"Wat vind je nou écht leuk?" Het is de welbekende vraag die scholieren krijgen tijdens studiekeuzegesprekken. De keuze is reuze: bij ieder interessegebied valt wel een opleiding te bedenken, bij iedere opleiding wel een alternatief. Ook voor mij is het heel normaal dat ik na mijn eindexamen een studie kies die me interessant lijkt, maar dit is voor de generatie van mijn oma Mia (83) niet zo vanzelfsprekend.

First things first: voordat mijn oma en ik aan ons gesprek beginnen, haal ik een zomerjurk uit mijn rugzak. Broeken inkorten, gaten dichtnaaien, knopen vervangen: mijn oma kan het allemaal. "Tuurlijk meisje", zegt ze, als ik vraag of ze een gat in de stof kan dichten. "Dat doe ik zo meteen even met de naaimachine."

Het is de tweede echte warme dag van het jaar, voor mijn opa een reden om na het lezen van De Limburger zijn pet op te zetten en te gaan schoffelen in de tuin. Binnen is het koel. Zoals voor veel grootouders in Limburg, zijn mijn opa en oma na hun huwelijk in het huis gaan wonen waar ze nu nog steeds vertoeven. In het geval van mijn grootouders is dat in het rooms-katholieke Heythuysen, een gemeentedorp in Midden-Limburg.

Zoals altijd – en zoals in de meeste huizen van generatiegenoten in het dorp – ligt De Limburger op tafel.

Meer Uitgebreid Lager Onderwijs

Mijn oma was zeven toen ze naar de basisschool ging, een kleuterschool was er nog niet. Destijds waren de jongens en meisjes nog verdeeld over twee verschillende scholen. "Ik wil niet opscheppen", vertelt ze, "maar ik was een goede leerling, ik genoot er echt van om naar school te gaan."

Ze had een jongere zus en twee tweelingbroers boven haar. Haar ouders wilden graag dat ze na de basisschool naar de huishoudschool zou gaan. "Zij hadden nog heel erg het idee dat je als meisje goed moest kunnen poetsen, koken en voor het gezin zorgen", licht ze toe. Omdat de directeur vond dat ze door moest leren, kon ze uiteindelijk toch naar het Meer Uitgebreid Lager Onderwijs (MULO). "Eigenlijk mocht ik naar een school in de stad, maar dat vonden mijn ouders te gevaarlijk voor een meisje uit het dorp." Die angst merk je onder mijn leeftijdsgenoten niet meer. Dagelijks fietsen er hordes scholieren chips etend en muziek luisterend van het dorp naar de stad en terug.

De MULO was een categorale school, wat inhield dat er maar één niveau werd gegeven, zoals je nu op sommige vmbo- of gymnasiumscholen ook nog hebt. Het is lastig om het niveau te vergelijken met één van de schoolniveaus die we heden ten dage hebben, maar er wordt wel eens een vergelijking getrokken met de huidige mavo. "We hadden veel vakken", vertelt mijn oma. "Niet alleen de talen, maar ook bijvoorbeeld geschiedenis, godsdienst, aardrijkskunde en boekhouden."

Mijn oma laat me een foto zien van het klooster waar ze op school zat en nu nog vrijwilligerswerk doet.

Blauwe kaart

Al zolang ik me kan herinneren, doet mijn oma vrijwilligerswerk bij een verzorgingshuis dat voorheen een klooster was. "De MULO lag bij dat zusterklooster, we kregen ook les van zusters." Het eerste jaar op de middelbare school werd mijn oma ziek. Ze kreeg pleuritis, een soort longziekte. "Ik heb maandenlang in bed moeten liggen. Op het begin was ik te ziek om iets te doen, maar na verloop van tijd begon ik me toch te vervelen." Dit was het punt waarop ze begon met lezen. "Er ging een wereld voor me open."

Eenmaal op school had ze het goed naar haar zin. Mijn oma kreeg zeker cijfers, maar er was ook een ander puntensysteem dat me nog het meest doet denken aan een voetbalwedstrijd: "Je kon drie soorten kaarten krijgen: goud, blauw of rood." In een vergeeld fotoboek wijst ze zo'n blauwe kaart aan. In grote letters staat er 'Verslag over Gedrag, Vlijt, Orde, Beleefdheid' op, in 1956 ondertekend door de directeur. Zeker, we kregen ook les in beschaving, vertelt ze. "Dat kun je je nu niet meer voorstellen, hè?"

De blauwe kaart. Onder de kaart staat in mijn oma's handschrift geschreven: 'Herinnering aan de U.L.O. in Heythuysen.'

Geschiedenisdocent

Veel scholieren om me heen hebben het moeilijk met het maken van een studiekeuze. Er is immers zóveel om uit te kiezen. Dat was vroeger wel anders. Het liefst was mijn oma geschiedenislerares geworden. "Ik hielp mijn kleinkinderen altijd met geschiedenis. Vooral Napoleon en de Franse Revolutie vond ik enorm interessant." Ze lacht: "Ik hielp mijn kleinkinderen vroeger wel eens met leren. Toen Puck (mijn oudere zus, red.) nog op de basisschool zat, vroeg ze me een keer of ik ook uit die tijd kwam. Ik zei: ik ben dan wel oud, maar niet zó oud, haha."

De wens om docent te worden is helaas nooit uitgekomen. "In mijn examenjaar was mijn moeder erg ziek, uiteindelijk stierf ze. Ik heb wel nog mijn examens gehaald, maar daarna werd er van me verwacht dat ik haar rol over zou nemen." Mijn oma zorgde voor haar vader en het huishouden. "Dat was heel gebruikelijk toen, maar ik heb ook besloten dat ik dat nooit van mijn eigen kinderen zou vragen. Ik heb tegen ze gezegd dat ze een goede opleiding moeten volgen en moeten blijven werken, zodat ze nooit afhankelijk worden van hun partner." Zelfs al zou ze docent zijn geworden, ze had het niet lang mogen zijn. In de jaren '50 en '60 werden vrouwen geacht te stoppen met werken na hun huwelijk. "Mijn jongere zus ging bij het gemeentehuis werken, maar moest daarmee stoppen toen ze trouwde."

Inmiddels is het bijna middag en zitten we alweer ruim een uur te praten. We moeten nog samen een foto maken, iets wat we tot nu hebben uitgesteld omdat ons haar na het douchen nog niet is gedroogd. Naast onze liefde voor lezen heb ik ook mijn hekel aan föhns van haar geërfd. Bij de aanblik van het resultaat – een van de weinige foto's waar ik langer ben dan degene naast me - knikt mijn oma overtuigd. "Ik zei het je toch, we lijken op elkaar."

Dit wil je ook lezen:

Hoe mijn overgrootvader zijn leven waagde voor zijn gezin