Ze halen goede cijfers, werken hard en zijn erg gemotiveerd, maar toch krijgen meiden opvallend genoeg steeds vaker een lager schooladvies dan jongens. Uit meerdere onderzoeken blijkt dat zij, ondanks gelijke (of soms zelfs betere) cijfers, toch vaker lager uitkomen, wat gevolgen kan hebben voor hun kansen later. Ook ik kreeg in groep acht een havo-advies, terwijl ik later vwo goed aan bleek te kunnen. Hoe komt dit nou, en hoe kunnen we dit voorkomen zodat iedereen zijn talenten goed kan ontwikkelen?

Schooladviezen in het basisonderwijs

Uit onderzoek van DUO blijkt dat jongens vaker een havo- of vwo-advies krijgen dan meiden, terwijl dit verschil niet terug te zien is in de toetsresultaten. Zo kregen ongeveer 2.500 meiden in het schooljaar 2023–2024 minder vaak een havo-advies of hoger dan jongens, terwijl de verschillen in resultaten op de doorstroom toets erg klein waren. In sommige gevallen behalen meiden zelfs vaker een vwo-toets advies dan jongens, maar dit leidt niet tot een aanpassing van het definitieve advies.

Ik wist zelf dat ik vwo aankon, maar ik was nog te jong om dit op twaalfjarige leeftijd al te laten zien.

Ikzelf kreeg in groep acht een havo-advies, terwijl veel mensen om mij heen een havo/vwo- of vwo-advies kregen. Ik was vaak rustig en terughoudend en stak niet vaak mijn vinger op, maar mijn cijfers waren prima. Op de eindtoets scoorde ik niet hoog genoeg, waardoor mijn advies havo bleef. Ik wist zelf dat ik vwo aankon, maar ik was nog te jong om dit op twaalfjarige leeftijd al te laten zien.

Op de middelbare school
Uit het onderzoek bleek dat er in het derde jaar van het voortgezet onderwijs veranderingen komen. Meiden blijken daar juist vaker op het havo- of vwo-niveau te belanden. Dit is sinds 2018 toegenomen met een verschil van ongeveer 3%. 

Toen ik op de middelbare zat, kwam ik in een havo/vwo-brugklas. Het eerste jaar bleef ik aan de havo-kant en ook in het begin van de tweede klas zeiden alle docenten havo.“Het blijft voorlopig havo, of er moeten nu opeens allemaal mega hoge cijfers komen,” werd er tegen me gezegd. Ik mailde mijn mentor en docenten om te vragen wat er nodig was voor mij om vwo-advies te krijgen en ging hard aan de bak. Gedurende het tweede jaar merkte ik dat alles steeds beter en gemakkelijker ging en mijn cijfers steeds beter werden, en zo ging uiteindelijk ik, maar ook talloze andere meiden naar vwo/een hoger advies dan dat wij op onze twaalfde gekregen hebben.

Achterliggende factoren

Naast de toetsen, wordt er voor het advies ook gekeken naar participatie en gedrag in de klas. Zo overschatten jongens zichzelf vaker en onderschatten meiden zichzelf juist, wat jongens in gesprekken adviezen in het voordeel werkt. Waar de meiden rustig en perfectionistisch zijn, vallen de jongens meer op, wat positief (maar ook negatief) kan bijdragen aan hun beoordeling als het gaat om participatie in de klas. Andere factoren kunnen zijn dat meiden eerder in de puberteit komen, wat invloed kan hebben op hun gedrag in de klas. Ook scoren meiden vaker hoger met de talen en de jongens juist hoger op rekenen/wiskunde, en goede rekenprestaties worden vaak aan hogere niveaus gekoppeld.

Jongens overschatten, en meisjes onderschatten zichzelf

Wat zou helpen?

Alhoewel DUO erop wijst dat scholen sinds het schooljaar 2023–2024 verplicht zijn het schooladvies te heroverwegen als de eindtoets een beter resultaat heeft dan het advies zelf, gebeurt dit niet altijd. Door meerdere toetsen gedurende het jaar af te nemen en ook te kijken naar de vooruitgang van leerlingen in plaats van naar één moment zouden scholen de leerlingen beter kunnen adviseren.

Niet elk kind ontwikkelt zich op hetzelfde moment

Niet elk kind ontwikkelt zich namelijk op hetzelfde moment. Daarnaast zouden middelbare scholen driejarige brugklassen kunnen maken, waarbij meiden nog drie jaar hebben om zich te ontwikkelen en te kijken welk advies daadwerkelijk bij hen past in plaats van dat ze meteen in een hoekje geduwd worden.

Het verschil in schooladviezen tussen meiden en jongens laat dus zien dat niet bij elk kind op het juiste moment hun talenten herkend worden. Hierdoor krijgen meiden te vroeg een advies dat hun capaciteiten onderschat en dit remt niet alleen motivatie af, maar belemmert ook kansen voor later. Dat moeten we altijd voorkomen. Denk jij dat je te laag bent geadviseerd? Ga dan altijd in gesprek over hoe het advies tot stand is gekomen, en vraag wat je kan doen om dit te veranderen.