Door Scholieren.com te bezoeken geef je toestemming voor het gebruik van cookies. Ben je onder de 16? Zorg dan dat je toestemming van je ouders hebt om onze site te bezoeken. Lees meer over je privacy (voor het laatst bijgewerkt op 25 mei 2018). Akkoord Instellingen aanpassen

Joe Speedboot

Tommy Wieringa

2005

316

4 uit 5

8.1 / 10
Docent
Tommy Wieringa- Joe Speedboot (2005)

Gebruikte editie
Joe Speedboot verscheen op 27 januari 2005 bij de Bezige Bij in Amsterdam. Op de voorkant van de lichtgele kaft staat een manspersoon die tussen hoofd en schouder een sinaasappel heeft geklemd. De lucht boven hem is strak blauw. Is het Joe Speedboot tijdens de woestijnetappe van Parijs-Dakar? De roman telt 317 bladzijden.

Aanrader: lezen!
Joe Speedboot is een heerlijke roman om te lezen. Hij is met veel vaart geschreven in een prachtige stijl met veel rake beeldspraken. De inhoud is licht absurdistisch en Wieringa werd in een recensie in het NRC Handelsblad wel vergelijken met de schrijver Irving. Het is een roman over vriendschap en het verraad eraan. De humor is lichtvoetig en Wieringa heeft geen beschrijving van extreme seksscènes nodig om de spanning van de lezer voor een roman ruim 300 bladzijden vol te houden. Een prachtig nummer voor je literatuurlijst van havo-5 en vwo-6.

Motto
Het motto van de roman luidt: “Er wordt gezegd dat de samoerai een tweevoudige Weg heeft van het penseel en het zwaard.” (Miyamoto Mushashi) Het motto keert ook terug in de twee grote delen van de roman: Penseel en Zwaard. Fransje Hermans is een grote bewonderaar van de samoerai en hij leest het boek van Miyamato Mishashi. Hij haalt diverse citaten aan uit het boek van de oude samoeraistrijder. Deze samoeraistrijder heeft in zijn leven geen enkel gevecht verloren.
In het deel Penseel tekent verteller Fransje alle gebeurtenissen in het dorp zo goed mogelijk op in de hoop er later profijt van te hebben. Hij wilde chroniqueur van zijn geboortedorp worden. Zijn droomvriendin PJ vraagt een keer of ze zijn dagboeken mag lezen: er is een hele wand vol met schriften in zijn kamer. Na de desillusie voor Tommy aan het eind van dit deel gaat hij in deel II de weg van het Zwaard op. Hij beschrijft geen gebeurtenissen meer op in zijn dagboeken, maar gaat zich als armworstelaar (de strijd,) ontwikkelen: de tweede weg van de samoerai: die van het zwaard. In een interview op televisie op woensdag 23 februari 2005 verklaarde Wieringa zelf dat de hand van Frans Hermans in de plaats komt van het zwaard: in dit deel van het boek is dat namelijk het wapen van hem.

Genre
Zowel in de achterflaptekst als in de verschenen recensies wordt Joe Speedboot een ontwikkelingsroman genoemd. In dit soort romans wordt meestal de ontwikkeling van een hoofdfiguur in zijn jeugd of puberteit gevolgd.

Opbouw
De roman is opgebouwd in drie delen:
Penseel (blz. 9-197)
Zwaard (blz. 201-308)
En toen (blz. 311-317) (een soort nawoord)
“We schrijven later, vele jaren later”
Het is duidelijk dat de opbouw verwijst naar het voorin de roman genoemde motto. Het deel Penseel is verder onderverdeeld in 32 ongenummerde en ongetitelde hoofdstukken. Het deel Zwaard in onderverdeeld in 10 hoofdstukken. Het laatste deel bestaat uit één hoofdstuk.

Vertelwijze
Het verhaal wordt vrijwel geheel chronologisch verteld. Er zijn nauwelijks flash backs aan te wijzen. De verteltijd is ongeveer vijf uur en de vertelde tijd neemt in ieder geval een jaar of tien in beslag. Tussen deel II en deel III ligt een periode van enkele jaren: dat gedeelte wordt dus discontinu verteld.

Perspectief
De ik-verteller van de roman is de 14-jarige Fransje Hermans, inwoner van een saai fictief dorp (Lomark) en zoon van de plaatselijke sloper. Aan het begin is hij net uit een coma ontwaakt na een ernstig ongeval. Hij kan niet praten als gevolg van zijn ongeluk en hij beweegt zich voort in zijn rolstoel. Alleen zijn rechterarm is een machtig wapen. Hij bekijkt en beschrijft de gebeurtenissen van zijn vrienden Joe Speedboot en Christof. Het perspectief waarin Fransje vertelt is dat van de achterafverteller. Zo kan hij ook in zijn laatste deel een terugblik geven in de vorm van een nawoord.

Thematiek
Joe Speedboot zou je heel goed de “roman van de desillusie” kunnen noemen. Veel personages in de roman hebben een toekomstverwachting die bijna nooit uitkomt. Allereerst is er natuurlijk Joe Speedboot zelf. Hij komt als een soort verlosser Lomark binnendenderen om daar de boel op stelten te zetten. Hij heeft zeer originele ideeën: zo maakt hij in de loop van de roman aanvankelijk bommen die hij op ongewenste momenten en plaatsen laat afgaan, hij bouwt een vliegtuigje om het exhibitionisme van de moeder van zijn vriendinnetje te kunnen bewonderen, hij gaat in het tweede deel van de roman een shovel ombouwen om mee te doen aan Parijs-Dakar en hij beweegt de gehandicapte Frans ertoe om deel te nemen aan de armworstelwedstrijden. Toch verlaat hij aan het einde van de roman gedesillusioneerd het dorp om er nooit meer terug te keren. Of zit hij aan de stuurknuppel van het vliegtuigje waarmee hij wraak lijkt te nemen op zijn vriendin die hem voor zijn vriend Christof in de steek heeft gelaten? Hij is de Messias die zijn belofte toch niet geheel heeft kunnen waarmaken, Parijs-Dakar toch niet heeft kunnen voltooien, toch niet de mooie PJ definitief aan zich heeft kunnen binden en zelfs zijn door hem verfoeide naam voor zijn naaste vrienden niet geheim heeft kunnen houden. In die zin is hij te vergelijken met de hoofdrolspeler in De Onrustzaaier “van Willem G. van Maanen.(1956) Ook die Messias keert aan het einde van zijn avontuur in het burgerlijke Kampen de stad gedesillusioneerd de rug toe. Messiassen worden nu eenmaal in onze samenleving na een aanvankelijk geschreeuwd Hosanna uiteindelijk toch gedesillusioneerd gekruisigd.


Een ander gedesillusioneerd personage is Frans Hermans. Nadat hij uit zijn coma is gekomen, verwacht hij veel van de nieuwkomer Joe. Aanvankelijk wordt hij nog een beetje buiten de vriendschap gehouden die Joe, Christof en Engel hebben gesloten, maar daarna maakt hij wel deel uit van de vriendenclub. De eerste desillusie valt hem ten deel, wanneer zij allen na het eindexamen gaan studeren en hij van zijn ouders het weinig begerenswaardige baantje van papierbrikettenmaker opgelegd krijgt. Hij werkt zich uit de naad, maar ziet bij een onverwacht bezoek aan zijn vaders sloperij dat er nooit een briket verkocht is. Zijn werk is dus tevergeefs geweest. Dan neemt hij toch het aanbod van Joe Speedboot aan om armworstelaar te worden aan. Het gaat vrij goed totdat zijn grote idool Islam Mansur tijdens een wedstrijd zijn arm breekt, waardoor ook aan dat levensdoel een einde komt. Een derde desillusie valt hem ten deel wanneer hij in de door Metz geschreven roman over PJ leest dat ze eigenlijk veel minder aantrekkelijk is dan ze altijd voor hem geweest is. Uit angst voor intimiteit loopt ze een heel rijtje minnaars af en het is de schrijver die met haar samenwoont allemaal teveel geworden. Het beeld van de mooie PJ wordt nog verder afgebroken wanneer ze op verraderlijke wijze achter de voornaam van Joe komt en ze Frans deelgenoot van dat geheim maakt. Het voelt voor Frans aan als een verraad aan de vriendschap. Tenslotte verraadt hij ook nog zijn oude vriend Christof, wanneer die trouwt met PJ en Frans een seksuele relatie blijft onderhouden met deze “hoer van de eeuw”.

Een desillusie valt ook de veel belovende kunstenaar Engel ten deel. Hij komt aan zijn einde omdat een hond die van een flatgebouw valt, op zijn hoofd terechtkomt en hem dodelijk verwondt. De moeder van Joe Ratzinger raakt gedesillusioneerd als ze eerst haar echtgenoot kwijtraakt bij het spectaculaire auto-ongeluk, nadat ze naar Lomark zijn verhuisd. Haar nieuwe vriend Mahfouz zeilt na een erotisch avontuur toch weer terug naar zijn geboorteland.

De schrijver Arthur Metz is van zijn mooie illusie van PJ genezen, wanneer blijkt dat ze een wolvin in schaapskleren is. In een interview in Spits van 28 januari 2005 zegt Wieringa dat dit de schuld van de mannen zelf is: “Want terwijl veel mannen weten dat het beter is om het meisje van de Middenweg te trouwen, kiezen ze voor de ongewisheid van gekkevrouwenziekte, voor onbegrijpelijke schoonheid, avontuur en euforie en uiteindelijk verlating. Vrouwen als P.J. Eilander zijn een zelfgekozen noodlot, en daarmee komt het recht op zelfmedelijden te vervallen.”

Aan het einde van de roman is de rijksweg E981 aangelegd inclusief de geluidswallen waardoor Lomark nog geïsoleerder van de buitenwereld is geworden. De spectaculaire verlosser is er bovendien verdwenen en de gewone burgers zijn er nog steeds. De desillusie ten top zou je bijna zeggen.
Verhaalmotieven die nauw met het thema van de desillusie zijn verbonden, zijn dan ook: vriendschap en verbroken vriendschap, verraad en bedrog, jaloezie en rivaliteit, het Messiasmotief, de dood, seks, overspel, het avontuur en de burgerlijkheid, boulimie, escapisme (het ontvluchten van de werkelijkheid). En dat allemaal samen gehutseld in een voor de literaire fijnproevers heerlijk opgediende maaltijd.

Stijl
De stijl van Wieringa is raak: de woorden zijn niet al te moeilijk, maar er zijn vele zinnen die even tot nadenken stemmen. De beeldspraak is gevat. Het begin is veelbelovend: “Het is een warm voorjaar, in de klas bidden ze voor me omdat ik al meer dan tweehonderd dagen van de wereld ben. Ik heb doorligplekken over mijn hele lichaam en een condoom om mijn fluit. Dit is het stadium van de coma vigil, legt de dokter aan mijn ouders uit. Ik heb weer een beperkte ontvankelijkheid voor mijn omgeving. Het is goed nieuws, zegt hij, dat ik weer reageer op pijn-en geluidsprikkels. Reageren op pijn is onmiskenbaar een teken van leven.”
En wat te denken van de fraaie slotzinnen.: “De E981 is in gebruik genomen, een gletsjer van asfalt heeft nieuwe tijd voor zich uit gewalst en wij zijn verdwenen achter een metershoge geluidswal van aarde en kunststof. We horen inderdaad niks, net zomin als we nog worden gehoord. Automobilisten die langsflitsen zien misschien vanuit een ooghoek het puntje van onze kerktoren boven het scherm uitsteken met daarop ‘de hoan die kreanig blef’, maar verder heeft de wereld ons aan het zicht onttrokken. Maar daarachter zijn we niet gestorven, noch zijn we van gedaante veranderd. We zijn hier nog”. Tussen die beginzin en slot zin liggen 317 pagina’s leesplezier.

Tijd en decor
De roman speelt in de laatste jaren van de vorige eeuw. Er wordt op blz. 50 verteld dat PJ, een Zuid-Afrikaans vriendinnetje, in januari 1993 naar Nederland is gekomen en bij Fransje Hermans in de klas komt. Dat is de derde klas van de middelbare school. Na het eindexamen drie jaar later (ze doen vwo, want zeven eindexamenvakken) blijft Fransje in Lomark en gaat PJ studeren in Amsterdam, waar ze een relatie met de schrijver Arthur Metz heeft. Daarna keert ze terug naar Lomark om met Joe en Fransje mee te gaan naar de armworstelwedstrijden in Europa. Toch zijn er geen duidelijke aanwijzingen voor een bepaald jaar: wel zorgen passages over internet, de nieuwe aanleg van een rijksweg de E981 voor een schijn van actualiteit. Er wordt in ieder geval een periode van ongeveer tien jaar beschreven. Het dorp waar de gebeurtenissen plaatsvinden, is het niet bestaande Lomark,vlakbij het eveneens fictieve Westerveld. Volgens een interview met Wieringa in het blad Spits heeft hij een dorp beschreven dat overal in Nederland kan liggen. Het ligt in ieder geval langs de Rijn en niet al te ver van Duitsland. De Rijn komt bij Lobith ons land binnen, dus een Gelders dorp lijkt het meest op zijn plaats. Het lijkt er echter wel op dat Wieringa een tijdloze en locatieloze situatie heeft willen beschrijven. De desillusie van de hoofdpersonen is er nu eenmaal één van alle tijden en alle plaatsen.

De samenvatting
Deel I Penseel
De roman opent met de passage waarin de verteller Fransje Hermans (zoon van een niet onbemiddelde sloper in het dorp Lomark) zijn ogen opent na 220 dagen in coma gelegen te hebben. Om zijn bed staan zijn ouders en broers en hij ziet in hun ogen dat er is iets gebeurd in Lomark wat het leven van hen heeft veranderd. Er is namelijk een nieuwkomer het dorp Lomark binnengedenderd. Joe Speedboot is in de auto van zijn vader in het dorp tot stilstand gekomen in het huis van Christof Maandag: de zoon van de grootste asfaltfabrikant van de streek Helaas is de vader van Joe hierbij om het leven gekomen: hij was op de grill van de auto vastgeplakt. Joe Speedboot is natuurlijk niet de echte naam van deze nieuwkomer, maar hij heeft zich deze zelf aangemeten. De achternaam van zijn moeder is Ratzinger, maar hoe hij aan zijn voornaam gekomen is, zullen we voorlopig niet te weten komen. Joe durft dingen te doen die de andere Lomarkers niet durven: hij maakt zelfs bommen die soms op een ongelukkig tijdstip afgaan. Met recht schudt hij de saaie dorpelingen op die manier wakker, al wordt hij na een ontploffing van een bom in de buurt van de school zelf behoorlijk getroffen en gewond.
Om zich heen verzamelt hij de vrienden Christof en Engel, een kunstenaar in de dop. Aanvankelijk wordt Fransje  niet zo in de relatie met de andere vrienden betrokken: hij volgt hen wel, schrijft ook alles op in zijn dagboeken wat ze doen, want hij zich als doel gesteld de chroniqueur van Lomark te worden om zo in de toekomst zijn financiële bestaan veilig te stellen. Hij is wel jaloers op Christof, omdat hij van mening is dat die tussen hem en zijn grote idool Joe instaat. Hij gaat na het ontwaken uit zijn coma ook gewoon naar school: hersens heeft hij namelijk wel, al kan hij zich nauwelijks bewegen en al helemaal niet spreken. Alleen in zijn arm heeft hij een enorme kracht.
Het dorp krijgt een tweede impuls met de komst van Picolien Jane (PJ) een dochter van een Zuid-Afrikaanse tandarts die zich in 1993 in het dorp vestigt. Ze is heel erg mooi en Fransje is vanaf het begin meteen verliefd op haar. Dat is natuurlijk al een verkeerde illusie daar hij zo gehandicapt is als wat. Er kijkt geen enkel meisje naar hem. Die hebben meer oog voor de jongeman Engels die een echte womanizer is en kan krijgen wie hij wil.

Een andere nieuwkomer in Lomark is de nieuwe vriend van Joe’s moeder die ze in Egypte heeft opgedaan. Deze zwarte Numibiër, Mahfouz Husseini, wordt door Joe al snel Papa Afrika genoemd. De Egyptenaar vertelt aan Fransje hoe hij zijn geliefde in Egypte heeft leren kennen. Later is hij bezig met het maken van een primitief zeilschip.(een feloek).
Joe Speedboot heeft in diezelfde tijd ook een mechanisch wonder verricht. Hij wil wel eens zien of het waar was wat de dorpelingen vertellen over het nudisme van de moeder van PJ en bouwt daarom in een afgelegen schuur zelf een primitief vliegtuig om haar op die manier stiekem te kunnen bewonderen. Fransje slaat alles van een afstandje gade natuurlijk om alles te kunnen beschrijven in zijn kronieken en hij ziet dat het vliegtuig inderdaad in staat is op te stijgen. Later in het verhaal mag hij van Joe zelfs een keertje meevliegen, al is het een heksentoer om de gehandicapte jongen in het vliegtuig te hijsen. Het is een prachtige maar steenkoude vlucht en bij de landing gaat alles maar net goed. Dat is Joe Speedboot ten voeten uit: hij blijft stoïcijns onder de bijna-crash.

Fransje heeft door zijn domme en vervelende broer Dirk inmiddels de alcohol leren kennen: hij is het plaatselijke vermaak van de Lomarkers, omdat tijdens het drinken veel alcohol uit zijn mond druipt. De lezer is intussen ook te weten gekomen dat het ongeluk van Frans veroorzaakt is door een grasmaaier. De vlijmscherpe grasmaaimessen hadden hem gemist, maar de trekker was over hem heen gereden. Daarna had hij lang in coma gelegen.

Mahfouz, de Egyptische vriend van Joe’s moeder is na enkele maanden flink gevorderd met zijn zeilschip. Bij de tewaterlating komt het hele dorp kijken hoe alles zal reilen en zeilen. Maar nadat Mahfouz om de hoek van de rivier is verdwenen, ziet niemand hem ooit meer terug. Joe denkt dat hij met de zeilboot gewoon teruggezeild is naar Egypte vanwege de controle die zijn moeder op zijn leven had willen uitoefenen. Zo heeft ze o.a. zijn paspoort ingenomen.
Frans is, hoewel hij niet kan spreken en niet kan praten, niet dom, want hij is in staat om het eindexamen vwo te behalen.  Na het eindexamen willen Christof, Engel, Joe en PJ gaan studeren. Het is duidelijk dat Engel naar de kunstacademie gaat. Joe zou naar de HTS moeten vanwege zijn belangstelling voor de techniek (Het hele leven is namelijk beweging, is zijn credo) maar na een open dag is hij ervan genezen. Hij gaat ook naar de kunstacademie en moet daar eigen werk tonen: hij vervoert zijn hele vliegtuig naar de academie en de leerkrachten zijn daarvan erg onder de indruk: hij wordt aangenomen bij de studie Autonoom. Christof gaat rechten  studeren en PJ zal letterkunde in Amsterdam gaan doen.

Het driemanschap is daarmee wel verbroken: de ooit zo ijzersterke constructie van de drie vrienden is kapot, want Fransje mag van zijn ouders niet studeren: hij moet gaan werken. Zijn vader heeft een baantje voor hem bedacht: hij moet langs de deur om oude kranten op te halen, deze nat maken en in een papierpers papieren briketten voor brandstof maken. Hij kan namelijk met zijn sterke arm de papierpers bedienen en er is veel vraag naar deze goedkope vorm van brandstof. Fransje doet het met veel overgave en hij voert de productie van de briketten tot grote hoogte op, wat volgens zijn vader de prijs van de briketten aardig drukt. Hij krijgt derhalve minder geld van zijn vader, maar zijn moeder zorgt er stiekem voor dat hij toch een aanvulling op zijn loon krijgt. Het meeste geld brengt hij overigens naar de kroeg want hij heeft de smaak van alcohol behoorlijk te pakken gekregen. Dat leidt een keer tot een enorme worstelpartij: hij knijpt bijna de strot van een overigens heel sterke dakdekker dicht, al komt hij zelf ook niet helemaal ongeschonden door de strijd.

Joe Speedboot keert terug naar Lomark: hij houdt zijn studie voor gezien. In Amsterdam heeft hij PJ ontmoet of liever zij hem, want hij was behoorlijk stoned geraakt in een coffeeshop. Hij treedt in dienst bij Christofs vader als shovelmachinist. Wanneer er kermis in het dorp is, is er ook een Muizenstad. Joe en PJ die op bezoek is bij haar ouders, gaan naar de Muizenstad, terwijl Frans hen op een afstandje gadeslaat. Tot zijn schrik ziet hij dat de wrede PJ in staat is een muis te isoleren van de rest van de muizen. Op een dag heeft Joe weer een nieuw idee:hij wil met Fransje de armworstelwedstrijden in Europa af om op die manier aan de kost te komen. Er zijn flinke geldprijzen te verdienen. Maar Fransje weigert op zijn voorstel in te gaan: hij heeft zijn levensbestemming gevonden in het maken van de briketten en het beschrijven van de lotgevallen in zijn dorp. PJ ziet als ze een keer op bezoek is, zijn grote aantal schriften waarin hij de geschiedenis van Lomark heeft beschreven. Ze vraagt of ze iets mag lezen. “Je bent de ideale schrijver”, vindt ze “Je ziet alles en je zegt niets” “Dat is de definitie van God “, schrijft Frans op een blaadje.

Aan het einde van dit deel brengt hij met Joe een bezoek aan de sloperij van zijn vader. Hij is er nog nooit geweest. Zijn vader schrikt zich wild, als Fransje ineens voor hem staat. Als Fransje zijn ogen volgt, ziet hij een enorme muur van papieren briketten. Er blijkt nog nooit één briket verkocht te zijn en al die tijd heeft zijn vader hem dus eigenlijk bedrogen. Het is een enorme desillusie voor de jongen en daarmee sluit hij deel I van zijn leven nl. zijn schrijverscarrière af.

Deel II Zwaard
Na de desillusie van de papierenbriketten rest Frans nog naar één ding: hij zal armworstelaar worden. Joe zal hem daarbij begeleiden als zijn manager en trainer. Op twee manieren bereidt Frans zich voor. Op mentaal gebied door het lezen in het boek van de samoerai, Het boek van de vijf ringen. Deze strijder heeft namelijk een aantal adviezen opgeschreven om de tegenstanders te kunnen verslaan. Op fysiek gebied traint hij tegen de dommekracht Hennie Oosteloo, die hij na een aantal trainingen gemakkelijk de baas kan. Het eerste wedstrijdoptreden is in Luik, waar hij verrassend tot de finale weet door te dringen. Vijfduizend gulden is zijn prijzengeld en Joe neemt daarvan de helft. Frans geeft 1000 gulden aan zijn moeder, die het geld eigenlijk niet wil aannemen. Frans weet inmiddels wat hij fysiek tekort komt en gaat zijn armkracht nog meer ontwikkelen: hij weigert nog de spuit met doping, maar hij accepteert wel hormonenpreparaten (bijv. creatine) als voedselsupplement om zijn spierballen in zijn ene arm nog wat meer op te blazen. Intussen is ook PJ teruggekeerd uit Amsterdam waar ze met de schrijver Arthur Metz verkeerde. Aangezien die zijn handen niet kan thuishouden, verlaat ze hem en keert terug naar Lomark. Nu zijn ze vaak weer met zijn drieën: Joe, Frans en PJ.
Frans is in training voor wedstrijden in Rostock. PJ geeft aan dat ze wel meewil naar die wedstrijden en aangezien Frans haar als zijn muze ziet (hij is nog steeds erg verliefd op haar) stemt hij erin toe. In Rostock gaat hij voor de overwinning en wanneer die hem ten deel valt, willen ze het vieren in die stad. Ze overnachten in een hotel:: PJ krijgt een kamer alleen; Joe en Frans zullen er één delen. Ze drinken nog flink wat alcohol en als Frans ’s nachts weer wakker wordt, is het bed van Joe onbeslapen. Hij begrijpt dat Joe naast of op PJ ligt en is woedend van jaloezie. Het liefst zou hij hen beiden doden. Vanaf die tijd hebben Joe en PJ min of meer verkering. Joe vertelt veel van zijn ervaringen met PJ aan Frans. Alleen de seksdetails houdt hij voor hem verborgen. Frans wil hen beiden het liefst uit zijn systeem verwijderen. Joe is aan een volgend nieuw idee begonnen: hij wil met een shovel aan Parijs-Dakar deelnemen. Daartoe voert hij de machine flink op. Hij bouwt hem in dezelfde loods als waar hij in deel I het vliegtuig heeft gebouwd.

Frans, PJ en Joe nemen weken later deel aan een toernooi voor armworstelaars in Halle. Als Joe naar huis belt, hoort hij dat Engel plotseling is overleden. Ze rijden halsoverkop naar huis waar ze vernemen dat Engel om het leven is gekomen, omdat er een hond die van een flat viel, op zijn hoofd terecht gekomen is. Ze wonen met zijn allen de begrafenis bij: de pastoor houdt zijn standaardpreek. Wanneer Frans na de begrafenis naar Radio I luistert, hoort hij een interview met de schrijver Arthur Metz over diens nieuw verschenen roman “Om een vrouw” Hoewel hij slecht formuleert, vermoedt Frans dat het een autobiografische roman is over PJ. Hij bestelt de roman en hij leest over de ervaringen van de schrijver met ene Tessel (PJ heet van haar achternaam Eilander) In Zuid-Afrika was ze door een opmerking van haar moeder bang voor het dik-zijn geworden en ze was in Nederland radicaal een andere weg ingeslagen. In Lomark zag ze dat ze populair was bij de jongens en ze wilde daarin zoveel mogelijk bevestigd worden. Daarom probeerde ze zo veel mogelijk mannen aan de haak te slaan. Tijdens de relatie die ze met Metz onderhield, had ze wel negen andere mannen gehad. Eigenlijk zou de roman “De hoer van de eeuw”moeten heten, maar daar wilde de uitgever niet aan. PJ leed aan boulimie en was in feite een onmogelijke vrouw om mee samen te wonen. Met de roman heeft Metz wraak genomen op het meisje van zijn dromen. PJ was in feite een monster. Seks was PJ ’s vervanging voor intimiteit. Het lezen van de feiten in de roman is toch wel een desillusie voor Frans en hij twijfelt eraan of hij het boek moet laten lezen aan Joe, maar die weigert dat.
 
Hij wil haar gewoon meenemen naar Poznan, waar een groot internationaal armworstelaarstoernooi wordt gehouden en de wereldkampioen Islam Mansur aanwezig is. In de vierde ronde moet Frans tegen hem, maar de man is zo sterk dat hij zijn arm doormidden breekt. Nu kan Frans helemaal niets meer, want zijn sterke arm moet in het gips. Hij is dus helemaal aangewezen op Joe en PJ. Ze overnachten in een hotel en bij het vertrek moeten de paspoorten worden opgehaald. PJ kijkt naar de echte naam van Joe Speedboot en ziet dat zijn voornaam Achiel Stephaan is. Nogal begrijpelijk dat Joe zijn naam jaren geleden heeft veranderd: Achiel is zo’n onbenullige Vlaamse naam en daarom meteen de achilleshiel van zo’n originele jongen. Frans voelt veel schaamte omdat hij ook in het paspoort heeft gekeken en het vertrouwen van zijn vriend beschaamd heeft. Onder zijn oude naam is Joe eigenlijk gewoon naakt en heeft PJ macht over hem gekregen. Terug in Lomark gaat Joe weer verder aan de bouw van zijn shovel voor Parijs-Dakar. PJ verzorgt intussen Frans en tekent een afbeelding van Islam Mansur op zijn gips. Ze is nu zo dichtbij dat Frans een erectie van haar krijgt. Ze voelt in zijn kruis en trekt hem zachtjes af. Dan is de grote dag aangebroken dat Joe naar de rally afreist. De vader van Christof sponsort hem: hij heeft immers een asfaltfabriek en ook andere bedrijven uit Lomark sponsoren hem. Op RTL 5 is hij dagelijks via de tv te bewonderen en heel het dorp is trots op hem, want hij worstelt zich werkelijk met zijn shovel naar de laatste etappe. Dan is hij ineens spoorloos en alleen Frans heeft het in de gaten dat hij de laatste etappe naar Sharm- el- Sjeik, dat in de buurt van het dorp van Papa Afrika gelegen is, doelbewust verlaat. De daar achter te laten shovel is een geschenk van Joe Speedboot voor Papa Afrika.
PJ heeft bij afwezigheid van Joe de gelegenheid te baat genomen om de dagboeken van Frans te lezen: ze leest natuurlijk ook dat Frans op haar verliefd is geweest. Ze wordt er zelf ook opgewonden van. Frans brengt de roman van Arthur Metz ter sprake en zij vraagt Frans wie hij gelooft: Metz of haar ? Frans heeft weinig keus en daarna gaan ze voor de eerste keer met elkaar naar bed, wat een geweldige sensatie voor beiden blijkt.

Deel III En toen
We schrijven vele jaren later. Christof heeft PJ een keer gevraagd hem te vergezellen op een studentenfeest en daarna krijgen die twee een relatie. PJ zoekt natuurlijk naar meer vastigheid in haar leven. Ze blijkt zwanger te zijn en het komt tot een groot huwelijksfeest. Joe heeft het dorp uit rancune daarover verlaten en niemand verneemt meer iets van hem. Wanneer ze van haar schoonvader een paard krijgt, komt er plotseling een vliegtuig over zetten met een grote sleep waarop de tekst “ Hoer van de eeuw”. Joe heeft  blijkbaar het boek gelezen. Bij het zien van de tekst kijkt PJ naar Frans. Want ondanks het feit dat ze met Christof trouwt, gaat ze nog altijd naar bed met Frans. Hij kan immers fantastisch vrijen. Misschien is het kind dat PJ draagt zelfs wel van hem. En zo gaat het leven in Lomark zijn gangetje. De E981 is intussen aangelegd, met geluidschermen en al en achter die geluidsschermen gaat het leven in Lomark gewoon door.

Tommy Wieringa over het ontstaan van zijn hoofdfiguur
In een interview met Spits van 28 januari 2005 zegt Wieringa: “Toen ik rond mijn tiende de Vrije School in Zutphen bezocht, werd me verteld over een klasgenoot die er niet was. Hij lag in coma als gevolg van een zwaar ongeluk. Hij zat op zijn fietsje toen hij werd geschept door een automobilist met een slecht huwelijk, waarbij hij meters werd weggeslingerd. Het lichaam van de scholier bleek echter taai. Hij kwam er bovenop en een jaar later verscheen hij weer op school. Gekluisterd aan een rolstoel en nauwelijks verstaanbaar. Vijfentwintig jaar later sprong ik op een ochtend uit bed, toen ik in een flits begreep dat hij de niet-sprekende en nauwelijks bewegende jongen, de gedroomde verteller voor een roman was.”

Tommy Wieringa over Lomark
“Lomark is een archetypisch dorp met de bekrompenheid, de saamhorigheid en de publieke geheimen die daarbij horen. Je vindt Lomark onder andere op de Veluwe, op de Utrechtse Heuvelrug en stroomopwaarts langs de Rijn. In al die dorpen groeien jonge mensen op met verlangens die groter zijn dan hun afkomst, vol woede over de kleingeestige hypocrisie van hun nest.”(Uit: Spits, 28 januari 2005)

Tommy Wieringa’s actie na de publicatie van de roman
“Boekhandels hebben niet zo'n progressief bestelbeleid”, licht Wieringa toe. 'Alles wat enigszins buiten de orde valt, moet je in de boekhandels bestellen. Je moet tegenwoordig echt weten wat je wilt hebben en met een lijstje naar de winkel gaan. Het aantal eigenzinnige boekhandelaars met een eigen poëtica, die zelf boeken lezen en die vervolgens hun klanten aanraden, is afgenomen. Het is toch vreemd dat een stad als Utrecht maar twee of drie goede boekhandels heeft.'
De eerste druk van Joe Speedboot telt 2500 exemplaren. Hoeveel de boekhandel bij aanbieding heeft gekocht, weet Wieringa niet. Maar erg veel was het in ieder geval niet. Ondanks drie eerder verschenen romans, is Wieringa als schrijver weinig bekend. Omdat hij het er, zeker na een groot aantal positieve recensies, niet bij wilden laten zitten, heeft hij tweehonderd vrienden, bekenden en andere relaties gevraagd om in hun boekhandel te vragen naar Wieringa's roman. Velen van de ontvangers stuurden de mail vervolgens verder.
In zijn mail geeft de schrijver het volgende 'conversatievoorbeeld': “De boekverkoper: “Joe Speedboot? Dat kijken we even na in de computer. Nee, sorry, dat hebben we niet op voorraad. U kunt het wel bestellen, dan hebben we het vrijdag in huis.” Jij: “U hebt het niet liggen? Vreemd. Heel vreemd. Dan loop ik even door naar de volgende.” (Dit alles met uiterlijke onbewogenheid. Niet omkijken of de winkelier paniekerig op zijn hoofd krabt over zijn gebrek aan commercieel inzicht.)'
Wieringa: 'Ik heb ontzettend veel reacties gehad. Uit Houten en allerlei plaatsen waar je normaal niet komt. Boekhandelaars reageerden licht geprikkeld. Maar het effect is wel dat hun focus even op mijn boek is gericht. De attentiewaarde is vergroot. Ze gaan toch kijken of ze het boek moeten bestellen. Een vriendin van uitgeverij Van Oorschot zei ook dat dit misschien wel de manier was om de boekhandel te prikkelen.'
Inmiddels toont de boekhandel meer interesse voor Joe Speedboot. Of dat door Wieringa's actie komt, weet hij niet. Ook de vele goede recensies en de 'niet aflatende aandacht' van uitgeverij De Bezige Bij voor het boek, helpen de verkoop omhoog te stuwen. (Maarten Dessing)

Recensies over “Joe Speedboot”
De roman Joe Speedboot wordt kort na het verschijnen in de belangrijkste dagbladen besproken. De inhoud van de meeste recensies is erg positief. Zeker de stijl van Wieringa wordt alom geprezen.
Pieter Steinz in het NRC van 28 januari 2005 (één dag na de ”officiële verschijningsdatum” roemt vooral dit aspect. Toch zou je Joe Speedboot allereerst moeten lezen om de stijl. Op bijna iedere bladzijde is wel een mooie zin of een humoristische zinswending te vinden. Wieringa is goed in dialogen (`Jij bent van de vrouwen hier, zegt Joe, ik van de dingen waar benzine in moet') maar ook in observaties, zoals Fransjes commentaar op een naar Duitsland varend schip met bergen zand: `Geen wonder dat dit land zo plat is als je de heuvels exporteert.' En daarnaast heeft hij mooie dingen te zeggen over liefde (`zoiets als met smaakpapillen [...] dat je het voorop je tong proeft, het zuur halverwege en de bitterheid achterop'), over vriendschap (`wanneer je iemand zo goed kent, als een deel van jezelf dat je liever niet onder ogen zou willen zien'), en over moeder en zoon: `We zijn tot elkaar veroordeeld, ik, haar gekneusde vrucht en hoogstpersoonlijke ramp, en zij, die net als oude paarden het leed van de wereld op haar rug draagt.’
Joe Speedboot komt de Nederlandse literatuur binnenzeilen zoals de titelheld het dorp aan de rivier: met geweld en zwier. Het literaire seizoen moet nog beginnen, maar in de stroom boeken die de komende maanden voorbij gaat komen, zou Wieringa's roman wel eens het vlaggenschip kunnen zijn.”

In Trouw van 5 februari 2005 is Leonie Breebaart heel positief: “Tommy Wieringa slaagt er wonderbaarlijk goed in de wereld van deze niet-zo-aardige-jongens voelbaar te maken. Je gaat geloven in hun onwaarschijnlijk stunts, je gaat zelfs meeleven met de groffe, explosieve Fransje, die zijn frustraties zelden direct benoemt. Dat dit Wieringa lukt is vooral te danken aan zijn vermogen met een paar halen een sfeer neer te zetten: 'de dijk en de velden glimmen van het vette gras', verliefdheid voelt als 'een buik met gesmolten suiker', vakantie is een tijd dat 'je met brommers en spekkige meisjes in de weer bent' en 'de oostenwind snijdt als een zeis door je kleren'. Het wemelt in dit boek van zulke rake metaforen. Heel fijnzinnig zijn ze niet, maar precies zó zouden ze in het hoofd van Fransje kunnen opkomen. En zo word je een boek lang gedwongen te kijken met zijn ogen en te luisteren met zijn oren. Daar komt bij dat Tommy Wieringa een enorm gevoel voor ritme heeft. Nergens verliezen zijn zinnen spanning. Het blijft lopen, het blijft swingen. Zelfs een bladzijdenlang verslag van een wedstrijd armworstelen blijft daardoor een genoegen om te lezen. Halverwege het boek laat Wieringa Fransje naar de radio luisteren en denken:,,Over dingen als armworstelen en shovels hoorde je ze op de radio nooit, dat waren verborgen werelden voor hen.'' Wie 'Joe Speedboot' leest, leert die werelden van binnenuit kennen. Een kei van een boek.”
In Het Parool van 12 februari 2005 schrijft Maarten Moll in een interview plus recensie: “Het gevaar is dat je een nageboorte van Nescio wordt' Tommy Wieringa's Joe Speedboot is zo'n boek waar een afschuwelijk cliché voor geldt: de lezer wordt het verhaal ingetrokken en kan het boek niet meer wegleggen. Maar: leve het cliché! Want Joe Speedboot is een wervelende, bij vlagen poëtische vertelling over liefde, rivaliteit, willen vluchten, maar dat niet kunnen. Een roman over de verlamde jongen Fransje - hij kan niet spreken en alleen zijn rechterarm bewegen - en de nieuwe dorpeling Joe Speedboot. Over vliegtuigen bouwen, armworstelen en de liefde voor het meisje PJ. ……. Tommy Wieringa schreef met Joe Speedboot een zinnenprikkelende roman. Een liefdesverklaring aan de vertelkunst. Zijn beste boek tot nu toe. 'Een nieuwe roman kost altijd ten minste één geliefde.”
In De Volkskrant van 18 februari 2005 is Judith Janssen al even enthousiast. Na een heldere beschrijving van de inhoud van de roman, waarin ze stelt dat de verteller Fransje Hermans afstandelijk observeert, schrijft ze over zijn stijl: “Dit afstandelijk observeren laat Wieringa ook terugkomen in zijn schrijfstijl, die simpel is maar sierlijk, met een verrassende beeldentaal die de eenvoudige Lomarkers tot exotische personages maakt. Fransjes moeder is “bergachtig gebouwd” en als Papa Afrika de winter slecht heeft doorstaan heeft hij de kleur van ongebeitst tuinmeubilair aangenomen. Ook de seizoenswisselingen en de natuur worden prachtig beschreven ……Waar Fransje op afstand blijft en slechts door de indringende aanwezigheid van zijn gebrek deelneemt aan de gebeurtenissen, is Joe Speedboot het mooist. Fransje is dan een aansprekend medium dat met zijn fantasie net dat beetje extra toevoegt aan de humoristische bezigheden van een handval dorpsbewoners.”

Informatie over de schrijver Wieringa
(Bron: eigen website: Tommy Wieringa, auteur)

Tommy Wieringa ( 1967) debuteerde in 1995 met de roman Dormantique’s manco. Zijn tweede roman Amok verscheen in 1997. In april 2002 verscheen zijn derde roman Alles over Tristan bij De Bezige Bij. In de muziekgroep 'Donskoy' experimenteerde hij met poëzie en muziek. In het voorjaar van 1998 verscheen van Donskoy de eerste en tevens laatste cd, 'Beatnik glorie'. Voor de VPRO schreef hij het scenario voor de korte film 'Laatste wolf', uit de serie 'Goede daden bij daglicht'.
Wieringa is een veelgevraagd podiumspreker en kan zowel op kleine podia als in theaterzalen goed uit de voeten. Hij trad onder meer op tijdens de festivals Crossing Border, Winterschrift, Double Talk, De Nachten (Antwerpen) en Lowlands.
Hij werd net als Rutger Kopland, Marc Reugebrink, Hannie Rouweler geboren in het Twentse Goor. Hij studeerde geschiedenis te Groningen en later journalistiek te Utrecht. En hij heeft ondermeer als aanstekerverkoper en als lokettist bij de spoorwegen gewerkt. Met Arjan Witte was hij de oprichter en met Witte en Ruben van Gogh is hij redacteur van het tijdschrift 'Vrijstaat Austerlitz'. Van 'Vrijstaat Austerlitz' verschenen vier nummers op papier (1997-1999); het vijfse nummer is als internettijdschrift verschenen in 2001. Reisverhalen van zijn hand verschenen in onder andere 'De Volkskrant' en 'Rails'. Gedichten van zijn hand verschenen eerder in o.a. 'De Rottend Staal Nieuwsbrief', Rottend Staal Online, 'De Opkamer' en in enkele bloemlezingen. Hij schreef hoorspelen voor KRO-Radio en publiceert een wekelijkse column in het dagblad 'Spits!'. Ook schreef hij journalistieke artikelen voor 'Vrij Nederland'.
Prijzen
Tommy Wieringa ontving voor zijn roman Alles over Tristan (Bezige Bij, 2002) de Halewijnprijs 2002.. Hij zei daarover: "Ik ben erg blij. Het is de eerste literaire prijs die mij ten deel valt.” De prijs bestaat uit een geldbedrag en een sculptuur. De auteur vreest met grote vreze dat het een werkje van Kees Verkade betreft. Alles over Tristan is ook genomineerd geweest voor de AKO Literatuurprijs 2002.

Korte inhoud: Alles over Tristan
Bijna twintig jaar na de dood van de beroemde dichter Viktor Tristan krijgt Jakob Keller, universitair docent, de eervolle opdracht zijn biografie te schrijven. De biografie zal samen met een buste en een uitgave van het verzameld werk worden gepresenteerd op de dertigste sterfdag van de dichter. Keller vertrekt naar de havenstad Mercedal, waar de dichter werd geboren en de eerste drieëntwintig jaren van zijn leven doorbracht. Viktor Tristan, de poète maudit die op het eiland Lago voor zijn dertigste stierf onder nooit opgehelderde omstandigheden, blijft hem ontglippen in het biografisch labyrint. Tristans erfenis: twee dichtbundels die de poëzie ontredderd achterlieten en haar aanzien voorgoed zouden veranderen. Keiler ontdekt dat Tristans leven een zorgvuldige oefening in mystificaties was.
Maar Tristans oude vrienden die hun grijzige dagen slijten op het terras van café Colonial, zijn niet bereid hem te helpen bij de ontrafeling daarvan, zodat Keller zelf moet uitvinden waarom de briljante jonge dichter voorgoed vertrok, terwijl hij juist naam begon te maken. De biograaf zit zijn held steeds dichter op de huid en ontdekt wat er overblijft nadat de leugens en de mystificaties zijn ontsluierd. 'Alles over Tristan' is een boek vol leugens, bedrog en verraad, maar vertelt vooral wat er gebeurt als de zucht van de mens naar heldenverering gefnuikt wordt door een held die iedereen telkens ontglipt.

Let op

De verslagen op Scholieren.com zijn gemaakt door middelbare scholieren en bedoeld als naslagwerk. Gebruik je hoofd en plagieer niet: je leraar weet ook dat Scholieren.com bestaat.

Heb je een aanvulling op dit verslag? Laat hem hier achter.

voeg reactie toe

3535

reacties

Ik heb het boek Joe Speedboot gelezen, en sinds ik ook in de 6de zit mag ik van mn lerares boekverslagen van internet halen. Hoewel ik niet jouw verslag ga gebruiken (te lang!) is het werkelijk een geweldig stuk. De thematiek, de voorbeelden, alles heel verzorgd gedaan (Thumbs up!). Heel veel relevante informatie dat ik ook voor mn mondeling kan gebruiken. En ik zie dat jij net als ik heel veel plezier had in het lezen van t boek. Groetjes, Kevin P
door Kevin P (reageren) op 8 januari 2006 om 19:35
hartelijk bedankt, kees van de Pol, voor de boeiende bespreking van het boek. Ik gebruik het verslag voor de leesclub, het is mijn beurt om een boek voor te bereiden en vragen te bedenken.Stof te over, veel groeten. Fieke Bernts
door fieke bernts (reageren) op 15 januari 2006 om 23:40
Geen commentaar, maar een vraagje. Ik moet voor school commentaar leveren op een recensie. Alleen kan ik niet de orginele recensie van het NRC vinden, weet u hoe ik hier aan kan komen. Alvast Bedankt Tom Ruiterse
door Tom Ruiterse (reageren) op 23 mei 2006 om 21:03
het citaat "Ik heb doorligplekken over mijn hele lichaam en een condoom om mijn fluit." is fout, het is een "condoomcatheter". Verder wel koel dat een docent boekverslagen post, is waarschijnlijk ook makkelijker nakijken voor u :P Luke
door Luke (reageren) op 9 november 2006 om 22:13
wauw! geweldige "samenvatting" als je het nog zo kunt noemen. Precies wat ik nodig heb voor mijn toets gedocumenteerd schrijven van morgen. Groeten, Jaron.
door Anoniem (reageren) op 1 april 2007 om 22:10
De inhoud is voldoende, alleen soms zelfverzonnen. Bijvoorbeeld in de samenvatting staat dat Fransje geld wil verdienen met het beschrijven van lomark, maar dit klopt niet omdat hij alleen maar mensen uit de toekomst wil informeren over hoe lomark vanuit zijn ogen was. Af en toe te moeilijke en zelf verzonnen woorden zoals: bijna-crash. Voor de rest een zeer goed verslag.
door gerrit (reageren) op 4 oktober 2008 om 20:42
erg mooi gedaan die van Joe Speedboot.
door Mark (reageren) op 14 februari 2009 om 22:27
Christof gaat geen economie studeren (samenvatting Deel 1), maar rechten in Utrecht. Het zou fijn zijn als deze fout werd verbeterd, want anders maakt zo'n klein foutje dit zeer goede verslag minder geloofwaardig.
door Evelien (reageren) op 17 september 2009 om 19:18
Wezenlijke elementen in dit verslag kloppen niet. Het verslag over de inhoud klopt niet helemaal, namen zijn hier en daar verkeerd en van de thematiek klopt het op essentiële elementen niet. Dit is waarlijk een valstrik voor iedere scholier die gaat knippen en plakken. De fouten zijn evident voor wie het boek heeft gelezen.
door Ilone (reageren) op 2 oktober 2009 om 19:10
De Dakar rally is maar één keer in Sharm el-Sheikh geëindigd. Dit was in 2003, en daardoor kom je dus ook te weten dat het in 2003 nog steeds speelde. Gezien het feit dat daarna nog gezegd wordt dat het studentenfeest van Christof vele jaren later is, zal dat redelijk actueel zijn.
door Rienk (reageren) op 21 januari 2011 om 8:08
Misschien een beetje muggezifterig (of hoe je dat ook schrijft), maar Frans had volgens mij een 7,8 gemiddeld voor zijn examens.
door Janine (reageren) op 7 maart 2011 om 21:36
zeer goed gedaan! echte aanrader
door Joris (reageren) op 17 maart 2011 om 14:01
fransje breekt zijn arm niet maar zijn spier scheurt.
door joe speedboot (reageren) op 27 maart 2011 om 17:28
@joe speedboot: zijn bot breekt door tweeen staat in het boek
door hermans,fransje (reageren) op 13 januari 2014 om 14:52
nee joe zijn spier houdt het maar zijn bot breekt
door job (reageren) op 17 april 2011 om 14:14
was een nice boek man
door peter (reageren) op 2 november 2011 om 13:38
@ Joe, heb het even nagelezen, hij breekt zijn arm. Hij was verrast dat zijn bot het nog 2:39 volhield. In een eerder hoofdstuk scheurt de spier van een van zijn tegenstanders.
door Connor (reageren) op 13 november 2011 om 21:38
Tsss... ik lees het een beetje door en ik al meteen een dikke fout: de verteltijd. De verteltijd is niet hoe lang het duurt om te lezen of te vertellen, maar het is de aantal bladzijdes. Beetje jammer, want is de rest nog wel betrouwbaar?
door Freek (reageren) op 15 januari 2012 om 16:08
Tevens staan er spellingsfouten in..
door Jane (reageren) op 18 januari 2012 om 17:18
@Freek De verteltijd kan in uren en/of bladzijdes dus zo'n erge fout is t nou ook weer niet.
door barrt (reageren) op 22 januari 2012 om 14:19
@ Freek het is wel een boekverslag van een docent en een foutje maakt heus niet het hele boekverslag onbetrouwbaar. lees maar eens door, het is namelijk een goed boekverslag.
door Thom (reageren) op 23 april 2012 om 17:40
@ Thom en Freek: Mijn docent had dit boekverslag aangeraden om Joe Speedboot beter te begrijpen. Het is dus gewoon een goed verslag. En die verteltijd, dat doet iedereen anders.
door Albert (reageren) op 4 juli 2012 om 12:44
Ik vond Joe Speedboot echt een geweldig boek om te lezen. Ik moet een proefwerk maken over het boek en dit verslag heeft me erg goed geholpen om alles nog eens op een rijtje te krijgen, erg bedankt.
door Cassandra Troost (reageren) op 28 oktober 2013 om 20:47
@Cassandra Troost: Wat is scholieren.com toch handig hé
door Charlotte (reageren) op 19 april 2016 om 22:51
maar wat is het thema dan? want desillusie kan het thema niet zijn, het is een woord. Een thema is altijd een zin.
door Isabel (reageren) op 9 november 2013 om 16:26
Goed verslag, alleen soma wat spelfouten maar daar kun je doorheen kijken. Thnx
door anoniem (reageren) op 13 januari 2014 om 17:24
Er zitten inderdaad fouten in de samenvatting. Net als Ilone zegt: waarschijnlijk als valstrik gedaan. Maar even een waarschuwing dat het dus wel slim is om het boek echt te lezen. Anders kun je misschien in de problemen komen.
door ~ (reageren) op 11 mei 2014 om 11:55
wat zijn de motieven?
door rag (reageren) op 26 december 2015 om 18:22
Goed verslag!
door Joe Speedboot (reageren) op 19 april 2016 om 22:49
Wat een kutboek was dit zeg, jezus je kan beter Oeroeg lezen ofzo hier kom je echt niet doorheen.
door G (reageren) op 21 april 2016 om 10:39
Erg goed verslag maar misschien kan je er ook nog positieve en negatieve punten inzetten
door Floris (reageren) op 29 mei 2017 om 16:36

Welkom!

Goed dat je er bent. Scholieren.com is de plek waar scholieren elkaar helpen. Al onze informatie is gratis en openbaar. Met een profiel kun je méér:

snel zien welke verslagen je hebt bekeken
de verslagen die je liket terugvinden
snel uploaden en reacties achterlaten

Log in op Scholieren.com

Maak een profiel aan of log in om te stemmen.

Geef dit een cijfer

Hoge waardering

Kees van der Pol zeker weten goedZeker Weten Goed
Kees van der Pol Docent8.1
Saskia 4e klas vwo7.3
anoniem6e klas vwo7.1
Milou de Bruijn5e klas vwo6.9
Boompjess 4e klas havo7.0
Meer verslagen ›