat was een bewijs van goed gedrag waarmee gelovigen dachten dat ze in de hemel kwamen. De kerk verkocht ze gewoon aan iedereen die er geld voor over had.

Protest kwam van Maarten Luther. Hij vond dat maar 1 ding telde in het geloof: de bijbel, het woord van god. Alle overige pracht en praal mochten ze afschaffen.

Luther stichtte een nieuw christelijk geloof, het protestantisme.
Met dit nieuwe geloof werd een begin gemaakt de reformatie de hervorming van de kerk.
§1.2 Protestants geloof in Nederland.

Ook veel Nederlanders vonden het protestants geloof beter dan het katholiek geloof.
Calvijn stichtte in Nederland een eigen protestants geloof.
Dit noemen we het calvinisme.
Calvinisten waren erg serieus en ernstig ingesteld.
Ze leefde eenvoudig, zuinig en streng.

Vanaf ± 1500 waren er in Nederland dus 2 geloven katholiek en protestants.
De 2 groepen waren vijandig naar elkaar het grootste probleem was echter dat KarelV katholiek was en het protestants geloof verbood.

Om protestanten te vervolgen stelden KarelV de inquisitie in dat was een kerkelijke rechtbank. De inquisitie was berucht.
Wie opgepakt werd op verdenking van een verkeerd geloof werd gemarteld en ter dood veroordeeld.
Protestanten kwamen daarom stiekem bij elkaar tijdens hagenpreken in de buitenlucht.
KarelV en zijn zoon FilipsII maakte zich niet populair in de Nederlanden.
§ 1.3 de opstand.

Hoofdrolspelers: KarelV en zijn zoon FilipsII
Edelen
Willem van Oranje en de Nederlanden.

Waarom kwamen Nederlandse gewesten (provincies) in opstand?

1e: FilipsII zette de Nederlandse edelen af als bestuurders en benoemde zijn ambtenaren om zaken te regelen.
2e: De Nederlanders moesten veel belasting betalen voor zaken waar ze niks aanhadden bijv. oorlogen in Spanje.
3e: FilipsII vervolgde protestanten. Juist in Nederland waren veel mensen protestants geworden door Calvijn. Het gevolg was angst om opgepakt te worden door de inquisitie.
De aanleiding voor de opstand was de Beeldenstorm, hierbij werden katholieken kerken door de protestanten geplunderd en vernield. Het was de eerste echte vorm van verzet met geweld tegen het gezag van de Spanjaarden.

De Nederlanders maakten zich los van Spanje door 2 acties.

1e: de unie van Utrecht. Hiermee beloofden de provincies in de noordelijke Nederlanden als apart landsgemeente werken.

2e: “der Plakaat van verlatinghe” Hiermee lieten de Nederlanden weten dat ze zich los maakte van FilipsII
Wat is nu eigenlijk het belang van de opstand geweest?

1e: De Nederlanden werden een onafhankelijk land.

2e:  In Nederland was er zowel plaats voor zowel katholieke en protestanten.

3e: Nederland werd een voorbeeld van verzet tegen een slechte koning (tiran)